Projenin Ad�: Medya Ortam�nda Bulunan Biyolojiyle �lgili �e�itli Bilimsel Filmlerin �ncelenmesi

Proje Y�r�t�c�s�; �mer ERDEM�R

Proje Dan��man�;Prof. Dr. Nasip DEM�RKU�

Proje ��in Harcanmas� Planlanan Zaman(toplam ders saati) 14 X4 saat =56 Saat

Giri�
; Y�z�nc� Y�l �niversitesi E�itim Fak�ltesi Biyoloji ��retmenli�i Anabilim Dal� Materyal Geli�tirme Odas�nda haz�rlanan ve Nadidem ve Biyoloji E�itimi web sitelerinde halen internette yay�nlanan  yakla��k  205,5 Gigabayt (yakla��k 342 saatlik 500 filimlik ar�iv) bilimsel film i�inden, ders hocas� taraf�ndan biyolojiyle ilgili yakla��k 30 saatlik  33 film se�ilmi�tir.

Genel Filimler; http://www.biyolojiegitim.yyu.edu.tr/video.html
Evrimle �lgili Filimler; http://www.biyolojiegitim.yyu.edu.tr/ders/ev/ev.htm
Teknoloji ve Toplum �le �lgili Filimler; http://www.biyolojiegitim.yyu.edu.tr/ders/fttfm.html
�evre �le �lgili Filimler; http://www.biyolojiegitim.yyu.edu.tr/ders/cevt/cevfm.htm
Alan E�itimi ve Ara�t�rma Projesi dersi ��rencileri i�in;Biyoloji E�itimi Nesnel ve Sanal  Materyal Geli�tirme Odas� (http://www.nadidem.net/san/index.htm)  ve Fen Bilgisi Materyal Geli�tirme S�n�f� (http://www.fenbilgisiegitimi.yyu.edu.tr/webfen/index.htm) haz�rlanarak, filmlerin internet  ortam�nda �cretsiz ve rahat izlenerek �zetleri ��kar�ld�.
Ayr�ca filmle ��retim y�ntemine (http://www.nadidem.net/ders/omk.html#koylu) uygun olarak izlenilen filmin derinlemesinde yan�t bulabilece�i sorular dizisi de filme ilave edilmi�tir.

Y�ntem:Biyoloji E�itimi Nesnel ve Sanal  Materyal Geli�tirme Odas� (http://www.nadidem.net/san/index.htm)  ve Fen Bilgisi Materyal Geli�tirme S�n�f� (http://www.fenbilgisiegitimi.yyu.edu.tr/webfen/index.htm) adresinden tek tek izlenerek �zetleri tutuldu. Sonra  izlenen filimim derin i�eriklerinde yan�tlar� bulunan sorular ilave edildi. Daha sonra her �zet bir word sayfas�na yaz�larak �zet sayfas� html uzant�l� �ekilde haz�rland�. Yakla��k 33 tane film i�in (45�er dk�l�k) 30 sayfal�k bir �zet ve sorulardan dok�man haz�rland�. Bu dok�man Macromedia Dream Weawer program� kullan�larak html uzant�l� dok�manlar�n her birisine ait oldu�u filmin internetteki linki at�lm��t�r.
Daha sonra t�m filimler ders hocas� taraf�ndan ��rencilere Biyoloji Materyal Geli�tirme Odas�ndaki filmlerin haz�r flash uzant�l� d�k�manlar� tek tek a��larak Macromedia flash sanal arac� ile her filmin g�rsel ekran�na film �zetinin linki at�lm��t�r. B�ylece 30 tane filmin her birisi i�in birer sayfal�k html uzant�l� dosyalar� ve film isimleri �zerine link at�lm��t�r. Ayn� zamanda her filmin flash dosyas�ndaki g�rsel ekran�na da film �zetinin linki at�lm��t�r.

Sonu� ve ��rencinin Kazan�mlar�; ��rencilerin 5 y�l boyunca g�rd��� biyolojik bilgilerin bir k�sm�n�, izlenen 30 saatlik uygulamaya y�nelik bilimsel biyolojik filmlerin hayattaki kar��l�klar�yla ili�kilendirme, filmlerin pratikteki kar��l�klar�n�n belli bir kesimini muhakeme etme, ��rencilerin biyolojinin uygulama alanlar�na y�nelik bilgileri g�ncellemi�tir. Ayn� zamanda ��renciler filmlerde ��rendiklerini �zetleyerek bilgilerini peki�tirmi�tir. Ayr�ca ��rencilerin Macromedia Dream Weawer ve Macromedia flash programlar�n� kullanmay� ��renmeleri ama�lanm��t�r. B�t�n bu dok�man�n hepsi http://www.nadidem.net ve http://www.biyolojiegitim.yyu.edu.tr web sayfalar�nda yay�nlanm��t�r.

 

 

 

Adem AS Kimdir? �lk Genetik Potansiyel Atam�z Kimdir? Sorular�n�n Olas� Bilimsel A��klamas�. Y Kromozomu �zelliklerine G�re Erkeklerin Soy A�ac�.

 

�� �nsan� kendi suretimizde yaratal�m. �ncil ona �dem der. Hepimizin babas� olan adam, �imdi genetik bilimi bilimsel bir Adem�e i�aret eder. DNA� deki mikroskobik ipu�lar� yery�z�ndeki her insan� ortak bir ataya ba�l�yor. Bunun nas�l oldu�unu anlamak i�in bilimsel Adem�in kay�p cennetini ke�fetmeli, d�nyas�na girmeli ve g�zlerinin i�ine bakmal�y�z. Kutsal kitap ve bilimin beklenmedik bir �ekilde kesi�en yollarda aramak i�in yola ��k�yoruz. �ok farkl� g�r�n�yoruz. Hepimizin birbiriyle ili�kili oldu�u fikri imk�ns�z g�r�n�yor. Alt� milyar insan�n hepsinin ayn� atay� payla�t���na inanmak zordur. D�nyan�n �� b�y�k dini, �slamiyet, Yahudilik ve H�ristiyanl�kta, bir adam�n hepimizin atas� oldu�una inan�l�yor. Buda Adem�i d�nyan�n yar�s�ndan fazlas�z�nda anahtar bir fig�r yap�yor. Art�k bilimin genetik Adem�i bulmas� i�in bir f�rsat s�r�yor. Ortak atan�n DNA �s� her bir insanda ya��yor. Nesiller boyu uzanan bir DNA zincirini nas�l ��zersiniz? �nsanl���n soy a�ac�n�n ta k�klerine kadar uzanan bir zincirdir.Genetik�iler ge�mi�teki DNA�n�n izini s�rmek i�in genetik zaman arac�n� geli�tirdiler.Tarihteki en b�y�k sava���lardan biri,amerikan�n kurucu babalar�ndan biri hatta suyunun kutsal kitaptaki eski bir kraldan geldi�ini s�yleyen bir Etiyopya prensi, bu adamlar�n bilimsel �dem�le ba�lant�lar� ne olabilir. Y korumuzu bug�n�n insan�n� ortak ataya ba�lar. Genetik alan�nda �al��malar yapan bir bilim adam� ara�t�rmas�nda bir gurup Mo�ol g��menini ara�t�r�yor. Bu g��menler kendilerinin Cengiz han�n akrabalar� olduklar�n� s�yl�yorlar. Mo�olistan da �o�u insan, Cengiz hanla akraba olduklar�n� s�yl�yorlar. Bilim adam�, bu g��menlerin yanak h�crelerini alm�� ve inceleme sonucunda bu gurubun baz� �yelerinin Cengiz hanla akraba olduklar� ortaya ��km��t�r. S�leyman �sraillin ���nc� kral� bug�n bile do�rudan S�leyman��n soyundan geldi�ini iddia eden insanlar var. Etiyopya kraliyet ailesinin bu iddias� do�ruysa, kutsal kitaba g�re �demin soyuyla birle�iyor. Etiyopya kraliyet ailesinden birinin yanak h�cresi al�narak yap�lan inceleme sonucunda, ortaya ��kan sonu�lar umutlar� bo�a ��kar�yor. Kraliyet ailesinin Ortado�u k�kenli oldu�u g�steriyor ama yeterli de�ildir. �branicede �dem insan demektir bu anlay��la �demin herkes oldu�udur. Bilim adam� Kenya�n�n pati adas�nda yapt��� �al��malar sonucunda elde etti�i numuneler yeni bir �eye i�aret ediyor. M168 denilen mutasyon hepsinde var d�nya �zerindeki erkeklerin hepsi bu mutasyonu payla��yor.Buda tek atadan geldi�imizin bir kan�t�d�r. Bilim adam� �demin altm�� bin y�l �nce do�du�una inan�yor. Adem�in ilk modern insan olabilece�inden bahsediliyor. Kutsabeler �a��rt�c� bir �ekilde bize Adem�in nas�l konu�tu�unu g�sterebilir onlar d�nyadaki en karma��k dili konu�uyorlar. modern dillerden �ok daha komplike ve uzun s�re var olduklar�n� g�sterir. �ngilizcede otuz farkl� ses var kutsabelerde y�z farkl� ses vard�r. Kutsabeler bize �demin nas�l konu�tu�unu g�sterebilir. Ara�t�rmalar sonucunda bilimsel �demin y�z� yap�ld� ailesinin do�u Afrika�dan ayr�ld���n� ��renildi.Sadece �dem�in soyu ayakta kald�. Bu dinden bahsedilen Adem de�il bilimsel ademin hikayesidir.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1.Genetik a��dan Y koromuzu �nemi nedir?

