Amazon
Nehri Boyunca �ld�rmeye Programl� Hayvanlar
Filmde nehirlerde avlanan ve avlayan hayvanlar anlat�lmaktad�r.
Bunlardan pirana bal�klar�, somon bal�klar�, sinekler
ve yaban �k�zlerinden bahsedilmekte ve avlanma �ekilleri anlat�lmaktad�r.
�Pirana bal�klar�n� su samurlar� avlamaktad�r. Su samurlar� nehir hayvanlar� olup
v�cutlar� y�zmeye olduk�a uygundur. Avlama �zelliklerin,i b�y�klar� ile alg�lad�klar� s�ylenmektedir. Bal�klar� hem bulup hem kovalamakta
olduk�a ustad�rlar. Su samurlar� suya dal�� yaparak piranalar� yakalamakta ve piranalar�n keskin di�lerinden
korunmak i�in �nce ba�lar�n� yerler.�
Filmde ayr�ca d�llenmi� yumurtalar�n� Alaska� daki nehirlere b�rak�p
d�nen soman bal�klar�n�n dal�c� ku�lar ve ay�lar taraf�ndan avland�klar�
anlat�lmaktad�r. Dal�c� ku�lar olduk�a s�k t�yl� olup dal�� esnas�nda hava
kabarc�klar� olu�turduklar� i�in �slanmamakta ve su alt�nda kanatlar� sayesinde
y�zerek avlanmaktad�rlar. Bunun yan� s�ra ay�lar da k�� uykusuna yatmadan �nce
gerekli protein ve ya�lar i�in soman bal�klar�n� avlamakta bunun i�in g��l�
pen�eleri ile ya su kenar�nda yada suyun i�inde av
pozisyonunda beklemektedirler. Somon bal�klar�n� avlayan ay�lar bu sayede zor
ge�en k��� atlatabilmektedirler.
Avlanan hayvanlardan baz�lar� ise Afrika yaban �k�zleridir. Bunlar ise
su ihtiya�lar�n� gidermek i�in nehirlere yakla�makta ve d�zenli olarak su
takviyesi yapmaktad�rlar tabi bu s�rada tehlikeli olan timsahlar taraf�ndan
avlanmaktad�rlar.� Timsahlar yass�
v�cutlar� ve tam a��labilen a��z yap�lar� ve keskin tutucu di�leri sayesinde
avlar�n� su i�erken yakalamakta ve par�alara ay�rarak yemektedirler. Nil
timsahlar� avlar�n� suda bo�arak �ld�rmektedirler.
Avc� hayvanlardan baz�lar� da bal�k kartallar� olup nehir �zerinde
u�arlar ve bal�k avlarlar. Keskin g�rme duyular� sayesinde bizden yakla��k 8
kat daha iyi g�r�rler ve pen�eleri sayesinde avlar�n� kavramakta ve keskin gagalar�
ile bal�klar� yemektedirler. Bal�k kartallar� avlar�n� tespit ettikten sonra
s�z�lerek a�a��ya yakla�makta ve avlar�na yakla�t�klar�nda yava�layarak
ayaklar�n� avlar�na do�ru a�a�� indirmekte ve pen�eleriyle yakalamaktad�rlar.
Kendi a��rl�klar� kadar olan bal�klar� avlayabilirler.
Bir di�er �ld�rmeye programlanm�� hayvan ise ok�u bal��� olup sinekleri
avlamaktad�rlar. Ok�u bal�klar� damaklar�nda bulunan �zel bir olu�a dillerini
s�k��t�r�rlar ve solunga�lar� kapand���nda oluktaki su buruna itilir dilin ucu
valf g�revi g�rerek suyu f�rlat�r bu �ekilde avlar�n� keskin ni�anc�lar
�eklinde vurmaktad�rlar. Suya d��en avlar�n� h�zl� bir hareketle yutmaktad�rlar.
A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n
da Vard�r
1.Piranalar�n avc�lar� kimlerdir? Ve avlanma tekniklerini
a��kla.
2.Dal�c� ku�lar�n �nemli fiziksel �zellikleri nelerdir?
3.Nil timsahlar�n�n avlanma �eklinin di�er timsahlardan fark� nedir?
Vir�se kar�� koymak
i�in �nce vir�s�n yap�s� ortaya konmal�d�r. �ekle uygun olan bir karbonhidrat
vir�s� kilitler. B�ylece vir�s hareketsiz kal�r ve v�cudun ba����kl�k sistemi
gelip onu yok eder. Vir�s�n yap�s� belirlendikten sonra onun en zay�f noktas�na
g�re ila� �retilir. ��te bu ama�la �retilen ila�lardan biri Releanza�d�r. Bug�n
d�nyada �� boyutlu ila�lar tasarlan�yor. B�ylece ge�mi�te �ld�r�c� olan bir�ok
hastal��a �are bulunmu�tur. �uanda Malarya, Kanser, Verem ve �eker hastal�klar�
i�in ila� tasarlanmaya �al���l�yor. Prof. Dr. Patarovyo neden gribe kar��
a��lar�n etkisiz kald���n� a��klamaya �al���yor. Bu deneyinde maymunlar�
kullan�yor. Deneme yan�lma y�ntemi ile Malarya parazitinin s�rr�n� ��z�yor,
Normalde bir a�� zarars�z parazitlerden olu�ur. Ancak Malarya v�cudun kendi
molek�llerini taklit ederek kendini v�cudun ba����kl�k sisteminden sakl�yor.
Ancak bunu engellemek i�in Patarovyo ger�ek parazit yerine sentetik parazit
kullan�r. �lk kimyasal a��y� �reterek a��n�n yap�s�n� istedi�i gibi kontrol
ediyor. Prof. �nce parazitin y�zeyinde bulunan proteinlerin kimyasal kopyas�n�
yapar. Bu proteinler sayesinde v�cudumuz bir enfeksiyon oldu�unu anlay�p
antikor �retimini devreye sokar. B�ylece Prof. Parazitin enfeksiyon i�in kritik
par�alar�n� saptayacak bunlar� v�cut i�in tan�y�c� hale getirmeye �al���yor.
Maymunda yap�lan son deneyler %100 ba�ar� sa�lam��t�r. �imdi ise insanlarda
denenmeye �al���lacak.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Relenze nedir?
Etki mekanizmas� nas�ld�r?
2- Kimyasal a��
�retme nas�l yap�lmaktad�r? Bunun amac� nedir?
3- �uan hangi
hastal�klara �are bulmak i�in a�� �retilme �al��malar� yap�l�yor?
4- Denek olarak
neden maymunlar kullan�l�yor?
Bilimsellikte
Duygusal Zekan�n Kullan�lmas�na �rnek
Amerikan bilim
adam� Dian Fossey ve yard�mc�s� Bob Campell taraf�ndan da� gorillerinin
davran�� bi�imleri ara�t�r�lmaktad�r. Ancak Dian bilimsel �al��malar� s�ras�nda
gorillerle yak�nla�arak duygusal olarak ba�lanmakta ve bu gorillerin k�t�
durumlar�n� d�nyaya duyurmaya ve yard�m etmeye �a��rmaktad�r.�
Filmde Dian� in
Afrika�n�n �ss�z bir da� k�y�nde da� gorillerini incelemesinin bir bayan i�in
�ok zor oldu�u da i�lemektedir. Ancak Dian� in ara�t�rmay� �ok istemesi, da�
gorilleri hakk�nda g�n�m�ze ve bilime ���k tutacak ender �al��malardan birini
yapmas�na vesile olmu�tur.
Rwanda da bulunan
kampta iki �ks�z da� gorilinin Rwanda ulusal park
g�revlileri taraf�ndan tutsak edilmesini istemeyen dian �in onlar�n bak�m�n�
�stlendi�i ve duygusal olarak bu iki �ks�z da� goriline �ok yak�nla�t���
g�r�l�yor. Dian onlar� korumak amac�yla uluslararas� yetkililere s�rekli
mektuplar yazarak d�nya �ap�nda da� gorillerinin zor �artlar�n�n
iyile�tirilmesini istiyordu. Ancak t�m �abalar�na ra�men bu iki �ks�z da�
gorili yetkililerce tutsak edilerek kafeslendi ve bu durum Dian� in �ok
�z�lmesine ve a�lamas�na sebep olmu�tur. Bilim tutsak edilen da� gorillerinin
ya�amad���n� g�stermi�tir ki bu iki da� gorili de tutsak edildikten 9 y�l sonra
�lm��lerdir. Yapt��� bilimsel �al��ma olmas� ve davran�� incelemesi olmas�na
ra�men bilim adam�n�n bu vah�i hayvanlara duygusal ba�lamda �ok yak�nla�t��� ve
bunlar� korumak i�in �ok zor �artlarda m�cadele etmektedir. ��nk� iklim
�artlar�n�n zorlu�unun yan� s�ra da� gorillerini ka�ak avlayan avc�larda
bulunmaktayd�. Bu avc�larla da Dian �ok kavga etmi� ve m�cadele etmi�tir.
Dian yard�mc�s�n�n
da istenilen foto�raflar� �ekemedi�i i�in onunla �al��mak istememekte ve
gorillerini rahats�z etmemesi konusunda yard�mc�s�n� uyard��� anlat�lmaktad�r.
Ancak zamanla gorillere yak�nla�maya ba�layan ve baz� �a��rt�c� teknikler
kullanarak kamerayla iyi g�r�nt�ler yakalad�lar. Dian� in da� gorillerine
defter, ayna ve kalem uzatarak yakla�t��� g�r�lmektedir. Yine gorillere onlar�n
do�as�na yak�n davranarak herhangi bir �ey vermeden yak�nla�m��lar ve
gorillerin onlardan ka�mad��� g�r�lmektedir. Ara�t�rmalar�nda her zaman a�ama
kaydetmi�ler mesela gorillerin su i�tiklerini g�r�nt�leyerek bilime yine ���k
tutmu�lar. Bu durum onlar�n National Geographic�
dergisine kapak olmalar�n��
sa�lam�� ve b�ylece �nlenen Dian,�
Boba da duygusal olarak yak�nla�m�� ve �al��malar�nda ilham alm��t�r.
Filmde ayr�ca ka�ak avlanman�n
artmas�, Dian� in da� gorillerine duygusal olarak �ok yak�nla�mas� ka�ak
avc�lara kar�� kin ve nefret beslemesine sebep olmu�tur. Bu nedenle de onlara
kar�� tek ki�ilik m�cadele etti ve Dian� in yak�nla�t��� D�g�t ad�n� verdi�i
da� gorilinin avc�lar taraf�ndan �ld�r�lmesi onun �ok �z�lmesine sebep
olmu�tur. Yakla��k 18 y�l da� gorilleri �zerine �al��t� ve bu en uzun bilimsel
ara�t�rmayd�.� Dian� in bilinmeyen biri
taraf�ndan pala ile �ld�r�ld��� filmde anlat�lmakta ve bu durumdan dolay� da�
gorilleri i�in k�kl� koruma �al��malar� yap�lm�� ve g�n�m�zde hala vah�i da�
gorillerinin Afrika� da ya�ad��� bilinmektedir. Dian ve yard�mc�s� Bob� un bu
duygusal yakla��mlar� sayesinde da� gorilleri hakk�nda bir�ok bilgiye sahip
olunmu�tur.