S2. Genetik a��dan insan� e�siz k�lan nedir?

S3.Cengiz han�n tarihteki yeri nedir?

S4. Ortak atadan gelme ger�e�inin, bilimsel ispat� hangi biyolojik yap�n�n izah� ile elde edilir?

S5.Mutasyonlar bilimsel atan�n ke�finde ne anlam ifade ediyor?

S6.Soy a�ac�n�n izini s�rmek nas�l m�mk�n hale gelir?

S7. Cenografik projenin insanl�k i�in kazan�mlar� nelerdir?

S8. Bilimsel Adem�in vatan� neresidir?

 

Afrika Do�al Kavimlerinden Kombaileri Papou Gine Do�al Kaviminin A�a�taki Evleri(10 dakika)

 

��� Kombailler yar� g��ebedir. Belli bir b�lgede kaynaklar t�ketilince a�a� evlere ta��n�yorlar. Yaban domuzu ve ku� avl�yorlar. Batakl�ktaki bu ormanda av son derece azd�r. Bir kombainin ortalama ya�� sadece otuz be� senedir. �ekirgeleri yakalamak daha kolay ama yeterince protein sa�layam�yor. �� evlilik yapan bu aile e�i her kabileden bir kad�nla evlenmi�tir. Genetik �e�itlilik i�in farkl� bir strateji. A�a� evleri on metre uzunlu�undad�r. Sago kombailerin ba�l�ca yiyece�idir. A�ac�n i�inde karbonhidrat bak�m�ndan zengin bir i�erik ��kart�l�yor. Erkekler genelde i�i kad�nlarla b�rak�yor. Sago �z� y�kan�p s�z�l�yor. Suyun �zerine ��kan un b�y�k palmiye yapraklar�yla toplan�yor. Bir saat sonra sagu unu, sudan ayr�l�p pi�iriliyor. Destekler �zerinde tutturulmu� y�ksek evlerde ya��yorlar.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1. Kombailerin en y�ksek evleri ka� metredir?

S2.Besin olarak hangi t�r kurt�u�u t�ketirler?

 

 

 

H1N1 Domuz Gribi Vir�s� K�resel Salg�n Haline Nas�l Geldi

 

��� 2009 son bahar�, yirmi birinci y�zy�l�n ilk vir�s�, domuz gribi di�er ad�yla H1N1 vir�s�d�r. Bilim adamlar� bu yeni vir�sle nas�l ba�a ��kacaklar�n� d���n�yorlar?Onaylanm�� vakalar�n ve �l�mlerin say�lar� art�yor. �ocuklar ve gen�ler daha fazla risk alt�ndad�r. Bu vir�s�n d�nyaya nas�l yay�ld���n� ve i�imizde neler yapt���n� ��renece�iz. Bu vir�s�n ilk a��s� bir g�n�ll� bir aile taraf�ndan yapt�r�l�yor. �o�umuz mevsimsel gripten korkmay�z. Her y�lda bir �iddetli bir grip t�r� ortaya ��kar. Doktorlar domuz gribi vir�s�nden korunman�n �ok zor oldu�unu s�yl�yor. Bu vir�s�n kurbanlar� genelde �ocuk ve gen�lerdir. Yap�lan ara�t�rmalar sa�l�kl� yeti�kinler i�in tek doz a��n�n yeterli olabilece�i y�n�ndeydi. �retilen a�� son derecede beklenen sonu�lar veriyordu. A�� test a�amas�nda iken baz� aileler g�n�ll� olarak yard�mc� oldular daha �nceleri ortaya ��kan domuz gribinden dolay� a�� olan insanlarda komplikasyonlar ortaya ��km��t�. Buda baz� insanlar�n sinir sistemini etkileyerek felce neden oldu. Fel� kal�c� ya da ge�ici olabilirdi. Ulusal a�� kampanyas� ba�lad�. Bu vir�s�n ortaya ��kt��� yerde binlerce insan bu vir�se yakaland�. H�k�met bu vir�s� frenlemek istese de bu vir�s �ok h�zl� bir �ekilde yay�ld�.�ok k�sa bir s�rede salg�n tamamen d�nyaya yay�ld�. �o�u grip vir�s� iki genetik unsur i�eriyor ama bu domuz gribi, d�rt adet genetik unsur i�eriyor. Bu vir�s ku� gribi ve insan gribini ta��yor. Bu yeni bir birle�im i�eriyor. Baz� bilim adamlar� vir�slerin �in den yay�ld���n� s�yl�yor. Domuzlar iki gribi bir arada ta��yabilirler. Salg�nlar direkt hayvanlardan insana ge�mesi biraz zor olur. Bu hastal���m�z� bula�t�ran ilk hastam�z gen� ve sa�l�kl� bir kad�nd�r. Bu kad�n kasaptan et almaya gidiyor. Ortalama bir hap��r�k y�z bin civar�nda bir viral par�ac�k bula�t�r�r. Sadece k���k bir miktar enfeksiyonu ba�latmaya yeterlidir. Kasab�n hap��rmas�yla s�per vir�s� kapan hastam�z bu vir�s� �o�u insana bula�t�racak vir�s�n yay�lmas�yla ilgili varsay�msal d���ncemiz budur. Enfeksiyonu kapt�ktan birka� saat sonra vir�s�m�z� yaymaya haz�r olan hastam�z, arkada��yla yemek yerken vir�s� arkada��nda bula�t�r�yor. Vir�sler inan�lmaz bir �ekilde �ld�r�yor. Akci�erleri kan ve s�v� ile dolduruyor. Hastalar yataklar�nda bo�uluyor. �spanyol gribi bir g�nde iki y�z bin insan� �ld�rebiliyor. Vir�steki viral RNA zehir kodunun bir par�as�d�r. H�crenin biyolojik yaz�s�n� yeniden yazar. H�cre kontrol�ne girer girmez vir�s yenisini �retir. Makro fa�lar v�cudun ��p��leri gibidir.Mikroskobik at��� bulup yutarlar. Ancak s�per grip vir�s� i�in bir makrofaj ele ge�irilecek bir h�cre gibidir. Makrofajlar �l�rken di�er savunma h�crelerini �a��r�r.�spanyol gribi milyonlarca insan�n �l�m�ne neden oldu. �spanyol vir�s� yay�l�m� iki y�lda d�nyan�n �o�u �lkesine bula�t�. Zamanla sars ve ku� vir�s� ortaya ��kt� ku� gribi nispeten di�er vir�slere nazaran yay�lmas� daha d���kt�r. Ama �l�m oran� y�ksektir. Hastam�z vir�s� bula�t�rmaya devam ediyor u�ak yolculu�unda bulunan hastam�z �ks�rmesi sonucunda havaya bula�an partik�ller h�zla yolculara bula��yor. Bu u�akta vir�s� kapan insanlar bir haftada k�rk �� milyon insana vir�s� bula�t�racakt�r. Makrofajlardan sonra do�al h�creler gelir. Do�al h�creler enfekte olmu� h�crelere yap��arak genetik kod enjekte eder. Buda enfekte olmu� h�crenin kendini par�alamas�na neden olur. Ama bu h�crelerin yok olmas�yla akci�er duvarlar�nda bo�luklar olu�ur buda �ift y�nl� zat�renin olu�mas�na neden olur. V�cudun di�er savunma h�creleri de T h�creleridir. Fakat T h�creleri gelmeden hasta �l�r. Domuz gribine neden olan vir�se kar�� antiviral a��lar geli�tirildi. Sonu�ta a��lar�n g�venirli�i tam anlam�yla test edilmemi�si de salg�n� kontrol etmede olumlu sonu�lar ortaya ��kt�. Elleri y�kamak hap��r�rken a�z�m�z� kapatmak salg�n� �nlemek i�in k���k ad�mlar olsa da hayati bir meseledir.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

 

S1. Domuz gribi ilk ne zaman ortaya ��km��t�r?

S2.Domuz gribi a��s� sonucunda baz� vakalarda hangi hastal�k tablosu g�r�ld�?

S3.G�n�m�zdeki domuz gribi vakas� nerde g�r�ld�?

S4.B�y�k vir�slerin kayna�� genellikle nedir?

S5.V�cudumuzdaki mukus s�v�s�n�n i�levi nedir?

S6. Bir hastal���n salg�n olarak nitelendirilmesinin kriteri nedir?

S7.�spanyol gribi salg�n�n da ka� insan �ld�?

S8.Domuz gribinin semptomlar� nedir?

 

H1N5 Ku� Gribi K�resel Salg�n Haline Nas�l Geldi

 

�� B�y�k �ehirde yay�l�m g�steren bir hastal�kt�r. �l�mc�l bir hastal�kt�r. Bu hastal��a kar�� kimse g�vende de�ildir. �l�mler art�k�a acaba ara�t�rmac�lar bu �l�mc�l hastal���n t�m d�nyaya yay�lmas�n� engelleyebilir mi? �ubat iki bin ��te �inin bir kentinde gizemli bir �ekilde bu hastal�k yay�ld�. �in h�k�meti bu salg�n� al���lm���n d���nda bir zat�re �e�idi oldu�unu a��klad�. Vir�s uzman� bir profes�r durumu yak�ndan inceliyor. Bu salg�n�n H1N5 salg�n� oldu�unu d���n�yorlard�. Bu kentte s�k� bir zat�re ara�t�rmas� ba�lat�ld�. Bu salg�n�n kayna��n�n ne oldu�unu kimse bulamad� ��phelilerin aras�nda �in et pazar� vard�. Hayvanlar �e�itli b�lgelerden et pazar�na getiriliyor ve insanlar bu hayvanlarla s�rekli temas halindedir. Bu vir�s�n hayvanlardan bula�t���n�n olas�l���n� art�r�yordu. �nsanlara bula�an bu vir�s, insanlar�n seyahat etmesinden kaynakl� olarak insan insana katlanarak bula��r. Patlamay� tetikleyen fakt�rler bunlard�r. Ayn� hastal�k belirtileri ba�ka yerde de ��km��t�. Bu hastal�k b�t�n v�cuda yay�l�r. Bu vir�s�n yay�l�m�yla ilgili �e�itli g�r��ler ortaya at�ld�, vir�se yakalanan bir doktorun kald��� oteldeki insanlara nas�l bula�t�rd���n� ve bu vir�s� ta��yan insan�n nas�l bir tehdit olu�turdu�u, daha sonra bu doktorla yak�n temas kuran insanlar�n baz�lar�n�n �l�m�yle ortaya ��kt�. Otelde o esnada bulunan �o�u ki�i vir�s� kapm��t�. Hastal��� kapan insanlar seyahat sonucunda bulunduklar� b�lgelere gittiklerinde bu hastal���n belirtileri ortaya ��km��t�. Doktora ba�vuran hastalar yap�lan muayeneler sonucunda, zat�reye benzeyen fakat zat�re olmayan bir hastal��� yakaland�klar�n� s�yl�yordu doktorlar. Doktorlar bu salg�n� durdurmaya �al���rken salg�n ba�ka �lkelerde sessizce yay�l�yordu. Bu hastal��a yakalanan insanlar�n baz�lar�n�n �l�m nedeni kalp krizi olarak g�sterildi. Ara�t�rmac�lar bu hastal���n ne oldu�unu anlamaya �al���yorlard� bu hastal��a yakalanan insan tedavi amac�yla yatt�klar� hastanede, bu vir�s� hastane personelinde bula�t�rm��lard�. Bu hastal��a yakalanan doktorlar bu hastal��� tan�mlarken kendilerinin de bu hastal���n kurban� olacaklar�n� bilmiyorlard�? Korona vir�s�ne benzer bir vir�st�r. Sars hastal���na yakalanan insanlar�n say�s� art�yor. �nsanlar tedirgin, insanlar�n korunmak i�in �e�itli y�ntemlere ba�vuruyorlar. Bu hastal��� t�n d�nyaya tan�tan doktor, bu hastal���n pen�esinde k�vran�yor. �imdiye kadar iki defa kalp krizi ge�irdi. Sonu�ta ya�am�n� kaybetti. Doktorun cesaretle sars hastal���n�n �zerine gitmesi binlerce insan� kurtard�. Sa�l�k �rg�t� sars�n salg�n�n� kontrol alt�na al�nd�. Sars�n etkili b�lgelerde b�y�k bir felaket ya�and�. Sars hastal��� hayvanlardan insana bula��yor. Bu salg�n ne kadar kontrol alt�na al�nm�� olsa bile halen d�nya i�in bir tehdittir.


A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1. H1N5 Ku� gribinin belirtileri nelerdir?

S2. H1N5 Ku� gribinin ilk yay�l�m g�sterdi�i yer neresidir?

S3. H1N5 Ku� gribinin bula�mas�n� engellemek i�in hastane personeli ne gibi tedbirler almas� gerekir?

S4. H1N5 Ku� gribinin ilk ortaya ��kmas�nda ne gibi isimler verilmi�tir?

S5. Korona vir�s� ad�n� nerden al�r?

S6. Korona vir�s�n�n �zellikleri nelerdir?

S7.�talya da kahraman se�ilen doktor kimdir?

S8. Sars hastal���na neden vir�s hangisidir?

 

 

 

 

 

Afrika Leopar�n�n Hayat D�ng�s� ve Ya�am Yeri (Leopar�n G�zleri)

 