A�a��daki Sorular�n Cevaplar�
Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1. Da�
gorilleri �zerinde yap�lan �al��malar onlar�n hangi �zelliklerini ortaya
��karm��t�r?
2. Da� gorillerinin �lmelerindeki
sebeb neydi?
3. Dian adl� ara�t�rmac� da�
gorilleri ile ne t�r bir ili�ki olu�mu�tur?
4. Dian��n �ld�r�lme sebebi ne
olabilir?
Bira
�retiminin Hayat Hikayesi
San Luiz�deki bira
�retim tesisleri b�y�kl�klerine ra�men karbonat ve alkol oran� d���k bira
�retirler. Malt biran�n i�inde en �ok bulunan ve en �nemli hububatt�r. Ba�ka
hububatlardan da bira �retilebilir. Ancak en iyisi arpad�r. Mayalanacak olan
arpa hafif�e �imlenmeye ba�layana dek s�cak suyun i�inde tutulur. Ni�astas�
�ekere d�n��t�recek enzimleri aktif hale getirecek kadar. Arpa tohumlar�
hafif�e �imlenmeye ba�land���nda f�r�na at�l�p iyice kavrulur. F�r�nlama
biran�n rengiyle aromas�n�n belirlenmesine yard�mc� olur. ayn� zamanda
ni�astas� �ekere d�n��t�rme s�recini durdurur. Arpayla su ezme f���s�nda 109 �
1100C�de kar��t�r�l�yor. Burada malt�n unu ��kart�larak ni�asta
haline d�n��t�rme s�reci ba�lat�l�r. Daha sonra ni�astas� �ekere d�n��t�ren
enzimin miktar�n� maksimuma getirmek i�in s�cakl�k yava��a artt�r�l�r. Bu �ok
�nemlidir. ��nk� bu enzim �eker fermantasyonu s�ras�nda arpay� alkol ve CO2�ye
d�n��t�recek. Arpay� kaynatmak i�in yo�un buhar kullan�l�r. Bu arpay� hem
steril yapar hem de renginde de�i�iklik olu�turur. Ayr�ca kaynama esnas�nda
baz� proteinlerin tamamen ortadan kalkmas� sa�lan�yor. ��nk� bunlar daha sonra
biran�n tad�na bozulmalara yol a�arla. Kaynama esnas�ndaki en �nemli
i�lemlerden biri de biraya karesteristik tad� veren �erbet�i otunun
eklenmesidir. Kaynat�lan arpa filtre edilmek i�in �s� de�i�tiricisinin i�inden
ge�iriliyor. Bu esnada bira mayas� korunuyor. Bira mayas� mayalanmay� sa�layan
tek h�creli bir canl�d�r. Bira 21 g�n mahsende bekletilir ve havayla temas�
olmadan kutulara aktar�l�r.�� Alkol
�retimiyle ilgili ilk fiziksel kan�tlar M.�. 3500�li y�llara uzan�r. Bu
kan�tlar S�merlere ait ��mlekte bulunan kalsiyum okzalat kristalleridir. �ncir,
�z�m, hurma gibi �ekerli meyveler de bira �retiminde kullan�lm��t�r. Bunlar
bire mayas�n� ta��yan b�cekleri �eker. Orta �a� boyunca bira gruit ad� verilen
birka� bitkinin kar���m�yla ve kilisenin kontrol�nde olmu�tur. Almanya�da en
eski bira �retim tesisi bulunur. Bira �retiminde kullan�lan maya y�ksek
s�cakl�kta en �stte fermantasyonu sa�larken d���k s�cakl�kta en altta
fermantasyonu sa�layan mayaya d�n���r. Past�rize ile biran�n raf �mr� uzat�l�r.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Bira �retiminde
f�r�nlaman�n �nemi nedir?
2- Bira �retiminde
kullan�lan hububatlar nelerdir?
3- Sterilizasyon
nas�l olur?
4- �ekerli meyvelerden olan hurma, incir, �z�m gibi
meyvelerin bira �retiminde kullan�lmas�n�n nedenleri nelerdir?
Asker kar�ncalar
do�an�n en m�kemmel avc�lar�ndand�r. �nce av�n�n yerini tespit ederler sonra
sald�rarak avlar�n� �s�rarak �ld�r�rler. Bu kar�ncalar�n bir t�r� avlar�n�n
v�cutlar�ndaki bir a��kl�ktan giderek avlar�n� �s�r�p bo�ulmalar�na sebep
olurlar. Kar�ncalar g�nde 1500 m2�lik bir sahay� tahrip edebilirler.
B�ceklerden olan k�rkayak v�cudunu zararl� s�v�lardan koruyan z�rha kadar
bir�ok savunma mekanizmas� ile donat�lm��t�r.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Kar�ncalarda ne
t�r bir ili�ki vard�r?
2- B�ceklerdeki
baz� savunma mekanizmalar�n� a��klay�n�z.
3- Ferromon nedir?
4- ��r�meye yard�mc� olan b�cek hangisidir ve bunu nas�l
yapar?
Harabe
Maymunlarda;Annelik Denemeleri, Evlat Edinme ve Erke�in S�r�ye Hakimiyet Davran��lar�
Hayat harabeler s�r�s� i�in kolay bir hal alm��t�.
Organize olarak guruplara ayr�lm�� vaziyette �alarak ve ��pleri kar��t�rarak
besleniyor, insanlar�n art�klar�yla yollar�n� buluyorlard�. Ve geceleri
harabelerde uyumak i�in geri d�n�yorlard�. Bobo harekeler s�r�s�ne kat�lmadan
�nce bir�ok �ey ya�am��t�r. Bobomaymunlar s�r�s�n�n lideri olan 9 parma��n
yavrusuydu. Annesi ise di�ilerin en �st�n� olan Beyaz kulakt�. Bobo�nun do�du�u
g�n bir di�i maymun daha do�mu�tu, k�rm�z� burnun yavrusu, bobonun babas�n�n
s�r�deki liderli�ini tehdit eden bir �ye vard�. Bu uzun di�ti. Uzun di� gen�
ama g��l�yd�, s�rt� dokuz parma��n a�t��� yaralarla doluydu. Uzun di� lider
olmak istiyordu. Ve bunun i�in f�rsat kolluyordu. Sonunda uzun di� Bobo�nun
babas� yani dokuz parma�� �ld�rm�� ve liderli�i eline alm��t�. Bobo�nun
annesine de sahip olmu�tu. Fakat bununla da yetinmeyen uzun di� Bobonun
annesini de �ld�rm��t�. �imdi kendine s�r�den yeni bir di�iyi e� olarak
se�ecekti. T�m di�iler kendilerinin se�ilmesini istiyordu ve sonunda uzun di�
K�rm�z� Burun�u e� olarak se�ti. Art�k hayat Bobo i�in �ok zordu. Ve sonunda
Bobo s�r�den ayr�ld�. Ve sonunda harabeler s�r�s�ne kat�lmaya �al��m�� ve
sonunda da harabeler s�r�s� taraf�ndan kabul edild. Asl�nda s�r�den ayr�lan
maymunlar genelde hayatta kalmazd�. Fakat Bobo�un tek �ans� ba�ak bir s�r�
taraf�ndan kabul edilmesiydi. Bobo bunu bebe�ini yeni kaybetmi� bir maymunu
takip ederek onunla ba� kurmay� ba�ararak s�r�ye kabul� edilmi�tir. Fakat ya�land���nda tekrar eski
s�r�s�ne d�nerek orda �lm��t�r.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Maymunlarda bir
ba�ka s�r� taraf�ndan kabul edilmek i�in en b�y�k �ans ne olabilir?
2- Lider�in s�r�
i�indeki konumu ve �devi nedir?
3- Maymunlardaki
annelik g�d�leri nelerdir?
4- Maymunlardaki
kal�c� evlat edinme ne t�r bir durumda olu�abilir? Ve nas�l olur?
Buzul
D�nemi Amerikan �nsan�n Olas�
Ya�am Ko�ullar�
Buzul d�nemi (M.�
10000 y�l) �imdiki Birle�ik Devletler dedi�imiz co�rafyada asl�nda karla kapl�
ve �ok so�uk bir d�nem olmad��� bilim adamlar� taraf�ndan a��klanmaktad�r.
Bilim adamlar� o d�nem de �u an oldu�u gibi orman �rt�s�ne sahip ve
ye�illiklere sahip bir yer olup sadece s�cakl���n 5 ila 10 santigrat derece
daha d���k oldu�u varsay�lmaktad�r.
Filmde buzul
d�neminin ku�kusuz hakimi olarak Kolombiya Mamutundan bahsedilmektedir.
Mamutlar�n Afrika Fillerinden farkl� olduklar� da belirtilmektedir. Mamutlar�n
10 ton a��rl���nda ve
Filmde mamutlar
d���nda akbabalardan daha y�rt�c� ve le� yiyici teratorm denilen ku� t�r�nden
bahsedilmektedir. Teratormlar
Ayr�ca baz� bilim
adamlar�n�n mamutlar�n soyunun h�zla t�kenmesinin iklimden kaynakland���n�
varsaymaktad�rlar.� Baz� bilim adamlar�
da soylar�n�n t�kenmesini insanlar�n avlamas�na ba�lam��lard�r. Filmde
mamutlar�n ve teratormlar�n maketleri yap�l�p bilim adamlar� taraf�ndan
yak�ndan izleyerek ne kadar g��l� ve y�rt�c� olduklar� maketler �zerinden de
incelenmi�tir. Sonu� olarak Buzul d�nemi Amerikan insan�n�n g�n�m�ze kadar
varl���n� bu zor �artlarda s�rd�rebilmesi mucizevi varsay�lmaktad�r.�
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1.Mamutlar�n genel
�zellikleri nelerdir?
2.Filmde insanlar�n
mamutlar� avlanmas�n�n zor olmas� neye ba�lan�yor?
3.Mamutlar�n
soylar�n�n h�zla t�kenmesinin sebebi nedir?
4.Buzul d�nemiyle
ilgili filmde anlat�lan �zellikler nelerdir?
Buzul
Neolitik D�nem Avrupa �nsan�n Olas�
Ya�am Ko�ullar� �
Britanya 8 bin y�l
�nce Avrasya ana karas�ndan ayr�ld�. 10 bin y�l �nce Paleotik d�nemin sonunda
b�y�k av hayvanlar� �ld�. Bu y�zden paleotik avc�lar�nda sonu geldi. Bundan
dolay� Mezolitik ve Neolitik d�nemlerdekiler �ok farkl� ko�ullara uyum sa�lad�.