�� Bu ormanda s�ra d��� bir kedi ya��yor. Orman�n en y�rt�c� hayvan� sessiz ve y�rt�c� bir katildir. Her leopar�n kendine has bir �zelli�i vard�r. Bizim kahraman�m�z�n burnunun hemen alt�ndaki bir leke onu �m�r boyu di�er leoparlardan ay�racakt�r. Bir leopar�n g�z�nden kendi ya�am�n�n �yk�s�d�r. Di�i leopar kendi ya�am alan�na hi�bir hayvan� kabul etmez ama erkek leoparlara izin verir.Leopar d�nyadaki en b�y�k ve k�smetli kedidir. Afrika�n�n ormanlar�ndan Asya ya kadar yay�l�m g�sterirler. Av yakalama s�recinde ba�ar�s�z olduklar�nda vazge�mezler. Leoparlar �iftle�irken ��kard�klar� ses t�m orman� �rk�t�r. Avlanmaya bir tarafa b�rak�p bir hafta hi� durmadan �iftle�irler. Her leopar t�rmanmay� erken ya�ta ��renmek zorundad�r. Yavru leopar�n ustala�mas� i�in birka� g�n yeterlidir. Avlanma yetenekleri i�g�d�seldir. Anne leopar yavrusunu s�rtlanlara kar�� korumak zorundad�r. E�er yuvas� s�rtlanlar taraf�ndan ke�fedilmi�se s�rekli yavrusunu korumak zorundad�r. G�r�nmezlik, leopar�n en �nemli savunma arac�d�r. Leopar hayalet gibi davranmas� gerekir yoksa yavrusunu y�rt�c� hayvanlardan korumas� gerekir. Bunu yaparken askeri teknikleri kullanmas� gerekir. �mpalalar kendilerine babunlara yak�n bir yer se�mi�tir. ��nk� bu alanlar onlar� y�rt�c� hayvanlardan korumaktad�r. �mpalalar leoparlar�n bu b�lgede bilinen besinleridir. Babunlar genelde vejetaryen canl�lard�r. Ama impalalar�n taze yavrular�n� yakalad�klar�nda onlar� yerler.Babunlar leoparlar�n en b�y�k d��manlar�d�r. Leoparlar s�n�rlar�n� bilir. Maymunlar� avlamak onlar i�in �ok zordur. Maymunlar �ok zeki hayvand�r. Maymun av�nda a�a� tepelerine h�kmederse maymunlar� yakalayabilir. Yavru leopar taraf�ndan av olan erkek maymun, maymun s�r�s� i�in bir karga�aya neden olur. Bu maymun yavru leopar i�in iki g�n besin kayna��d�r.Anneden yavruya ge�en �ld�rme ve sald�rma yetenekleri leopar�n nesilden nesille aktar�lan miraslar�d�r. Yavru leoparlar�n hayatta kalma �anslar� �ok d���kt�r. Leoparlar genelde bufal� avlamaz. ��nk� iri ve riskli bir hayvand�r. Leoparlar �ok zeki hayvanlard�r nerde nas�l davranacaklar�n� �ok iyi bilirler �zellikle av s�ras�nda hatalar� en d�zeyde tutmaya �al���rlar. Leopar karma�ay� lehine �evirmede ustad�r. Aslanlar�n bulundu�u bufalo s�r�s� i�erisinde sinsice yak�nla��p bufalo yavrusunu avlar. Leoparlar a��rl�klar�n iki kat� kadar y�kle a�a�lara t�rmanabilirler. S�rtlanlar leoparlar� birbirinden ay�rabilirler. Yavru leopar bir�ok �zelli�ini babas�ndan alm��t�r. Yavru leopar annesinden ayr� d��t��� zaman orman onun i�in �ok tehlikeli olabilir �zellikle aslanlar. Bu b�lgedeki aslanlar �ok hantal olduklar� i�in a�a�lara t�rmanamazlar bu durum, anne ve yavru leopar�n kurtulmas�na neden olur. A�a�lara t�rmanarak hayatlar�n� aslanlardan kurtar�rlar. Leoparlar hayatta kalmak i�in ya�am alanlar�n� �ok iyi tan�mak zorundad�r. Leoparlar g�r�n�r olmaktan nefret ediyor. Domuzlar�n yavrulama mevsimi geldi�inde hi�biri �ey leoparlar� durduramaz. Hata ��renmenin bir yolu oldu�u gibi �lmenin de bir yoludur. Onun i�in leoparlar�n domuz av�nda �ok dikkatli olmalar� gerekir. Domuz yavrular� genelde leoparlara av olurlar. Domuzlar bazen et yerler bu onlar�n yaral� yavrular� olsa bile. Ya�mur ya��nca yavru leopar annesinin izini kaybeder her �eyi yeniden yapmas� gerekir ��nk� ya�mur kokular� yok ediyor. Ya�mur �srarl� devam ederse leoparlar�n avlanmas� zorla��r. Yavru leopar b�y�d���nde kendi alan�na giren annesiyle d�v���r ve yara al�r. �ki di�i ya�am alanlar�n� payla�mas� bir felakete davettir. Babunlar�n b�lgesine giren leoparlar bobunlar i�in bir tehlike ifade etmez bir leopar� �ld�rmek onlar i�in �ok zevkli bir i�tir. Yavru leopar en az�l� d��man� olan babumu avlam��t�. D��man�n katili olmu�tu art�k babun, s�r�den yard�m alamay�nca bu seferlik av olmu�tu. Yavru leopar do�as� gere�i bir avc�yd�. Avlad��� erkek babunun t�yleri aras�nda bir yavru babun gelmi�ti onu �ld�rmemi�ti. Leopar yavru babunu b�rak�p erkek babunu yemeye gider. Bu durum Afrika da az rastlanan bir durumdur. Annenin yavrusuna ba�l�l��a belirli bir d�nem i�indir. Art�k yavru leopar�n yaln�z kalmas� gerekir. Yavru leopar ilk yeti�kin ba�ar�s� bir impala avlamas�d�r.Bir leopar�n yeti�kin olmas� i�in erkek antilobu avlarsa, anne olmaya hak kazanacakt�r. Ba�ar�yor, antilobu avl�yor. B�y�me sonland� art�k bir yeti�kindir. S�rt� yere gelmeyecek orman�n hayaleti olacak: o art�k bir leopard�r.������

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:����

S1. Afrika�n�n cennet bah�esi hangi b�lgededir?

S2. Leopar�n dinlenme alan� neresidir?

S3.Bir leopar�n ilk i�g�d�s� nedir?

S4.Leopar�n en belirgin �zellikleri nelerdir?

S5.Aslanlar neden leoparlar gibi a�a�lara t�rmanamazlar?

S6.S�rtlar�n en geli�mi� duyusu hangisidir?

S7.Babunlar�n ���l�klar� ne anlam ifade ediyor?

S8.Afrika�daki efsaneler nelerdir?

 

 

Afrika�n�n Do�al Kavimlerinden Dinka�larda; Evlilik, �l�m ve Seremoni Gelenekleri

 

��� Dinkalar G�ney Sudanda ya�ayan bir kabiledir. Bu kabile d�nya ile ili�kisi kesilmi� bir durumdad�r merkeze uzak olan bu b�lgelerde eski ya�am ko�ullar� s�rd�r�lmektedir. Bu filmde gen� bir adam�n ���k oldu�u bir k�zla evlenmek i�in ya�ad��� ser�venlere tan�k olaca��z ancak kabile k�zlar� pahal�ya mal oluyor ba�l�k paras� s���r olarak �deniyor d���n pazarl�klar� i�in gen� adam�n kabilesi �at��mal� b�lgeye do�ru yol al�yor. Sudan�n en bereketli topraklar�nda ya�ayan bu kabileler y�llarca i� �at��malar ve kabileler sava�lar�yla zarar g�rm�� olsalar bile g�ndelik sorunlar� hep ayn� kalm�� �s���rlar�filmimizdeki bu gen� adam�n evlenmesi i�in kabilenin onay�n� almas� gerekmektedir. Evlenmek i�in t�m mal varl���n� kaybedebilir. Gen� adam�n evlilik karar� kabilede de�i�iklik yaratacakt�r. Kabileler aras�nda bereketli s���r otlaklar� i�in �at��mama ��kmamas� i�in yerel h�k�met taraf�ndan denetlenmektedir. Genellikle �at��malar s���rlar i�in ��kmaktad�r. Kabile �at��malar�nda genellikle ate�li silahlar kullan�lmaktad�r. Otlaklar s�rekli �at��ma sebebidir ve �at��malar y�z�nden kabileler topraklar�ndan olurlar. Dinkalarda k�zlar zengin �eyiz anlam�na gelir ��nk� ba�l�k paralar� �ok y�ksektir. Bu kabile topraktan yap�lm�� evlerinin bah�elerinde dar� ve m�s�r yeti�tiriyorlar. Karar verme ve s���rlar�n m�lkiyeti erkeklerindir. �ocuklar� yeti�tirmek ve evi y�netmek ise kad�nlara aittir. Zor i�leri erkekler geri kalan kolay i�leri de kad�nlar yapmaktad�r. K�zlar evlendiklerinde ailenin mal varl��� da artm�� olur. Gen� adam�n s���rlar� ba�l�k paras�na yetmese akrabalar� ve k�yl�lere gen� s���r yard�m�nda bulunabilirler. Gen� adam sonu�ta karar�n� vererek bir arkada��yla ���k oldu�u k�z�n k�y�ne gider. Evlenme teklifi bir ba�l�k pazar� teklifini ba�lat�r. Gen� adam k�z� amcas� ve ailenin ya�l� �yelerinden k�z� ister gelinin babas� toplant�da bulunmaz. Gen adan ���k oldu�u k�zla fl�rt etti�i s�re boyunca aile �yeleri taraf�ndan gen� adam g�zlenilerek ki�ili�i hakk�nda bilgi topland�. Bu evlili�in ger�ekle�mesinde aile �yelerinin deste�i �ok �nemli ve toplant�ya kat�lan t�m aile �yelerinin gen� adam hakk�nda izlenimlerini ve yorumlar� al�n�r. K�z�n babas� gen� adam bana istedi�im kadar s���r verirse bu evlili�in ger�ekle�mesinden yanay�m. Toplant�dan sonra aile �yeleri bu evlili�in ger�ekle�mesinden yana tav�r koydular. Aile �yeleri iki g�n sonra tekrar toplanmak �zere ayr�ld�lar. Bu son toplant�da gen� adam�n evlilik teklifi ya kabul edilecek ya da ret edilecek. Dinka erkekleri kendileri evlendiklerinde s�r�leri azal�r k�zlar� evlendiklerinde s�r�leri artar. Gen� adam�n pazarl�ktan galip ��kmas� i�in akrabalar�n�n deste�ine ihtiyac� vard�r. ��nk� k�z�n ba�ka bir talibi ��km��t�r ve gen� adamdan daha �ok s���r� vard�r. Gen� adam ba�l�k paras� i�in akrabalar�n�n s���r�na ihtiyac� var. Gen� adama kimlerin yard�mc� olaca��n� ortay ��kartmak i�in yar�n klanda �zel bir toplant� yap�lacakt�r. Evlili�in ger�ekle�mesi i�in son karar� k�z�n anne ve babas� verecektir. dinka kabilesinde a�k a��k�a ifade edilemez. Gen� adam ikinci kez gen� k�z�n evine gider ve k�z�n ailesinin kad�n �yeleriyle g�r���r. Kad�n akrabalar�n�n deste�i olmadan evlilik �al��malar�n� s�rd�rmek anlams�z olur. Kad�nlar�n bu d���n�n ger�ekle�mesi i�in bize mutlaka yiyecek getirmelisin. Dinka kabilesinin k�lt�r�nde s���rlar�n d���nda damat aday�n�n yiyecekte getirmeleri gerekir. Evlilik pazar�n�n olumlu sonu�lanmas� i�in kad�n akrabalar�n�n karar� �nemlidir. Gelinin annesi bu karar� onaylamas� gerekmektedir. dinka k�zlar� evlenecekleri ki�ileri se�emezler ancak ���k olduklar� erkeklerle ka�abilirler. Dinka erkekleri s���rlar�n� uzak kamplarda saklarlar ve mal varl���n� ortaya koymazlar. Toplant� sonuncunda gen� adam�n akrabalar� yeterince destek sa�lamad�lar. Gen� adam bu pazarl�kta yaln�z kalm��t�. dinkalar s���rlar�n� yemek i�in �ld�rmez fakat d���nlerde bu kurala uymazlar. Gen� adam i�in son evlilik pazar� ba�l�yor. Evlenme b�t�n klan� etkileyecektir. Toplant� sonucunda ���klar�n kaderi belirlenecektir. Gelinin ailesine yap�lan teklifler bir hakem taraf�ndan y�ksek sesle yap�l�yor. Kad�nlar pazarl��a kat�lmalar� yasakt�r. Gen� adam ba�l�k paras�n�n alt�nda s���r� vard�r. Gelinin ailesi d�rt y�z s���r ister ama gen� adam�n y�z yirmi s���r� vard�r. Gen� adam�n ki�ili�ini be�enen babalar ve anneler iki a����n evlenmesi i�in y�z yirmi s���r� kabul ederek iki gencin evlenmesine izin verirler. T�m s���rlar�n� kaybeden yeni �iftler. Hayatlar�n� devam ettirmek i�in m�s�r yeti�tireceklerdir.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1. Dinka�larda en kalabal�k klan hangisidir?

S2. Dinka�lar kendilerine ne ad verirler?

S3.Bedenlerindeki kesikler ve i�aretler ne anlam ifade eder?

S4.Sa�lar�n� nas�l turuncuya d�n��t�r�rler?

S5.Dinka�larda s���rlar neleri temsil eder?

S6.Dinka k�zlar�n�n dans etmedeki ama�lar� nelerdir?

S7.Dinka�larda k�z �ocuklar� neden �nemlidir?

S8.�neklerinin daha fazla s�t vermesi i�in neler yaparlar?

 

 

Afrika�n�n Do�al Kavimlerinden Hamar'larda; Evlilik, �l�m ve Seremoni Gelenekleri

 

��� Afrika�n�n do�al kavimlerinden olan hamarlar�n ge�im kaynaklar� tar�m ve hayvanc�l�kt�r. Kavim g�ney Etiyopya da, Omo nehri k�y�s� boyunca yerle�mi�lerdir. Bu kavim birka� k�yden meydana gelmi�tir.Haftada bir ortak pazarda bir araya gelirler.Bu pazarda �r�nlerini de�i�tirirler.Kad�nlar� ise pazarda dedikodu yaparlar.Her erke�in iki s�r�s� bulunmaktad�r. Hamarlar �obanl�kla ge�imini sa�larlar. Erkeklerin s�r�leri s���r ve ke�ilerden olu�maktad�r. Bu s�r�lerden biri uzak meralarda otlan�rken di�er s�r�de aileye; kan, s�t ve et sa�l�yor. Toprakta m�s�r ve dar� yeti�tiricili�i yap�l�yor. Dar�y� ���t�p un haline getiriyorlar. Kendine �zg� k�lt�rleri ve dilleri vard�r. N�fusu k�rk bindir.Bir �ocuk erkeli�e ge�i� d�nemini ya�ayacakt�r. Borkinin babas� be� y�l �nce �lm��t�r; fakat ruhu halen ya�amaktad�r. G�nl�k ya�amda borkiyi kontrol ediyor. Borkinin miras�na sahip ��kmas� i�in, babas�n�n ruhu onlar� terk etmesi gerekir.Aksi halde babas�n�n ruhu ailesine zarar verebilir hatta onlar� �ld�rebilir. Bunun i�in bir t�ren yap�lmas� gerekir.T�ren uzun ve kar���kt�r.Aile ve dostlardan olu�an y�z elli ki�iye borki, yiyecek ve mayalanm�� tah�llardan yap�lm�� i�ki sunacakt�r.Babas�n�n ruhunun gitmesi i�in borkinin �zerine d��en sorumluluklar�n� yerine getirmesi gerekir. Borki be� y�l �nce �lm�� babas� i�in cenaze t�reni yapacakt�r. �l� yak�nlar� toplanacak i�ki i�ecek, ke�i eti yiyecek, �ark�lar s�yleyecek ve �l�ye veda edecekler. Borki babas� ad�na ke�i sunuyor; Ama ya�l�lar ke�ilerin k���k oldu�unu ve �len babas�n�n bunu kabul etmeyece�ini s�yl�yorlar.Ke�iler reddedilirse t�ren yar�da kesilecektir. Kad�nlar dans ediyorlar �len ki�iye ait inek derisini tekmeliyorlar. Ke�iler t�rene kat�lanlar� duyuramazsa, borki sayg�n bir yere sahip olamayacak ve babas�n�n ruhu onlar� terk etmeyecektir.E�er t�rene kat�lanlar borkiden memnunsa, borkinin babas�n� temsil eden ta�a ile son dinlenme mek�n�na do�ru yola ��k�yorlar. Klan�n �l�lerini temsil eden ta�lar �zenle k�melenmi�tir. Borki babas�n�n ruhunu omo nehrinin �b�r taraf�na g�ndermek zorundad�r. Ruh ancak orada mutlu olacakt�r. Geleturga on yedi ya��nda erkek olacak t�ren i�in kan toplan�l�yor. Kan s���r� �ah damar�ndan ok ile al�n�yor. Hamarlarda en �nemli t�ren erke�e evlilik yolunu a�an bu t�rendir. Hamar k�zlar� erken evlenirler.Erkek karde�leri i�in, k�z karde�ler kam��lan�yorlar. �ki y�ze a�k�n ki�i davet ediliyor. ��ki i�iyor ve �ark� s�yl�yorlar. Evlenmeye haz�r bir erkek olmak i�in Geleturgan�n maza olmas� gerekir. Maza evlenmeye haz�r erkek anlam�na geliyor. Mazalar s�t, kan i�erler. Bal yerler. Dar�dan haz�rlanm�� i�ki i�mezler. Gekletura erkekli�ini kan�tlamas� i�in �n�ne konulan engelleri a�mas� gerekir.Bu engelleri ba�ar�rsa erkek oldu�unu kan�tlayacakt�r.E�er omo �rma��n�n di�er taraf�na ge�emezse ailenin di�er �yelerine zarar verecektir.Son olarak borki ya�l� bir adam�n arkas�ndaki ke�iyi �ld�rmesi ve ci�erini s�k�p, eti pi�irip babas�na sunar ve sevgili babac���m, klan�m�z� kutsa, topra��m�z� kutsa, s���rlar�m�z� kutsa, halk�m�z� kutsa bunlar� s�yleyerek borki, babas�n�n varisi oluyor. T�ren tamamland�. Sandallar�n dizili�ine g�re yorumlar yap�l�yor. Ya�l�lar bu olaya tan�k oluyor. Sandallar�n dizili�lerinden yorumlar yap�l�yor.