Kan�tlar yakla��k 5 bin y�l karars�z kald�klar�n� g�sterdi. Avc�l��a m� devam
edeceklerdi yoksa tar�ma m� ba�layacaklard�. Ancak b�y�k otoburlar�n yok
olmas�yla avc�l�k giderek verimsiz hale geldi. B�ylece avc�lar istemden tar�ma
y�neldi. Neolitik ya�am tarz� paleotik d�nemin avc� ve toplay�c� ya�am
tarz�ndan �ok farkl�yd�. Topra�� i�lemek i�in haftalarca �al��mak gerekirdi.
B�ylece Neolitik ya�am tarz� �ift�ilerin y�l�n yar�s�n� �ok �al��makla
ge�irmeleri demekti. Peki y�l�n di�er yar�s�nda ne yap�yorlard�. Bu zaman�
sosyal davran��larda bulunarak ge�irdiler. Neolitik an�tlar�n �o�u ilk
�ift�ilerle ba�lad�. Yani paleotik avc�lar�n �ift�ilik yapmas�yla ba�lad�. Bu
insanl�k tarihinde �ok �nemli sosyal de�i�imi g�sterir. Neolitikler �l�lerini
toplu olarak g�m�yorlard�. Daha sonralar� ise tek ki�ilik mezarlar g�r�lmeye
ba�lad�. Bu mezarlarda bulunan bronz e�yalar iki �eyin kan�t�yd�. Birincisi
baz� bireyler b�y�k ki�isel varl��a sahipti, ikincisi ise toplumda el i��ili�i
�a��lacak derece de geli�mi�ti. Neolitik d�neme ait bir�ok an�t vard�. Bu da
akla ta� devri insan� bu b�y�k an�tlar� makinesiz nas�l yapabiliyordu. Bunun
cevab� s�n�rs�z zaman, sab�r ve kendi yapt�klar� aletlerdi. Bu an�tlar
M�s�r�daki piramitlerle �a�da�t� ve e�er M�s�r�daki �a�da�lar� bunu
ba�arm��salar Neolitik d�nem insanlar� da bunu yapabilirdi. Avrupa Neolitik
d�nem insanlar� hen�z ta� devrinde olduklar� halde bunu ba�ard�lar. Bu an�tlar
incelendi�inde onlar� in�a eden insanlar�n g�ne� ve ay�n hareketlerinden �ok
iyi anlad�klar�n� s�yleyebiliriz. Bu d�neme ait g�ne� ve ay�n durumuyla ilgili
�e�itli efsaneler vard�r. Bunlardan birine g�re kad�nlar�n ayl�k d�ng�s� aya
benzedi�inden kad�nlar tap�lacak durumdayd�. Ay avc�l��� g�ne� ise tar�m
d�nemini simgeliyor da olabilirdi. Yani ikisi de Neolitik d�nemi insanlar� i�in
�ok �nemliydi. Ve bunu Stanhec tap�na��na �ok muntazam bir �ekilde yans�tt�lar.
Bu neolitiklerin birer astrolog olduklar�n� g�steriyordu. Neolitik d�nemi
insanlar� avc�l�ktan tar�ma ge�tiklerinde eski kadar sa�l�kl� de�illerdi ve
�m�rleri k�salm��t�.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Bat� Avrupa
Neolitik d�nemi insan� nas�l bir de�i�im ge�irdi?
2- Beslenme
tarz�ndaki de�i�iklik hayat tarz�na nas�l etki etti?
3- Neolitik d�neme
ait bir�ok e�yan�n bir�ok farkl� yerde g�r�lmesi neyin g�stergesidir?
4- Neolitikler ay, g�ne�
ve zaman kavram�yla bildiklerini nas�l kullanm��lard�r?
Canavar
Istakozun Bilimsel Hayat Hikayesi
Canavar �stakoz
so�uk ve tehlikeli sularda saklanan dinozorlardan daha ya�l� bir yarat�kt�r.
Kurbanlar�n� ezerek ya da par�alayarak yer. Bu K. Amerika �stakozu olarak
bilinir. Bedeninin �o�u k�sm�n� yeniden �retebilir. �ngiltere�nin sahil
kentindeki Main K�rfezi�nde ya��yor.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Canavar
�stakozun ya�am alan� nedir? �stakozlar�n genel �zellikleri nelerdir?
2- K�rfez nedir?
3- Istakozlar
birbirleri hakk�nda bilgi edinmek i�in ne t�r bir mekanizma kullan�rlar.
4- Istakozlar
iklime ba�l� olarak ne t�r bir hayat tarz� benimsemi�lerdir?
Domuzlar
yery�z�ndeki en yayg�n memeli t�rlerinden biridir. Zeki, g��l� ve
lezzetlidirler. 40 milyon y�ld�r d�nyadalar ve �uanda d�nyan�n bir numaral� et
kayna��n� olu�turuyorlar. Kafataslar�n�n i�indeki beyni bir insan beynine �ok
benzer. ��inde bulunan katmanlar ve oyuklar birer zeka belirtisi olarak
de�erlendirilir. Ara�t�rmac�lar domuzlar�n zekas�n� �e�itli y�ntemlerle
ara�t�r�yorlar. Bir�ok kuramc� domuzlar�n kuramsal d���nme yetisine sahip
hayvanlar oldu�unu d���n�r. De�erlendirme yapabilirler ve yeni davran��lar
sergileyebilirler. Bilim insanlar� domuzlar�n bu problem ��zmedeki ba�ar�lar�n�
yanal ��renme yetisi olarak de�erlendiriyor. Burada bir hedef belirleniyor ve
bu hedefe ula�mak i�in yeni yollar ke�fedilebiliyor. Hoxilla ad� verilen
�iftlik domuzlar� yaban domuzlar�ndan farkl� olarak daha �ukur bir kafatas�na
sahipken yaban domuzlar�n�n kafatas� d�zd�r. Ancak domuzlarda ilgin� olan bir
�iftlik domuzunu e�er yaban hayata b�rak�l�rsa h�zl� bir �ekilde �ukur olan
kafatas�n�n d�zle�ti�i g�zlemlenir. Bu h�zl� uyum g�c� bir tek domuzlarda
vard�r. Domuzlar do�duklar� anda hem g�r�r hem duyarlar. Domuzlar 115 desibele
varan sesler ��karabilirler. Yeni do�an bir domuzda 8 adet keskin di� var. Anne
domuzun sahip oldu�u 10 16 memenin her biri g�nde
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Kuramsal d���nme
yetisi nedir?
2- Domuzlar�n
insana benzeyen y�nlerini a��kla
3- Kalp cihazlar�
neden �nce domuzlarda denenir.
4- S�t hiyerar�isi nedir?
�������������������������������� D�nyadaki �nemli
Peynir �e�itleri �retiminin Hayat Hikayesi
Peynir bir t�rl�
kontroll� bozulmad�r. �yi peynir i�in saf ve uygun s�t gerekir. S�t 720�de
h�zl� bir �ekilde past�rize edilir. Sonra peynir yap�m f���s�na gider. Sonra
peynir elde etmek i�in faydal� bakteri eklenir. Bu bakteri �ekeri t�ketir ve laktik
asit mayalayarak PH�� d���r�r. Buda peynire asidik tad� verir. PH��n d��mesi
ayr�ca peynire asidik tad� verir. Ve s�t proteinlerinin p�ht�la�mas�n� sa�lar.
Ger�ek p�ht�la�ma rennet ad� verilen enzimle olur. �nceleri orijinal enzim
geni� getiren hayvanlar�n mide dokular�ndan elde edilirdi. �etal peynirinin
�retiminde s�t p�ht�la�madan �nce peynire turuncu rengini veren annata denilen
bitkisel boya ilave edilir. 25 ton s�t i�in 2 lt rennet kullan�l�r. Daha sonra
otomatik b��aklar kat�la�m�� ��kelek k�sm�n� keser, s�v� k�sm�n� d��ar� atar.
��kele�in b�y�kl��� peynirin k�vam�n� ve nem oran�n� belirler. Daha sonra �s�y�
d���rmek i�in peynir y�kan�r. B�ylelikle bakteri faaliyetleri yava�lar ve ayn�
zamanda bakterinin besini olan loktozun bir k�sm� ��kar�l�r. Sonra peynir
tuzlan�r. Bu i�lem sadece peynire tat vermek i�in de�il an� zamanda bakterileri
de kontrol etmek i�in yap�l�r. Daha sonra peynir pres alan�na g�nderilerek
peynir suyu d��ar� at�l�ra. Ve vakum odas�nda daha fazla bas�nca maruz kal�r.
Bu esnada peynirin i� k�sm�ndaki ba�lang�� bakterisi faaliyetleri ile tad� t�m
k�s�mlara yayar. Eskitilmesi i�in ise 10 g�n s�reyle so�uk depolarda,
bekletilir. Peynir yap�m�n�n tarih�esi i�inde tesad�f� olu�tu�u s�ylenir. Bunun
s�tlerini ke�i ya da koyun midesinden yap�lan keselerde ta��yan �obanlar
sayesinde oldu�u s�ylenir. Burada s�t kese i�inde bulundu�u s�rece rennet ile
reaksiyona girip ��kelek olu�turdu. B�ylece peynir ortaya ��kt�. D�nyada �ok
�e�itli peynir yap�m� ve t�r� vard�r. Yunanistan�da sert, tuzlu ve dayan�kl�
olan feda peyniri, Roma�da sert, kuru ve ya�l� olan Romano Peyniri, �svi�re�de
delikli olan Gravyer Peyniri �retilir. Ayr�ca el yap�m� Limburger Peyniri
�retilen peynirlerdendir.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Peynir ilk
olarak nas�l ortaya ��kt�? Bunun nedeni neydi?
2- Peynir
�retiminin ba�l�ca mekanizmalar�n� a��kla
3- Frans�zlar�da
peyniri eskitmek i�in �o�unlukla kullan�lan y�ntem hangisidir? Nas�l olur?
4- Peynirin
tuzlanmas� hangi ama�larla yap�l�r?
Frasier
Adas� Ekosistemi Canl�lar�
Frasier Adas�
d�nyan�n en b�y�k kum adas�d�r. Tropikal ya�mur ormanlar� var. Buran�n
yerlileri 6 bin y�l �nce buraya dingolar�n� getirir. Dingolar kendi alanlar�n�
belirlemek i�in idrarlar�n� b�rak�lar. Dingolardan ba�a adada dev kertenkeleler
var. Kertenkeleler asitli g�le ve ormana yak�n dururlar. Kaplumba�a yumurtalar�
ile beslenirler. Frasier Adas�ndaki g�llerde erkek misk �rdekleri di�i
�rdeklerin ilgisini �ekmek i�in suda �e�itli hareketlerde bulunur. Frasier
adas� �r�mcekleri av�n� a��na sararak yer. Ekinadlar ise dikenleri sayesinde
kendini korur ve avlan�rlar. Kaplumba�alar ise yumurtalar�n� kuma saklamak i�in
geceleri beklerler. K�y�ya ��k�p 100�e yak�n yumurta b�rak�rlar. Yumurtalar
kumun s�cakl��� ile kulu�kaya yatar. �eker plan�rleri ise a�a�lar�n y�ksek
tepelerine kurduklar� evlerinde �eker ve �i�ek �zeleri ile beslenmek i�in
��karlar. Bu s�rada �i�ek tozlar� k�llar�na yap���r. Bu sayede fark�nda olmadan
tozla�may� sa�larlar. Adan�n bir di�er sakini pitonlar ise geceleri iyi
g�rmezler ancak yak�nlardaki v�cut �s�s�n� hemen alg�layabilirler. Pipis
ku�lar� genel sahil kenar�ndaki kumlarda istiridye yakalayarak beslenirler. Adan�n
bat� k�y�s�nda ise vah�i atlar vard�r. Adan�n zemininin kum olmas� �imlerin
yeti�mesini engeller. Bu sebeple bu atlar�n yedikleri kumlar onlarda kolik
yapar. Cevher ku�lar� ise yuvalar�n� orman zeminine yapar. Deniztav�anlar� ise
yavrular�n� denizden yakalad�klar� bal�klarla besler. Adan�n kavurucu
s�cakl���n� ise ya�an ya�murlar azalt�r.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Frasier Adas�
nas�l bir adad�r? Bu ada da hangi t�rler ya�am�n� s�rd�r�r?
2- Frasier
Adas�ndaki hayvanlar aras�ndaki av � avc� ili�kisini a��kla
3- Pitonlar
avlar�n�n yerlerini nas�l tespit eder?
4- �eker
plan�rlerin do�uya katk�lar� nedir?
Canl�l���n
temelinde, fiziksel ve kimyasal bir b�t�nl�k ve i� b�l�m� yat�yor.
Canl�lar�n
cans�zlardan fark�, b�nyelerinde kimyasal tepkimeler yard�m�yla enerji �retmek
ve bu enerji �zelle�mi� i�lemlerde kullanarak gereksinimlerini kar��lamak.
Canl�lar�n
en �nemli �zellikleri:
1. ��inde bulunduklar� ko�ullar�
alg�layabilme,
2. Bunlara kar�� tepki verebilme,
3. Enerji �retimi i�in beslenerek
geli�me,
4. Sahip olduklar� kal�tsal maddenin
devam�n� getirebilmek i�in �reyebilme.
H�crenin B�l�mleri ve Organeller
Bir h�cre genel olarak 3 temel b�l�mden
meydana geliyor: 1) h�cre zar�, 2) sitoplazma ve 3) organeller.
�zel Organeller
H�crede iki �zel organel var:� Mitokondri
ve kloroplast. Bu organeller di�erlerinden farkl� olarak �ift tabakal� zara ve
yap�s�na ve kendi DNA�lar�na sahiptirler. bu sayede de h�cre b�l�nmesinden
ba��ms�z olarak kendilerini e�leyebilenl kloroplast ve mitekondridir.
�Di�er Organeller
H�crelerde bulunan di�er organeller, h�cre zar�na benzer yap�da tek tabakal�
bir zarla �evrililer ve yaln�zca h�cre b�l�nmesi s�ras�nda kendilerini
e�liyorlar.Bunlar;ribozom,lizozom,golgi,peroksizom,koful,endoplazmik retikulum.
��ekirdek
�ekli ve konumu h�cre tipine g�re farkl�l�k g�sterebilen �ekirdek, memelilerin
alyuvarlar� d���nda t�m h�crelerde bulunuyor. H�crenin beyni say�lan �ekirde�in
temel g�revi, h�crenin kal�t�m maddesini korumak ve gerekti�i yerde gerekti�i
�ekilde kullan�lmas�n� sa�lamak. �ekirdek, sahip oldu�u kal�tsal madde
sayesinde, h�cre i�erisindeki t�m protein sentezlerinin �ifresini ve emrini
veriyor. H�cre b�l�nmesi s�ras�nda da, bu kal�tsal madde kopyalanarak o�ul
h�crelere ge�iriliyor.
�DNA
Sarmal yap�da birbirine dolanm��, �ok uzun ve ince 2 iplik�ikten olu�an DNA,
�eker ve fosfat molek�llerinden olu�an bir omurgadan ve canl�lara t�m
�zelliklerini veren baz diziliminden meydana geliyor. Kendisine alfabe olarak
yaln�zca 4 harf kullanan bu baz dizilimi, her t�r�n kendisine �zg� uzunluk ve
bile�imde. DNA yap�s�na kat�lan 4 azotlu organik baz: Adenin, Guanin, Sitozin
ve Timin.
�RNA
RNA, transkripsiyon yoluyla DNA molek�llerinden sentezlenen ve ondan �ok daha
k�sa olan, tek iplik�ikli �ekirdek asidi. DNA�daki deoksiriboz �ekeri yerine
riboz �ekeri, Timin baz� yerine de Urasil baz� i�eriyor. RNA�n�n farkl�
g�revlere sahip olan 3 tipi bulunuyor:
1)mRNA, 2) rRNA,� 3)tRNA
K�k H�creler
K�k h�creler, uzun zaman dilimleri boyunca b�l�nebilen ve kendilerini s�rekli
yenileyebilen, gerekli ko�ul ve etkenler sa�land���nda �ok �e�itli h�cre
tiplerine farkl�la�abilen ��zel� h�creler.
G�n�m�zde,
k�k h�cre �al��malar� ba�l�ca iki konu �zerinde yo�unla��yor:
1) Kalp ve sinir hastal�klar� ba�ta olmak �zere dejeneratif hastal�klar�n
tedavisi,
2) Yeni doku ve organlar�n �retimi
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1.H�cre
zar�n�n g�revleri nelerdir?
2.k�k h�cre
nedir?�nemini a��klay�n�z.
3.vir�sler ve
prokaryotlar�n h�cre yap�lar� hakk�nda bilgi veriniz.
4.zardan
ge�en maddeler nelerdir?
�nsanda
Neandertallerin Son D�nemi
H�rvatistan�da
yap�lan kaz�larda bir ay�ya ait delikli bir kemik bulunmu�tur. Kaz�larda
bulunan kemik par�alar� ile bir kafatas� ve y�z tasarlan�yor. Kafatas�n�n
�nemli k�s�mlar� belirlenerek neandertallerin yakla��k g�r�nt�s� tespit
ediliyor. 20. yy.da Fransa�daki ke�ifler s�ras�nda buradaki modern insanlara
ait 15 bin y�l �ncesine ait sanat �al��malar� ortaya ��kar�ld�. Fransa�da
bulunan t�m pleostolik heykel ve resimlerin tarihi neandertal insan�n yok
olmas�ndan �ok sonraya dayanmaktad�r. Peki neandertaller neden yok oldu? Bu
bunlar�n tek bir konumda yo�unla�mas�ndan kaynaklan�yor. Yani sadece belli bir
ekolojik b�lgede bulunmas�ndan kaynaklan�yor. Zorlu ko�ullarda k���k farklar
kimin ayakta kalaca��nda belirleyicidir. Modern insan kaynaklar� neandertal
insandan daha iyi kullanabiliyordu. Zorlu k�� �artlar�na daha iyi uyum
sa�layabilmi�ti. Neandertallerin yok oldu�u d�nemde iklim �ok dengesizdi.
�evredeki de�i�ime modern insanlar daha iyi uyum sa�lam��lard�. Neandertaller
ise yok olmaya ba�lad�. Bazen cebeli Tar�k�ta ilk kal�nt�lar 1348 y�l�nda
bulundu. Bu da onlar�n Cebeli Tar�k�tan kar��ya ge�erken yok olduklar�n�
d���nd�r�yor. Son neandertaller Cebeli Tar�k�ta bulunuyor. Neandertaller �uan
ki modern insanlardan s�m�rge anlay���na sahip olmad�klar� i�in yok olduklar�
d���n�l�r.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1-
Neandertallere ait son kal�nt�lar nerde bulunmu�tur? Bu
nas�l bir ihtimali ortaya ��kar�yor?
2-
Neanderlere ait ilk kal�nt�lar nerde bulunmu�tur?
3- Neandertallerin
yok olmas�ndaki ba�l�ca sebepler nelerdir?
4- Neandertallerin
ba�ar�s� neye dayan�r? ����������������������
Kar�nca
Yiyen Tamandua ve Temebel Hayvan�n Hayat D�ng�s�
Balta girmemi� ormanlardaki
temebel hayvanlar birbirlerinin yerini �ok nadir i�gal ederler. Ancak bazen
aralar�nda anla�mazl�k olabilir. Bu anla�mazl��� ise erkekler kendi aralar�nda
halleder. Yakal� tembel hayvanlar az enerji bitkilerle besleniyorlar. Bu da
yava� hareket etmelerine sebep oluyor, g�nde 38 m�den fazla yolculuk yapmak
onlar i�in uzak bir mesafedir. Orman�n ba�ka bir yerinde tamandua sert �amurdan
yap�lm�� akkar�nca yuvalar�n� a�mak i�in pen�elerini kullan�r. Ve akkar�ncalar�
yemeye ba�lar. Kar�ncalarda muhte�em bir i� birli�i vard�r. Bu esnada baz�lar�
sald�r�ya ge�erken di�erlerinin bir k�sm� tutkala benzeyen ve har� g�revi g�ren
yap��kan bir madde salg�lar, geri kalanlar ise tu�lalar� �st �ste koyar.
Tamandua yemek i�in uzun yap��kan dilini kullan�r. Pen�e ailesinin en k�����
olan ipeksi kar�ncayiyen bu hayvan sadece
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Tembel hayvan�n
yava� hareket etmensi sebebi nedir?
2- �peksi
kar�ncayiyenin �zellikleri ve beslenme t�r� hakk�nda bilgi ver
3- Tamandularda
kuyru�un i�levi nedir?
4- Tmandualarda
pen�elerin �nemini ve bunun �zelle�mi� beslenmedeki yerini a��la.
�ngiltere
zararl�lar�n istilas� alt�nda, buradaki fare say�s� �a��rt�c� bi�imde artt�. Bu
art��ta pratik ya�ama tarz�m�z ve k�resel �s�nma etkili oldu�u s�ylenir.
Fareler kemirgenlerdendir ve en ba�ar�l� memelilerdendir. 1500 t�r� vard�r.