A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1.Mazalar�n �zellikleri nelerdir?

S2.Hamar halk� hangi d�nemi gece danslar�yla kutlarlar?

S3.Hamar k�zlar� ka� ya��nda evlenirler?

S4. Hamar k�zlar� neden kendilerini kam��larlar?

S5. Hamarlar�da erkekli�e ge�i� i�in hangi a�amalardan ge�ilmek gerekir?

S6. Hamarlar�da, erkekli�e ge�i� t�renlerinde erkekler ne yaparlar?

S7.Hamar halk�n�n ana besin maddeleri nelerdir?

S8. Hamar t�renlerinde kad�nlar�n konu�malar� ne �zerinedir?

 

 

Afrika�n�n S�rr�;Misk Kedisi, Kokusuz Misk Kedisi, Va�ak, Afrika Va�a��, Kirpi, Z�rhl� Kar�nca Yiyen, Z�rhs�z Kar�nca Yiyen.

 

�� Kolay yakalanamayan yedi hayvan bu gizli d�nyada ya�am m�cadelesi veriyor. Hayatta kalma ve en ac�mas�z hayvandan kurtulma m�cadelesidir bu.Bu hayvanlar Afrika�n�n en nadir bulunan hayvanlar�d�r.Bu hayvanlardan olan va�ak kurnaz bir kedi ���k h�z�na sahip refleksleri vard�r.Misk kedisi g�lgelere uygun postuyla uyum sa�layan tak�m�n en �arp�c�, bilinmeyen bir z�rh�yla ya�ama �ans�n� art�ran bir canl�d�r. Ormandaki mimari yuvalar�n yarat�c�s�d�r. Kirpi sivri dikenleriyle kendine sald�ran� yaralayan savunma uzman�d�r. Afrika va�a�� �ok zarif ve ba�ar�l� bir avc�d�r. Kokusuz misk kedisi, h�zl� ve �evik bir etobur ve uzman bir t�rman����, birlikte se�kin bir gurup olu�tururlar. Gecenin sessiz avc�s� bu hayvanlar� avlamaya �al���yorlar. Leopar ete kar�� olan farkl� a��z tad�yla tan�n�r. Gecenin sessiz avc�s� birde b�lgede ya�ayan aslan s�r�leri vard�r. Bu hik�ye gece yar�s� ba�l�yor. B�y�k kedilerin hi�biri civarda de�il ve yeralt�nda hareketlilik ba�l�yor. Tehlikeli bir d��man izine rastlanmad�.Kar�ncayiyenin tav�an�nkine benzer kulaklar� benzer kulaklar� i�itme mesafesinde i�erisinde tehdit i�eren bir ses i�itmedi. B�ylece zaman�n� yiyecek aramaya veriyor. G�r�� mesafesi insanlar gibidir. Koku duyusu onu asla yan�ltmaz kar�ncayiyen, k�pekler gibi g��l� koku duyusuna sahiptir. Yerin otuz santimetre alt�nda kokusunu ve titre�imlerini hisseder. Termitlerin kokusunu al�r ve ayaklar� i�e koyulur ve birka� hareketle yirmi termit yakalayabilir. Hi�bir engel olmasa kar�ncayiyen otuz termit yuvas� bulabilir. Geride kalan termitler, zarar g�ren yuvalar�n� kendi �zel y�ntemleriyle tamir ederler. Sadece bir neden termitlerin yuvalar�n� terk etmeye mecbur b�rakabilir. �reme i�inde uzmanla�m�� termitler u�abilir. Termitle savunmas�z olduklar� i�in Afrika va�a�� taraf�ndan avlan�r. Afrika va�a�� bu tip hayvanlarla beslenerek ya�am�n� devam ettirebilir. Pullu kar�ncayiyen termitlerle beslenir. Pullu kar�ncayiyen kendine �zg� geli�tirdi�i bir savunma tekni�iyle aslan gibi y�rt�c� hayvanlardan korunur. Kokusuz misk kedisi bir�ok hayvan i�in zehirli hayvanlar� yiyebilir. �ok sessiz bir hayvand�r. ��t ��karmadan b�t�n orman� gezebilir.D�� kulaklar� parazitler taraf�ndan kemirilmi� olsa bile di�er hayvanlar gibi iyi duyabilir. Kirpiler ��kard�klar� sesle nerede olduklar�n� belli ediyorlar. A��zlar�n� �ap�rdatmalar� nerede olduklar�n� g�steriyor. Kirpiler sahip olduklar� dikenlerle kendilerini bir leopar kar��s�nda savunabilirler. Kirpiler patates, so�an ve sulu k�klerle beslenirler. Kirpilerin i�itme duyular� �ok geli�mi�tir. Afrika va�a��n i�itme duyusu �ok geli�mi�tir.Afrika va�a�� avlar�n�n yar�s�n� �ld�rebildikleri halde avc�l�k yetenekleri bak�m�ndan ustad�rlar. Aslanlar avlar�n� beraber yerler. Gecenin sessiz efendileri leoparlard�r. �o�u hayvan leopar�n nerede oldu�unu anlayamaz. Kokusuz misk kedisi, i�itme duyusu geli�kin olmas�na ra�men yerdeki hareketlilikleri i�itemez. Bunun i�inde daha �iddetli uyar�c�larla kendini savunabilir. Y�lanlarla beslenir iyi bir t�rman�c�d�r. Z�rhs�z kar�ncayiyen gecede be� �ukur kazabilir. Afrika va�a�� hari� di�er yedi gizemi hayvan i�in kazd�klar� �ukurlar onlar i�in bir bar�nakt�r. Geli�mi� i�itme duyular�yla aslan hareketlerini takip edebilir. Bir aslandan daha h�zl� ko�arak tehlikeden uzakla��r. Va�aklar erken uyar� sistemine sahiptir. Yuvas�n� topra��n �st�ne kurdu�u i�in di�er hayvanlara g�re daha savunmas�zd�r. Kokusuz misk kedisi y�lan, �r�mcek vb gibi hayvanlarla beslenir.Pullu kar�ncayiyen, kar�nca sald�r�lar� kar��s�nda kendini sert pullar�yla korur. Otuz santimetre dili ile kar�ncalar� yakalar. G�rme yetisi zay�ft�r. Koku alma duyusu g��l�d�r.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1. Termitler yuvalar�n� nas�l tamir ederler?

S2.Termitleri yuvalar�ndan terk etmeye zorlayan �ey nedir?

S3.Pullu kar�ncayiyenin nas�l bir savunma tekni�i vard�r?

S4. Aslanlar�n avlanma y�ntemi nas�ld�r?

S5.Kirpiler neden �reme d�nemi gelmeden �iftle�irler?

S6.Afrika�n�n en iri kemirgeni hangisidir?

S7. Yedi gizemli hayvanlardan hangileri uyumuyor?

S8.Afrika va�a��n�n di�er kedilerle ortak �zellikleri nelerdir?

 

Ahtapotlar, M�rekkep ve Di�er Bal�klar�n Kamuflaj �zellikleri Ve Avlanma veya Av Olmaktan Kurtulma �ekilleri

 

��� D�nyan�n ��te biri okyanuslarla kapl�d�r.Okyanus y�rt�c�lar� okyanus ya�amlar� i�erisinde k�l�ktan k�l��a girerler. Bu bir savunma ve �ld�rme oyunudur.Bu d�nyada g�r�nmeyen yarat�klar ���k h�z�yla hareket ederler. Vantuzlu kollar �zerinize h�zl� bir �ekilde yap���rlar. Ahtapotlar ve m�rekkep bal�klar� uygun oldu�u zamanlarda sald�r�rlar.Bu yarat�klar denizlerin hilebazlar�d�r. Sadece �ld�rmek i�in do�urmu�lard�r. Deniz y�rt�c�s� olan sivri di�li k�pek bal���, deniz hilebaz canl�lar�n avlanma ortam�d�r.M�rekkep bal��� ve ahtapotlar, zehirli aslan bal���, hobis oltac� bal��� ve katil y�lan bal�klar� bunlar�n aras�ndad�r.Bu canl�lar�n kamuflaj yetene�i �ok geli�kindir. Avlar�n� keskin g�zleriyle titiz ve hesap�� bir zek�yla izlerler.Bu canl�lar�n baz�lar� g�r�n��lerini de�i�tirirler baz�lar� da avlar�n� yan�ltmak i�in ���k yayarlar. M�rekkep bal��� ���k yayarak avlar�n� yan�lt�rlar. G�rkemli ���klar sa�ar.M�rekkep bal�klar�n avlar�n� �a��rtmak i�in zarars�z s�m�kl� b�ce�in taklidini yaparlar. Y�lan bal��� bu zararl� yarat�klar�ndan korunmak i�in zehirli y�lan bal��� taklidini yapmak zorunda kal�rlar. Ta� bal��� bir anda, mercan lifinin bir par�as� haline geliyor ve avlar�n� bu �ekilde tuza�a d���r�yor. Akrep bal��� kendini �ok m�kemmel bir �ekilde kamufle eder. Akrabas� olan ta� bal��� hidroid denilen k���k bal�klar�, algleri, s�ngerleri g�vdesi �zerinde ta��yarak avlar�n� yan�ltmak i�in kullan�r. Bu katil bal�k liften ayr�l�nca hemen g�ze �arpar ve bunun i�in ba�ka bir numara geli�tirmi�tir.��ne omurgas�na hipodermik ��r�nga �eklinde ba�lanm�� i�nelerle norotoksin salg�layarak kurban�n� fel� eder. Birka� saat i�inde bir insan� bile �ld�rebilir. Hilesini rakipsiz bir suikast silah� olarak kullanan ba�ka bir canl� ise s�m�kl� b�ceklerin akrabas� olan m�rekkep bal��� ve ahtapotlar s�m�kl� b�ceklerden farkl� olarak bizimkine �ok benzeyen g�zler bulunur.Hatta en az bizim gibi iyi g�r�rler. Onlar�n g�zleri kamera gibi �al���r.Mercek �ne arkaya do�ru hareket ederek g�r�nt� netle�ir.Pire b�y�kl���nde bir av� bir metre �teden g�rebilir. Derisi �zerindeki i�aretlerle ileti�im kurabilir. Bu i�aretler ezeli d��manlar taraf�ndan g�r�lmez. Bu ���klar sayesinde denizanas� gibi �effaf g�r�p avlayabilirler. Bu canl�lar ayn� anda hem �nlerini hem de arkalar�n� g�rebilirler.Keskin �eneleri vard�r. M�rekkep bal��� suyun i�inde bir uzay arac� gibi gezinir.M�rekkep bal��� jet h�z�yla hareket edebilir.Avlan�rken gizlice yakla�may� tercih ederler.Cafcafl� m�rekkep bal��� farkl�d�r. Kollar�n� kullanarak dipte s�r�n�r. T�pk� kasl� bacaklar gibi ancak bu kollar cafcafl�n�n kurban�na sald�rmakla kalmaz onu kand�r�r. Y�r�meyi ��renmi�tir.Hilek�rl�k en �nemli �zelli�idir. Renkleriyle d��manlar�n� yan�lt�r.D��manlar�n�n onu zehirli zannetmesine neden olur. Zarars�z s�m�kl� b�ce�i taklidini yaparak kurbanlar�na yakla��r. Sald�r� mesafesinde �ld�r�c� kollar�n� kullanarak avlan�r. Aslan bal���, cafcafl� renkleri �a��rt�c� dikenleriyle gayet abart�l� bir g�r�n�m� vard�r.Av�n� �rk�tmemeye �al���r.Av� ona yakla��r yakla�maz sald�r�r. Di�leri en kaygan av� tutacak �ekilde yarat�lm��t�r. S�zge�leriyle av�n� k��eye s�k��t�r�r. Bu katili as�l yetenekli k�lan sald�r� h�z�d�r. Geni� bir a�z� vard�r. �eytan bal��� �atal ayaklar�yla yerde s�r�n�yor. �stedi�i zaman kendini kumla kamuflaj ederek kayboluyor. A��k a�z� kumun �zerinde bir �atal gibi ve g�zlerini a�m�� gelecek av�n� izlemeye haz�rd�r. Ahtapot ve m�rekkep bal�klar�n�n ba�l�ca kollar� silahlar�d�r.Her bacakta bir s�ra vantuz bulunur. Ahtapotun kollar� m�sk�ler t�pten olu�ur. Benzersiz bir sinir sistemi vard�r.Her kol i�in ayr� bir merkezi sinir sistemi bulunur. Yani her uzant�n�n akl� vard�r. Kollarda kemik olmad��� i�in kollar, lastik gibi b�k�lebilirler. Her kolda yakla��k elli milyar sinir bulunur. Her kol kendi hareketlerini kendisi kontrol eder. Her kolun �zerindeki vantuz yakla��k iki kilo ta��r. Her vantuzda y�z bin n�ron vard�r.M�rekkep bal���n�n kollar� biraz daha farkl�d�r.Bunlar�n yedek iki tane vantuzlu kolu vard�r.Bu kollar m�rekkep bal���n�n �ld�r�c� silahlar�d�r.M�rekkep bal�klar� �ok k�sa bir s�rede �eklini de�i�tirirler.�� Derilerinin y�zeyinde �ok say�da elastik ve pigment dolu kesecikler vard�r. Her kese bir kas dizisiyle kontrol edilir.Mavi halkal� ahtapotlar �ld�r�c� zehirlidir. Zehir siyan�rden on bin kez daha g��l�d�r.Mavi ahtapot bir insan� on sefer �ld�rebilir. Mavi ahtapot bir kibrit kutusu b�y�kl���ndedir. Y�lan bal��� sertle�mi� y�zgecini kullanarak kendini �abucak kuma g�mer.Bir iki saniye i�inde kaybolur.Kum bir av i�in bir tuzakt�r. M�rekkep bal��� optik yan�lsama sayesinde avlar�n�n tehdidi alg�lamas�n� engelliyor.


A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1.Avlar�n� yakalamak i�in olta �ekline giren bal�k �e�idi hangisidir?

S2.Okyanusta ka� t�r k�pek bal��� vard�r?

S3.Ahtapotlar insanlardan farkl� hangi ���klar� g�r�r?

S4.M�rekkep bal���n�n ahtapotlardan farkl� olarak g�vdelerinde ne vard�r?

S5.Renklerini kullanarak kurban�n� hipnoz eden m�rekkep bal��� t�r� hangisidir?

S6.Bir yosun topa�� �ekline giren bal�k t�r� hangisidir?

S7.Bal�k olmas�na ra�men bal��a hi� benzemeyen bal�k t�r� hangisidir?

S8.Vantuzlar�n i�levleri nelerdir?

S9.Yeni do�mu� bir m�rekkep bal���n� �ld�rme i�g�d�s� nas�l geli�ir?