Siya fare �ngiltere�ye ilk olarak Romal�lar taraf�ndan getirildi ve en b�y�k
faciaya vebaya sebep oldular. Fareler komensald�r, insana �ok yak�n ya�arlar.
Fareler at�lan her �eyden yararlan�rlar. �ngiltere�ye �zg�l olmayan kahve
renkli fareler insanlar yak�n yerde ya�arlar. Fareler i�erde, d��ar�da,
kanalizasyonda ya�ayabilirler. Salg�n hastal�k ta��rlar. Ev faresi ise yakla��k
Avrupa ve �ngiltere�ye insanlar�n bu b�lgeye g�� etmesiyle geldir. Yiyecek
ararken ortama kimyasal ya�lar b�rak�lar. �drarlar� salmonellaya sebep olur.
ayr�ca fare idrar�ndaki bir proteinin ast�ma yol a�t��� belirlendi. Farelerin
g�nde 3 �
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Farelerin sebep
oldu�u en tehlikeli hastal�k nedir? Nas�l bula��r?
2- Farelerdeki
do�al seleksiyona a��kla
3- Farelerin ya�am
alanlar� nerelerdir?
4- Avrupa�da
kolonile�en ilk fare hangisidir?
Kuzey
Kutupta Topo�rafik Yap�, Volkanik Hareketler ve Ya�am D�ng�s�; Geyik, Kar
Tavu�u ve Misk �k�z�
Kuzey kutbu
dondurucular�n b�lgesidir. Burada sadece en dayan�kl�lar hayatta kal�yor. Kutup
hayvanlar� hayatta kalmak i�in s�ra d��� yollar ke�fediyor. Koca bir buz
k�tlesi 10 milyon km2�lik alan� kapl�yor. Araziyi �ekillendiren
ikinci yap� yanarda�lard�r. Buradaki 127 yanarda�dan en az 27�si hala aktiftir.
Kuzey kutbunun uzun k��lar� deniz y�zeyinin uzun s�re donmas�na sebep oluyor.
Donmu� tuz y���nlar� 4 m.den kal�n olabiliyor. Y�zen buz k�tleleri bazen
birle�erek y�ksekli�i 6 m�yi bulan tepecikleri olu�turabiliyor. Baharda foklar
buz �st�nde do�um yapmak i�in sudan ��karlar. V�cudun b�y�k k�sm�n� ya�
tabakas� olu�turur. Bu onlar� hem suda hem karada so�uktan korur. Genelde bir
bebek do�ururlar. Memeliler i�erisinde en h�zl� b�y�yen t�r foklard�r. Kuzey
kutup ayr�lar� k�� uykusundan sonra tekrar kalori almak i�in m�mk�n oldu�unca
�ok fok t�ketirler. K. Kutup ay�lar� k�� uykular�ndaki s�re�te kendi
art�klarl�n� geri d�n��t�rebiliyorlar. Yani v�cutlar� �reyi protein ve suya
d�n��t�rebiliyor. Kuzey Kutup Ay�lar� �s�y� burunlar�ndan ve ayaklar�n�n
tabanlar�ndan kaybederler. Kuzey kutupta so�u�a �ok iyi adapte olmu� bir di�er
canl� ise Kar Tavu�udur. Kar Tavuklar� k���n beyaz kar rengine yaz�n ise kahve
renkli toprak rengine b�r�n�rler. Misk �k�z� yeni biten otlar� kemirir.
Tundralarda bitkilerin olu�mas� Rengeyiklerini buraya �eker. Rengeyikleri yaz�
otlayarak ge�irmek i�in bir g�nde
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Memeliler
aras�nda en h�zl� b�y�yen t�r hangisidir?
2- Rengeyikleri en
�ok ne ile beslenirler?
3- Kar Tavuklar� ne
t�r bir uyumla do�ada bulunurlar?
4- Deniz Ay�lar� sudan yeni ��kt�klar�nda neden renksiz
g�r�n�rler?
Maymunlar�n Dehas�;Taklidi Bilim ve K�lt�r�n Hayvanlarda
Mayalan��� ve Yay�lmas�
Afrika ormanlar�nda bulunan �empanzeler daha �nce kimsenin g�rmedi�i hareketler
yap�yor. �empanzeler Senegal�de m�zrak yap�p avlan�yorlar, ayn� atalar�m�z
gibi. Bununla birlikte �empanzeler, orangutanlar, goriller ve bonobolar bize
�ok benziyor. �nsan ve maymun genleri %99 ayn�d�r. Ama d�nyadaki konumlar�m�z�
d���n�nce �arp�c� �l��de farkl� oldu�umuz g�r�l�r. Ortaya ��kar�lmak istenende
bizi neyin insan yapt���d�r. Aram�zda b�y�k farklara yol a�an k���k farklar
nelerdir? Yeni bir ara�t�rma ise maymunlar�n mant�ki g�c�n�n inan�lmazl���n�
g�steriyor. Yap�lan deneyde bir deney t�p�ne bir f�st�k konulmu� ve �empanzenin
bunu nas�l alabilece�i g�zlenmeye �al���lm��t�r. 10 dk. Boyunca �empanze bir
�ey yapmad�, sonra aniden anlam�� gibi suyu a�z�na alarak t�pe bo�altt�.
B�ylece f�st�k y�kseldi ve onu ald�. Onlar suyu ara� olarak kullanabildi. Bu
insanlar�n kafas� �al��t���nda bulunan bir �eydir. Afrika�n�n her taraf�nda
�empanzeler her �eyi yer ve eti severler. Bunlar elle yakalayamad�klar� avlar�
i�in m�zrak yapt�lar. Maymunlar bu y�ntemleri birbirlerine de g�sterirler.
Gen�ler onlar� taklit eder. Yap�lan bir deneyde maymunlar i�in bir yemek
makinesi yap�ld� ve i�ine �z�m konuldu. �empanzenin �z�m� almas� i�in �nce bir
plaka �evirmesi sonra ise kolu itmesi gerekiyordu. Bunun i�in sadece Cudi adl�
bir maymun e�itilmesine ra�men Cudi�nin arkada�lar� ve �evredeki di�er
maymunlar Cudi�yi g�zleyerek bunu ��rendi. 1960�ta yap�lan �al��malarla �empanzelerin
duygusal olarak da bize benzediklerini g�zlediler.� �zellikle bebek ve anne ili�kisi bak�m�ndan,
yap�lan g�zlemde anne maymun hasta bebe�inin ate�ini elini aln�na koyarak
anl�yordu. Ayr�ca bebe�i �ld�kten haftalar sonra bile kuca��nda ta��yordu.
Di�er bir benzerlik ise �empanzelerin i� birli�i yapmas�yd�. Yap�lan bir di�er
deneyde yiyecek b�y�k bir ta��n alt�na konulmu� ve tek ba��na bunu ��karamayan
�empanzenin insandan yard�m istedi�i g�zlenmi�tir. Kendi aralar�nda da
ula�amad�klar� besinler i�in yard�mla��rlar. �empanzelerle yap�lan bir di�er
�al��ma ise say�lar� s�ralamakt� ve bunu ba�ar�yla yapt�lar. Sembolleri
kullanabiliyorlard�.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- �nsanlar� �empanzelerden ay�ran
temel farkl�l�klar nelerdir?
2- �empanzelerde i� birli�i hangi
durumlarda g�zlenir?
3- Duygusal y�nden maymun ve
insanlar�n benzer olduklar�n� neye dayanarak a��layabiliriz
4- Maymunlar�n mant�kl� d���nme
yetene�ine sahip olduklar�n� ispatlayan deney hakk�nda bilgi ver.
�Maymunlar�n
ve �empanzelerin Bitkileri Tedavide Kullanmalar� ve Alet Kullanmalar�
Hayvanlar bitkileri
ila� olarak kullan�r. Ancak bitkileri nas�l tan�r? Bitkilerin kokusundan
etkilerini anl�yor olabilirler. Orta Amerika�da ki d�z ova ormanlar�nda Beyaz
y�zl� Kapu�in Maymunlar�, b�y�k topluluk olarak ya�arlar. Bu maymunlar ormanda
toplad�klar� bitkileri k�rklerine s�rerler. Bunlar ak asma g�vdesi, kaval
yapra�� ve turun�gillerden meyvelerdir. Bunlar� daha �ok ya�murlu zamanlarda
b�ceklerin fazla oldu�u rutubetli g�nlerde yaparlar. Bu bitkilerdeki
kimyasallar bakteri ve mantar bulundurur ve kar�ncalar� defeder. Maymunlar�n
do�ru bitkileri nas�l bulduklar�na dair yap�lan �al��malarda bunu koku ve
g�zleyerek bulduklar� g�zlendi. Hangi bitkinin kullanacaklar�n� birbirlerinden
��reniyorlard�. Bitkiler ise hayvanlar taraf�ndan yenmemek i�in; diken, kabuk,
zehir gibi savunma mekanizmalar� geli�tirmi�lerdir. Yap�lan ara�t�rmada
hayvanlar�n bitki zehirlenmesine kar�� ne yapt�klar� ara�t�r�lm��t�r. Ve
maymunlar�n bitkilerden ald�klar� y�ksek dozda fenolden zehirlenmemek i�in
mangal k�m�r� yedikleri g�zlenmi�tir. Mangal k�m�r� panzehir g�revini yapar.
Maymunlar�n bunu nas�l ��rendikleri ise bilinmiyor. �o�u hastal�klar� �nleme de
ba�ar�l� y�ntemler geli�tirmi�lerdir. Peki maymun hastalan�rsa ne olur? Bunu
ara�t�rmak i�in yap�lan g�zlemlerde solucan yumurtalar�n� yiyerek ishal olarak
hastalanan maymunlar�n hastal��� gidermek i�in i�erisinde kolin maddesi bulunan
ve s�v� kayb�n� �nleyen killi toprak yedikleri g�zlenmi�tir. �empanzeler ayr�ca
Vernovya adl� bitkiyi ba��rsak parazitleri i�in kullan�yorlar. Bu bitkiyi
insanlar da s�tma i�in kullan�r. Ayr�ca maymunlar yapraklar� ki�isel
temizliklerinde kullan�yorlar. Maymunlar bitkileri sadece hastal�k ve temizlik
i�in kullanmaz. Ayr�ca �e�itli yap�daki bitkileri amac�na g�re su kayb� olarak
veya avlanmak i�in sap olarak kullanabilirler. Ayr�ca kabuklu meyveleri k�rmak
i�in ta� kullanm��lard�r. Fakat bunda dikkati �eken bunlar� yavrular�na nas�l
aktard�klar�d�r. Bunun i�in 2 �ey �nemlidir. Birincisi iyi bir g�zlem, ikincisi
ise annenin yavruya anlay��l� ve yavrunun da ��renmeye istekli olmas�d�r.
Maymunlar�n alet kullan�m�nda �nemli olan bir nokta ise ba�parmaklar�d�r.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Maymunlar
bitkileri hangi ama�larla kullanm��lard�r? Ve bunlar� nas�l tan�m��t�rlar?
2- Bitki
zehirlerine kar�� maymunlar�n kulland�klar� y�ntemden �rnek veriniz.
3- Maymunlarda
ba�parma��n geli�mesindeki �nem nedir?
4-T�m bu
davran��lar� di�er gen� maymunlar nas�l ��renir? A��kla.
Nandertal
�nsan�n�n Olas�
Ya�am Ko�ullar� ve Evrimi
Neandertal insanlar
�ift kenarl� ta�lar, postu temizlemek i�in k�vr�ml� aletler, deriyi delmek i�in
sivri u�lu ta�lar kullan�rlard�. Hi�bir �eyi israf etmezler. Buz �a�� boyunca
ma�aralara s���nd�lar. Neandertaller temel konuma yetisine sahiptirler. Bug�nk�
�srail�de yer alan Kebara Ma�aras�nda dil kemi�i bulunmu�tu. Bu kemik neandertallerin
konu�abildiklerine dair ilk kan�tt�r. Grup av�n tad�n� ��kar�nca bir boynuz
par�as�na benzeyen kemik buldular. Bu kemik onlar� �ok �a��rtt�. Bu kemik bir
insana aitti. Ama onlar�n de�ildi. Grup d�nyan�n tek insan sakini olmad�klar�n�
bilmiyorlard�. Buz �a�� devam ediyordu. Kar hala yerdeydi. Bu onlar i�in �ok
zor �artlar� da beraberinde getiriyordu. Avlanmak i�in daha uzaklara
gitmeliydiler. Bat�dan gelmi�lerdi. Orda bir �ey bulamayacaklar�n�
biliyorlard�. Bu y�zden do�uya gitmeleri gerekiyordu. Bunun i�in kendi
aralar�nda en g��l� 3 ki�i se�tiler. Bunlar di�erlerine yiyecek bulmak i�in
yola ��kt�lar. Ancak so�u�a daha fazla dayanam�yorlard�. S���nd�klar� kayal�kta
daha g�rd�klerine benzer bir kemik g�rd�ler. Ayr�ca ta��n �zerine �izilmi�
resimler vard�. Bu onlara ait de�ildi. Kafalar� iyice kar��m��t�. Sabah
uyand�klar�nda arkada�lar�ndan biri donarak �lm��t�. �l�lerini g�md�kleri i�in
onlar hakk�nda bilgi edinilebilmi�tir. Ayr�ca �l�lerini e�yalar� ile g�mmeleri
�l�mden sonraki hayata inand�klar�n� g�sterir. Neandertallerin yerini u�lu
m�zra�a sahip modern insan�n akrabas� olacak. Onlar do�an�n �artlar�na daha iyi
uyum sa�lad�lar. Ve Neandertal insan�n yerini ald�lar.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Neandertaller
aletlerinde hangi malzemeyi kullan�r?
2- Bulunan dil
kemi�i neye kan�tt�r?
3- Neandertaller
neden yol oldular?
4- Neandertallerde ahiret inanc�n�n oldu�u neye
dayand�r�l�r?
�ld�rmeye
Programlanm�� Hayvanlar
Jaguarla �slak
b�lgelerde ya�arlar. G�zleri g�ze giren ����� iki kez retina tabakas�ndan
ge�irir. Bu nedenle lo� ���kta bile daha parlak g�r�nt� elde ederler. Y�landan
kertenkeleye kadar her �eyi avlarlar. P�r�zl� dilleri sayesinde her �eyi
yiyebilirler. Pen�e taban�ndaki k�rk y�r�rken ses ��karmas�n� engeller. Bir
di�er avc� ise m�zrak ba�l� ��ng�rakl� y�land�r. Bu Amerika�da inan �l�mlerine
en �ok neden olan s�r�ngendir. Dilini sallayarak havay� koklar. B�ylece koku iziyle
av�n� arar. Bir di�er avc� ise Tarantula b�ce�idir. Tarantula d�nyan�n en b�y�k
�r�mce�idir. 8 tane hassas baca�� vard�r. Bacaklar�ndakil trokodriya ad�
verilen k�llar sayesinde �evrelerindeki hareketlerin titre�imlerini alarak
avlar�n�n yerini bulmaya �al���rlar. ��ne gibi sivri di�leri vard�r. Bu
di�lerin i�i yoktur. Bu bo�lukta zehir vard�r. Bu zehir av�n�n i� organlar�n�
eritir. Tarantulalarda ipek �retir. Ancak bunu sadece besinini paketlemek i�in
kullan�rlar. Bir di�er avc� ise kar�ncayiyendir. Bu avlar�n� uzun burunlar�yla
bulur ve yap��kan uzun diliyle de yakalar. Buldak yarasalar� ise avlar� olan
bal�klar�n yerlerini sonar sistemleri tespit ederler. Ya�mur orman�n�n bir
di�er avc�s� ise Amazon Nehri yunuslar�d�r. Bunlar 3 m.ye ula�an boylar� ile
denizlerdeki akrabalar�ndan uzundurlar. Bunlarda bulan�k sularda y�n bulmada
yarasalardaki gibi yank� sistemini kullan�rlar. Di�er bir avc� yaprak
bal�klar�d�r. Kamuflaj� iyi yaparlar. Bir di�eri ise ye�il yal��apk�n�d�r.
Yal��apk�n�n g�zlerinde yans�malar� ortadan kald�ran polirizasyon filtreleri
vard�r. Amazon nehrindeki di�er avc�lar ise tetra bal�klar�, baltac�k bal�klar�
ve kemik dilli bal�klar gibi bir�ok avc� vard�r. Kemik dilli bal�klar su
y�zeyinin hemen alt�nda dola�arak suya yans�yan bitkilerdeki b�cekleri avlar.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Jaguarlar
k�y�dan en fazla ne kadar uzakla��rlar?
2- Kemik dilli
bal�klar�n beslenme yap�s�n� a��kla
3- Tarantulalarda
beslenme yap�s� nas�ld�r?
4- Amerika�da en �ok �l�me yol a�an s�r�ngen hangisidir?
�ld�rmeye
Programlanm�� Hayvanlar Avustralya
G�n�m�zde
Avustralya�n�n k�y�� �eridi
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Avustralya�n�n
k�y� �eridi nedir?
2- Sinir zehri ve
p�ht� �nleyicinin basit�e etki mekanizmas�n� a��kla
3- Zehri direk
kalbe etki eden avc� hangisidir?
�r�mcek, Y�lan, Ku� ve Kedilerin Avlanma D�ng� ve
Stilleri(�ld�rmeye Programlanm�� Hayvanlar)
Neredeyse t�m
�r�mcekler a� �rerek avlar�n� beklerler. Kurt �r�mce�i az� di�leriyle kurban�na
sald�r�r. Tuzakl� kap� �r�mce�i kadife keneleri kolayca avlar. �r�mcek
b�ceklerin yakla�t���n� bacaklar�na ba�l� ipteki titre�imlerden anlar. Keseli
�r�mcek ise yede a��yla kaplad��� bir delikte ya�ar. Av� ge�ti�inde di�leriyle
av�na sald�rarak onu paketler ve yer. D�nyada yakla��k 135.000 farkl� t�r
�r�mcek vard�r. Tatl� su �r�mce�i suda ya�ar. Uyun alt�nda bile kuru
kalabiliyor. Bunu t�yleri ve olu�turdu�u hava kabarc���yla sa�lar. Keskin
di�leri zehir doludur. Ku�lar bir di�er avc� hayvanlard�r. Kaya kartal� g��l�
bir gaga ve y�rt�c� pen�elere sahiptir. Ancak en �nemli silah� keskin
g�zleridir. G�zlerinin ortas�ndaki bir nokta teleskop g�revi g�r�r. Bu ku�lar
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Tatl� su
�r�mce�i su alt�nda nas�l ya�ar?
2- �r�mceklerin a�
�rmelerini hangi ama�larla kullan�rlar?
3- Y�lanlar
yiyeceklerini nas�l yerler? Yiyecek b�y�k oldu�unda ne yaparlar?
4- Engerek
y�lan�n�n zehrini f�rlatma mekanizmas�n� ve etkisini a��kla?
S�r�lerde
Toplu Ya�ama �ekilleri
Say�larda g��
hayvanlar i�in �ok �nemlidir. Fakat �l�mc�l tehditler olu�turabilirler. S�r�ler
her zaman insanlar�n ba��na bela olmu�tur. Ge�en y�llar i�inde Birle�ik
Devletleri yeni bir b�y�k s�r� i�gal istila etti. Bunlar katil ar�lard�r.
Afrika k�kenli bal ar�lar� �o�unlukla katil ar� olarak bilinir. Bu ar�lar
1950�de Brezilya�daki deneylerle Avrupa ve Afrika ar�lar�n�n genetik olarak
bile�tirilmesiyle �ok�a �retildi. Ancak bu ar�lar ka�t���nda deney kontrolden
��km��t�. 1990�da Amerika�ya ula�t�lar ve yol boyunca bir�ok insan� �ld�rd�ler.
Bunlar�n en tehlikeli silahlar� i�neleridir. Deriye saplan�r ve zehri bo�alt�r.
Afrika k�kenli ar�lar kurbanlar�n�
�A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Ar� zehirine
kar�� hangi maddeler kullan�l�r?
2- Kurt�uklar�n t�p
d�nyas�ndaki faydalar� nelerdi?
3- Sivrisineklerin
bula�t�rd��� hastal�klar nelerdir ve nas�l bula��r?
4- S�l�klerin �nemi
nedir?
�empanzelerde Birbirine Sald�r�, Kollama
ve Harem A�al��� Siyaset Politikalar�
�empanze
topluluklar�nda tek bir bask�n erkek h�k�m s�rer. Di�er erkekler lideri
etkilemek ve zorlamak i�in rekabet ederler. Lider bir baba fig�r� olmal�, zorba
de�il. Liderin karizmas� sa�l�kl� sosyal ili�kilere ba�l�d�r. Lider s�r�s�n�n
g�venli�ini sa�lad��� s�rece onlarda onunkini garanti edecek. �empanzeler
gelece�i d���nebiliyor ve ihtimalleri hesaplayabiliyorlar. Di�i �empanzeler
genellikle grup i�indeki �at��malar�n sebebi oluyor. Bask�n erkek t�m di�iler
�zerinde tekele sahiptir. Bask�n erke�in �n�nde herhangi bir aleni �iftle�me
belan�n kayna��d�r. �nsanlar�n atlar� �empanzelere �ok benziyordu. �nsan
d���nda kendi t�r�n� �ld�ren tek hayvanlard�r. B�lgelerini koruma davran��
bi�imi hayatlar�n�n sistematik bir par�as�d�r. Bunlar devriye gezerek kom�u
gruptan yakalad�klar� �empanzeyi �ld�rebilirler. Bunu yemek i�in de�il �ld�rmek
i�in �ld�r�rler. Birbiriyle dost olmayan �empanzeler bu �ekilde birbirlerini
�ld�rebiliyorlar. Bu insanlara benzeyen bir di�er y�nleridir. Fakat �empanzeler
insanlar gibi yapt�klar�n�n sonucunu g�rm�yorlar. �empanzelerde kavga etmede
say� �ok �nemlidir. Ve �empanzeler bunu hesaba katabiliyorlar. Ger�ek sava� ise
grubun tek ba��na yakalad��� �empanzeyle olur. Bunu B�lgelerini korumak i�in
yap�yorlar. �empanzelerin bu davran�� bi�imi insanlar�n �ld�rme d�rt�s�n�n
bunlardan ald�klar�n� d���nd�rmektedir. 4000 den fazla memeli t�r� i�inde
sadece �empanzeler ve insanlar kendi t�rlerini �ld�r�yor ve e�er �empanzelerin
bu davran��lar�n�n sebebi anla��l�rsa insanlar�n da bulunabilir. Yine her iki
t�rde de kar���kl��� ��karan �o�unlukla di�ilerdir. Her iki t�rde de biz ve
onlar duygusu var. Bir �e�it �ete psikolojisiyle bireyselliklerini unutuyorlar.
�empanzeler maymun ve kendi t�rlerinin d���nda �o�u kez insanlara da sald�rarak
�l�mlere sebep olmu�lard�r.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- �empanzelerde
lider olman�n ko�ullar� nelerdir?
2- �empanzelerdeki
�ld�rme davran���n�n her a��dan sebepleri nelerdir?
3- �empanzelerin
insanlara benzeyen davran��lar� nelerdir?
4- �empanzelerde
mant�kl� d���nme yetene�ini a��klamaya �al��mada hangi t�r davran��lar�n �rnek
verebiliriz.?
�empanzelerin �nsanlara Benzeyen Davran��lar� ve Yap�lar�
�empanzelerin
DNA�lar�n�n %99�u insanla ayn�. 11 Nisan 1994�te �ngiltere�deki bir hayvanat
bah�esinde bulunan erkek �empanze bak�c�s�na sald�rarak onu yemeye �al��m��t�r.
�empanzeler 15 � 20 ya�lar�na geldiklerinde �ok g��l� olurlar. Kibale Ulusal
Park� �empanzelerin ba�l�ca ya�am alan�d�r. Ve burada �empanzelerle ilgili bir
ara�t�rma projesi yap�ld�. Bu k�ydeki �ocuklar�n hepsi �empanzelerin bir bebe�e
ya da �ocu�a sald�rd���na tan�k olmu�tur. Fakat �l�me varan �empanze
sald�r�s�ndan sonra ara�t�r�c�lar buradaki katil �empanzeyi aramaya ba�lad�lar.
G�rg� tan�klar�na g�re bu 20�li ya�larda erkek bir �empanzeydi. Bunlar�n temel
g�dalar� tatl� meyvelerdi. Protein ihtiya�lar�n� ise termik ve kar�ncalardan
sa�larlard�. Yap�lan ara�t�rmalardan sonra parktaki �empanzeler ��pheli
listesinden ��kar�lm��t�. K�y �empanzeleri ise listedeydi. Say�lar� az olan bu
�empanzeler park�n d���ndaki k�yde ya��yordu. �empanzeler insanlar hari� di�er
t�m primatlardan daha fazla et t�ketirler. �o�u zaman taze et i�in maymunlarla
rekabet ederler. Bebekleri de maymunlar� yedikleri gibi yerler. Katil
�empanzenin birka� sald�r�s�ndan sonra bulundu ve �ld�r�ld�. �empanzeler sadece
bebek ve maymunlar� de�il birbirlerini de avlay�p �ld�r�yorlar. Ancak kendi
t�r�n� yemek i�in de�il sadece �ld�rmek i�in �ld�r�yorlard�. T�r�n� �ld�ren iki
t�r canl� biri insan di�eri �empanzelerdir. E�er �empanzelerin birbirlerini
neden �ld�rd�kleri bulunursa insanlar�nda bu davran��lar�n nedeni bulunabilir.
Her iki t�rde �ete psikolojisine sahip ve her iki t�rde kar���kl��� ��karan
erkeklerdir. Fakat �u da a��k ki insanlar �empanzelerin ya�am alanlar�na
girdik�e ve ya�am yerleri daralt�ld�k�a onlarda ya�amlar�n� s�rd�rmek i�in
sald�r�rlar.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- �empanzelerin
temel g�dalar� nelerdir?
2- �empanzelerin
sald�r�lar�n�n temel sebepleri nelerdir?
3- �nsanlar �empanzelerin benzer y�nleri var m�d�r?
Anne Anakonda
do�umdan yakla��k bir d�z�ne turuncu d�llenmemi� yumurta at�yor. Bu yumurtalar�
yiyerek g�c�n� tekrar kazanmaya �al���r. Yavrular�ndan baz�lar� �l� do�mu�
onlar� yiyor. Baz�lar�n� ise yanl��l�kla yiyor. Bebek anakondalar do�ar do�maz
hemen do�aya at�l�rlar.
Kurba�a �iftle�erek
y�zlerce yumurta b�rak�yor. Fakat bu yumurtalar�n sadece bir ka�� canl�ya
d�n���r. Ya�mur ku�lar� yumurtalar�n� vah�i do�ada korumaya �al���yor. Bunlar
i�in di�er canl�lardan bile daha tehlikeli olan g�ne�tir. 550C�ye
varan s�cakl�k kumlar� �s�tarak yumurtalar�n pi�mesine neden olabiliyor. Bunu
engellemek i�in ya�mur ku�lar� t�ylerini �slatarak yumurtalar�n �st�ne otururlar.
Her bir me�e
palamudu bir me�e a�ac� olam�yor. ��nk� me�e palamudu biti uzun burnuyla me�e
palamudunun i�ini yiyor ve i�ine larvalar�n� koyuyor. Larva me�e palamudunun
i�inden ��karak y�llarca ba�kala��m ge�irerek. Tabi avlanmazlarsa.
Amerika Diblo
ku�lar� �e�itli su b�cekleri ile besleniyorlar. Ancak bu b�cekleri suyun ancak
alt�nda bulunduklar� i�in su alt�nda y�zebiliyorlar. Bunlar�n kanatlar�n�n
alt�nda onlar� koruyan bir i� ceketleri var. Bir ba�ka ku� t�r� ise kal�n
gagal� kilolu Mureler suyun
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Fla��r bal�klar�
di�ileri nas�l �iftle�meye �al���yorlar?
2- Me�e palamudunun
geli�mesini kim engelliyor.
3- Anakondan�n
yumurtalar� hangi renktedir?
4- Amerika Diblo
ku�lar� neyle besleniyorlar.
Vah�i
Ortamda Hayvanlarla B�y�m�� �nsanlar�n Bilimsel Ger�e�i
��nsanlar d�nyaya tamamen yard�ma muhta�
halde gelir. Ama hayvanlar do�umdan dakikalar sonra aya�a kalk�p d�nyayla
y�zle�irler. �nsan ve hayvanlar�n ortak y�nleri vard�r. Fakat bir insan �ocu�u
tek ba��na d�nyayla y�zle�ecek �zelliklere sahip de�ildir. �yleyse bir bebek
ebeveynlerinden al� konulursa hayatta kalabilir mi? Annesinin yoklu�unda bir
bak�c� olarak bir maymunun devreye girmesi m�mk�nd�r? Ukraynal� k�pek k�z
olarak bilinen Ocsana y�llarca bir k�pek s�r�s� ile beraber ya�ad�. G.
Afrika�da Locus adl� bir �ocu�un �ocuklu�unu babunlar�n g�zetiminde ge�irdi�i
s�yleniyor. Hintli k�zlar Amala ve Kamala�y� yerel polisler bir kurt ininde uyurken
buldu. Vah�i denilen bu �ocuklar hayvanlar taraf�ndan yeti�tirilen manas�nda
kullan�l�yor. Bunlar anla��l�r dilde konu�am�yor, pi�mi� yemek yiyemiyor,
y�r�rken ellerinin ve ayaklar�n�n �st�nde durduklar� g�rg� tan�klar�nca ifade
edilmi�tir. Bununla ilgili bir hikaye Kampa b�lgesinde g�r ormanlar�n bulundu�u
Bomba adl� k�yde ya�am��. Burada bir kad�n taraf�ndan a�a�lar�n aras�nda
bulunan �ocuk eve g�t�r�lm��, fakat �ocuk konu�amam��, pi�mi� yemekleri ve
giysi giymeyi sevmemi�, maymunlar gibi sesler ��kard��� k�yl�lerce
g�zlenmi�tir. Bunun gibi pek �ok hikaye g�zlenmi�tir. Ancak cevab� aranan bir
soru da �udur: Vah�i do�ada b�y�yen bir insan insan m�d�r, yoksa hayvan m�?
Yani d��an�n m� yoksa bizi yeti�tirenlerin mi �r�n�y�z? Bunun i�in bir �ocu�un
do�aya b�rak�lmas� gerekiyordu. Fakat bu hem ormanda ya�ayan vah�i �ocuklar�
incelemekti. Victor bu �ocuklardan biriydi. En az 3 y�l ormanda kalm�� olan 12
ya��ndaki Victor konu�may� asla ��renememi�tir. Yine Hindistan�da kurt s�r�s�
i�inde bulunan k�zlar� olan misyoner onlar� yeti�tirmek istemi�, ancak k���k
olan �lm��, b�y�k olan ise y�llarca yap�lan �al��malardan sonra insan gibi
davranmay� ��renmi� ancak konu�amam��t�r. Bilim adamlar� t�m �ocuklar�n dil
��renme yetene�iyle d�nyaya geldiklerini ancak konu�abilmeleri i�in dil i�in
�nemli olan geli�im d�neminde konu�ulanlar� duymalar� gerekliydi. Bir di�er
hikaye ise 4 ya��nda evinden ka��p ormana giden ve babunlarla ya�ayan John�un
hikayesidir. K�yl�ler taraf�ndan bulunan John bir yetimhaneye g�t�r�lm��t�r. John
geli�me g�stermi�. �uan 17 ya��nda olan John arkada�lar�yla geziyor, spora
kat�l�yor ve tam olmasa da konu�abiliyor. Fakat John ��renmede s�rekli g��l�k
�ekmi� ve hep ya��tlar�ndan geri seviye de ��renmi�tir. Peki ger�ekten
maymunlar John�a bakm�� m�yd� yoksa sadece tahamm�l m� etmi�lerdi. Bir�ok
�al��malara ra�men bilim adamlar� hayvanlar�n insana bakaca��n� pek olanakl�
g�rm�yor, sadece onlar� kabul edebileceklerini d���n�yordu.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- �nsanlar�n hayvanlardan
fark� nedir?
2- Vah�i do�ada
bulunan �ocuklar�n �o�u neden konu�am�yor?
3- Vah�i �ocuklarda
genel olarak g�zlenen �zellikler nelerdir?
4- Bir hayvan
ger�ekten bir insana bakabilir mi? Yoksa sadece onu kabul mu eder?
Vejeteryan
Gelada Maymunlar�n�n Hayat D�ng�s� ve Di�ilerinin Erkeklere Oy Vermesi �
Di�i geledalar 14
y�ldan fazla ya�ayabiliyor. Ancak erkek geladalar nadiren 14 y�l ya�ar. Erkek
geleda ailenin lideridir. Erkek geleda ne kadar da gayretli olursa olsun en
fazla 3-4 y�l ailesini bir arada tutabilir. Geleda s�r�s�nde 8 di�isi olan
Sems�n g��l� bir geleda. Di�ilerine dsahip ��k�yor ve onlar� t�mar ediyor.
Di�er erkekler de onun di�ilerine sahip olmak istiyor. Ancak bunun i�in
Sems�n��n yenilmesi gerekir. Geledalarda b�yle bir durumda lider �nce bir grup
bekar erkek bulur. T�m bekar gruba kar�� ��k�l�r ve dikkatleri �ekilir. Sonra
arkaya bak�� at�larak di�ilerin izledi�inden emin olunur. Ve en iri bekar erke�e
do�ru hamle yap�l�r ve k��k�rt�l�r. Burada ne kadar bekar erkek pe�inizde ise o
kadar kahraman olunur. Sonra gerekirse a�aca t�rman�r ve dal sallan�r. Bu
g�steriler hemen hemen her g�n yap�l�r. G�n�n kalan k�sm�nda ise otlaklarda
toplan�r beslenirler. Geleda maymunlar� ot yiyen tek maymun cinsidir. Bu yemek
esnas�nda aralar�nda k���k anla�mazl�klar ��kabilir. Fakat erkeklerin
birbiriyle g�z temas� kurmas� demek b�y�k kavgaya i�aret eder. Erkeklerin
di�leri ve pen�eleri g��l�d�r. Bir erkek geleda maymununun v�cudundaki yara
izleri onun deneyimli oldu�unu g�sterir. Bu da di�iler taraf�ndan se�ilmede
etkilidir. ��te Sems�n bunlardan biri ve 8 di�iye sahip. Fakat �iftbaka onun
di�ilerine g�z koymu� bunun i�in Sems�n�� yenmek i�in zaman kolluyor. �iftbaka bekar
erkek �etesinin lideri. Ve sonuna amac�na ula�arak Sems�n�� yenip di�ilerin
sahibi oluyor. Di�iler g��l� olan� ve onlar�n ihtiya�lar�n� kar��layan� se�er.
Erkekler di�iler yokken tembel davran�rlar. Geledalar 2400 �
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Geleda
maymunlar�n�n ya�am yerleri hakk�nda bilgi veriniz.
2- Geleda
maymunlar�nda liderlikte di�inin rol� nedir?
3- Geledalar�
gelecekte hangi sorunlar bekliyor?
4- Liderli�i
kaybeden erkek nas�l bir duygu i�erisine girer?
Yarasalara
karanl�kta yollar�n� bulabiliyorlar. Yarasalar�n tuhaf �ekli y�zy�llard�r
tiksinmeden korkuya kadar �e�itli tepkilere yol a�m��t�r. �ncil�de yarasalar
yenmesi yasak olan hayvanlar listesinde yer alm��t�r. Orta�a�da �eytan ve
karanl�k melekleri yarasalar�n kanatlar� ile �izilmi�tir. G�n�m�zde ise vampirlerle
ve ya�ayan �l�lerle e� anlaml�d�r. Baz� yarasalar saatte
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Yarasalar genel
olarak �zellikleri nelerdir?
2- Yarasalar
�zerinde yap�lan deneylerde ne anla��lmaya �al���lm��t�r?
3- Yarasalar�n
alg�lama � sonar sistemleri nas�l �al���yor?
4- Yarasalar�n �ok
b�y�k bir kald�rma kuvveti olu�turabilmesi neye ba�lan�yor?
Zambezi
Babunlar�n�n Ya�am Yeri �li�kileri
Kuzey Zimbavi�deki
Zambezi Nehri�nin k�y�lar� Zambezi s�r�s� denilen Zambezi Babunlar�na ev
sahipli�i yap�yor. S�r�ye en son bir ayl�k olan ikiz babunlar kat�lm��t�r.
�kizlerin babas� bask�n bir alfa erkek. Babunlar�n ya�am alanlar� bazen
kesi�ir. Erkekler di�ilerini ve ya�am alan�n�n s�n�rlar�n� korurlar. Bunun i�in
gerekirse d�v���rler. Kom�u s�r�den gelen istilac� erkek s�r�n�n bask�n
erke�ini yenerek bask�nl��� eline ge�irir. Saf d��� kalan eski lider s�r�n�n
i�inde kalabiliyor, ancak beta erkek olarak. Di�isiyle olan ili�kisi de devam
eder. B�yle bir durumda tehlike alt�na girenler ise yavru babunlard�r. ��nk�
bunlar�n anneleri bunlar� 6 ayt emzirmeden kimseyle ili�kiye giremez. B�yle bir
durumda ise bask�n erkek yavrular� �ld�rmeye �al��acakt�r. ��te ikizler �uanda
b�yle bir durumla kar�� kar��yad�rlar. Katil ikizlerden birini �ld�r�r, ancak
di�erini de �ld�rmesi gerekir. T�m bunlar�n d���nda babunlar birbirlerini t�mar
etmeyi severler. �ncir ve akasya tohumlar�n� besin olarak t�ketirler. Ayr�ca
yiyecek i�in s�k s�k kavga ettikleri g�r�l�r. Babunlar i�i bir de d��
tehlikeler vard�r. Mesela nehirden kar�� tarafa ge�erken timsahlara yem
olabilirler. Bazen ise s�r�ye yabanc� bir babun kat�lmak isteyebilir. Ancak bu
o kadar kolay de�ildir. Bunun i�in en g�venilir y�ntem yabanc� babunun bir
di�iye kendini kabul ettirmesi ve di�inin yavrusunu kullanmas�d�r.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Beta ve alfa
erkek olmak ne anlam ifade ediyor?
2- Babunlarda
rekabet hangi durumlarda g�zlenir?
3- Yabanc� bir
babunun gruba kat�lmas� i�in en etkili yol nedir?
4- Yavrusu olan
di�iler ni�in tedirgin olurlar?
Zekan�n
K�keni Hayvanidir. Dahi Farelerin Bilimsel A��klanmas�.
Farelerin �abuk
��renebilme yetenekleri onlar� bilim tarihi boyunca deneylerin en favori
kobaylar� yapt�. Fareler zeki e esrarengizdir. ��pler onlar i�in �ok iyi
besinleri olu�turur. Kazarak, kemirerek ve otlayarak ortamlar� istila ederler.
�ok g��l� s��ray�c�lard�r. Arka bacaklar� yo�un lifli kaslardan olu�ur. B�ylece
kendi uzunluklar�n�n 5 kat� uza�a s��rayabilirler. Dengeyi ise kuyruklar� ile
sa�larlar. V�cutlar� kapal� yerlere ve k���k deliklerden ge�mek i�in iyi
tasarlanm��t�r. Ayr�ca zihinlerinde iyi planla yapabilirler. Ara�t�rmac�lar
farelerin zekas�n� gelece�i tahmin edebilme yetenekleri ile �l��lebilece�ini
d���n�yor. Fareler yedek planlar yapabiliyor. Fareler �evrede ko�u�tururken
etraf� da tan�yorlar. Bir fare bir ortamda dola��rken hipo kamp�s devreye girer
ve farenin alg�sal deneyimlerinin �o�unu kaydeder. Hatta bunu yaparken nesneler
aras�ndaki mesafeleri bile hesaplar. B�t�n bunlar yap�lan deneylerle g�zlendi.
��nk� farelerin beyinlerinde n�ron yerleri mevcuttur. Bu �ekilde �zel bir
cihazla farenin n�ron at��lar� monit�rden g�r�l�p dinlenebiliyorlard�. Fare
�zel bir noktadan ge�ti�inde �zel n�ron ate�leniyordu. Fareler testten d���n�r.
Ve girdi�i ortam�n yol boyunca haritas�n� ��kararak haf�zas�na kaydeder.
Fareler kesin pen�eleriyle dikey olarak t�rmanabilirler. Bir fare e�er ba��n�
ge�irebilecek bir delik bulursa esnek v�cudunu muhakkak ge�irebilir. Ayr�ca
fareler iyi birer y�z�c�d�rler. Su alt�nda 3 g�n boyunca yol alabilir ve 3 dk
Nefeslerini tutabilirler. Farelerin koku duygusu �ok geli�mi�tir. Bundan olmal�
ki Almanya�daki fareler patlay�c� kokusunu bulmak i�in e�itiliyor. Yap�lan
denelerde e�itilen fareler may�n tarlas�na g�t�r�lerek may�n� bulmas�
sa�lanm��t�r. Fareler bundan ba�ka t�berk�loz gibi hastal�klar�n kokusunu
alabiliyorlar. Bir insan bir g�nde sadece 20 t�berk�lozlu t�k�r�k �rne�ini
tespit edebilirken bir fare saatte 300 �rne�i tespit edebiliyor. Di�ileri 12
fare do�urabilirler. Fareler Tifus ve Veban�n bilinen en iyi ta��y�c�lar�d�r.
Fareler i�in kullan�lan zehirler pek etkili olmaz. ��nk� onlar de�i�en �artlara
�ok iyi uyum sa�lar ve ba����kl�k sistemleri �ok g��l�d�r. Fareler
duygusall�klar�n� anlatmak i�in birbirleri ile ultra seslerle ileti�im
kurarlar. Farelerin bir di�er �nemli ve daha tam olarak a��klanamayan ak�l
okuma yetene�idir. Bilim adamlar�na g�re fareler insanlar�n ruh hallerini hemen
��renebiliyorlar.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r
1- Farelerde
yiyecek se�imindeki sosyal ileti�im ne demektir?
2- Fareler kendi
aralar�nda ileti�imi nas�l sa�larlar?
3- Farelerin d��
�zellikleri neleredir ve bu onlara nas�l avantajlar sa�lanm��t�r?
4- Kimyasal
zehirlerin farelere genelde etki etmemesinin temelinde ne vard�r?