 

 

Amazon Nehri Boyunca Ya�ayan Yerlilerin Nehirle �li�kisi ve �nemi(40-45 dakika)

 

�� Amazon nehri do�an�n s�ra d��� bir kuvvetidir. D�nyan�n en b�y�k ya�mur ormanlar�yla beslenir.Sular�nda b�y�k bir bal�k �e�itlili�i var. D�nyan�n en zengin nehri olmakla kalmay�p, ayn� zamanda en g��l� nehridir.D�nyadaki b�t�n nehirlerden daha fazla su ta��yor.Nehrin k�y�lar�nda yedi milyon insan ya��yor. Amazonun g�c� kontrol edilemiyor.�nsanlar nehir taraf�ndan belirlenen bir ya�ama uyum sa�lamak zorundad�rlar. Peru�da ki kayna��ndan, Brezilyadaki deltas�ndan amazon nehrini g�ney Amerika�y� boylu boyunca dola��yor. Nehir havzas� amazona do�ru ��kan bin yan kola sahip, nehir k�y�s�nda ya�ayan k�yler nehir ya�am�na uyum sa�lam��lar. Su seviyesi nehrin mevsimlik selleri d�neminde su seviyesinin y�kselmesi, nehrin kaplad��� alan �� kat daha art�r�yor. Su seviyesi yirmi metre kadar y�kseliyor. Nehrin k�y�lar�nda k�yler kurulmu�tur.Perular bu k�yl�lere riberenyumlar( nehir halk�)diyorlar. Bunlar do�al �evreyle yak�n ili�kiler kurmu�lard�r. Amazonun g�c� su ini� ve y�kselmelerindeki dengesizlikleridir. Riberenyumlar nehrin a��r� sellerine uyacak bir ya�am �art�n� benimsemi�lerdir. Evleri bu amca y�nelik tasarlam��lard�r. Sel sular�n�n evlerin alt�nda ge�ecek �ekilde direklerin �zerinde kurulmu�tur. Ama bu onlar� g�vende tutmaya yetmiyor.��nk� amazon sadece sel bask�n�yla yetinmiyor.Ayn� zamanda g�zle g�r�lebilecek birden rotas�n� de�i�tirebilir.Bu y�zden bir k�y kendini yeni bir kanal�n dibinde bulabilir. Amazon yumu�ak toprakta kolayca rota de�i�tirebilir.Amazon topraklar� �ok verimlidir.Bu toprakta k���k �apta da olsa tar�m yap�lmaktad�r. Nehir �ok �e�itli bal�k t�rlerini bar�nd�r�yor. Yerli halk bal�k avlamak i�in ��k �e�itli y�ntemler geli�tirmi�lerdir. Buaka bitkisinin yapraklar�n� ezdikten sonra suya b�rak�yorlar. Buakan�n zehri sudaki oksijeni t�ketmesi sonucunda bo�ulma tehlikesi ya�ayan bal�klar su y�zeyine ��karlar ve yerliler bal�klar� m�zraklar�yla avlarlar. Nehrin yerli halk� hayatta kalmak i�in nehri �ok iyi anlam��lard�r. Orman�n iki b�y�k yan kolunun birle�ti�i noktada kurulan orman metropolitinde yakla��k d�rt y�z bin insan ya��yor.Bu suyolu �ehri, d�nya ile ba�lant�n�n kuruldu�u bir yerdir.Ticaret bu yolla sa�lan�l�yor. Baz� k�ylere hi� ula��m yap�lam�yor buradaki insanlar�n ya�amlar� nehrin insaf�na kalm��t�r. Buradaki insanlar yoksulluk i�indedir. Buradaki evler �o�u suyun �zerinde y�zecek �ekilde tasarlanm��t�r. Elektrik ve su tesisat� olmayan evlerde ya��yorlar. Kanalizasyon sistemleri olmad���ndan dolay� sular �ok �abuk kirlenmekte s�tma hastal��� g�r�l�r. Nem oran�n fazlal���ndan dolay� solunum yolu hastal�klar� yayg�n olarak g�r�l�yor. Bu k�yl�lerin i�me suyu borular� yoktur. Su ihtiya�lar�n� ar�t�lmam�� nehirden ve ya�mur suyundan kar��lad�klar� i�in bebek �l�mleri �a��rt�c� bir �ekilde art�yor. Mide ve ba��rsak enfeksiyonlar� s�k g�r�l�yor. Amazon selleri do�an�n olduk�a g�ze �arpan bir �ekilde uyum sa�lad��� kendine has bir �evre yarat�yor. Sel sular� alt�nda kalan ormanlar buna iyi bir �rnektir. Sular alt�nda kalan k���k a�a�lar topra�a tutunmak i�in k�klerini suyun �zerinden topra�a tutunmaya �al���yorlar. Amazon nehri havzas� o kadar geni� ki halen ke�fedilmemi� yan kollar ve kayda ge�memi� binlerce bitki ve hayvan t�r� vard�r. Bu ama�la su y�zeyinde kurulmu� bir laboratuar vard�r. A�a�larla bal�klar aras�nda simbiyotik bir ya�am tarz� geli�mi�tir. Ya�mur mevsiminde �ok �e�itli meyve veren a�a�lar bal�klar i�in bol bir besin kayna�� olu�turur. Bal�klar meyveleri yedikten sonra tohumlar�n� d��k�lar�yla yayarlar. Bu durum simbiyotik bir ya�am� olu�turur. Riberenyumlar i�im bal�k �nemli bir besin kayna��d�r. Amazon nehri �zerinde baraj yap�lam�yor. Amazonun g�c� kontrol edilemiyor. Yan kollar� �zerinde in�a edilen barajlardan elektrik �retiliyor. Amazonun zorla�t�r�c� ya�am ko�ullar�ndan dolay� �o�u k�ye elektrik verilemiyor. 2005�te amazonda ya�anan kurakl�k �ok ciddi zararlara neden olmu�tur. Bal�klar�n �lmesi yerli halk i�in tam anlam�yla bir felaket olmu�tur. Orman yang�nlar� su d�ng�s�n� yok ediyor. Amazondaki a�a�lar t�m d�nyan�n oksijeninin y�zde yirmisinden fazlas�n� �retiyor. Soya fasulyesi yeti�tiricili�i �ok karl� bir i� oldu�u i�in orman alanlar� tahrip edilip soya fasulyesi tarlalar�na d�n��t�r�l�yor. Birini yok eden ��phesiz di�erini de yok edecektir.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1. Amazon nehri kayna��n� nereden al�yor?

S2.Amazon nehrinin ilk k�y� hangisidir?

S3.Nehir k�y�lar�nda ya�ayan k�yl�ler yerlerini neden y�lda birka� sefer de�i�tirir?

S4.Amazon topraklar�n� verimli k�lan nedir?

S5.Riberenyumlar�da ger�ekle�en g��lerin sebebi nedir?

S6. Riberenyumlar�n avlamaya cesaret edemedikleri bal�k hangisidir?

S7.Ya�am ara�t�rma projesi amazondaki �al��malar� en �ok hangi sahan�n �zerinde yo�unla��yor?

S8. �ok say�da insan�n ve hayvan�n �l�m�ne neden olan amazonun yan kollar�nda in�a edilen baraj hangisidir?

 

 

Amazonda T�r Avc�s�

������

�� G�ney amerikan�n amazon b�lgesinde d�nyan�n en zengin primat n�fusu bar�n�yor. �nl� bir primatolog olan ara�t�rmac� bu b�lgede yeni bir primat t�r� bulmak i�in ara�t�rmalar yap�yor. Brezilya ya�mur ormanlar�nda ara�t�rma yapan mark, yeni bir t�r bulmak bu b�lgede ya�ayan insanlardan yard�m al�yor. K�yl�lerin bir�ok hayvanla ba�lant�lar� oldu�u i�in onlar�n yard�m� yeni bir t�r bulmak i�in gereklidir.Maymunlar evcil hayvan olarak yeti�tirilebiliyor. Mark k�yl�lerin tutsak ettikleri maymunlar� kurtarmak i�in g�da kar��l���nda maymunlar� k�yl�lerden al�yor. ��nk� yerel halk ge�imini avlanarak yap�yor. Bu b�lgede ya�ayan hayvanlardan biride g�ney Amerika tapiri, bilimsel kitaplara g�re g�ney Amerika ve Asya ormanlar�nda d�rt tane tapir t�r� ya��yor. Bunlar atlar ve gergedanla akraba olan ailenin son �yeleridir. Bu hayvanlar yakla��k iki y�z elli kilo a��rl���nda g�ney Amerika brezilya tapiri karada ya�ayan en a��r memelidir. B�t�n tapirlerin k�sa bir hortumu vard�r. Ancak g�ney Amerika tapiri, kulaklar�n�n kenar�ndaki beyazl�k ve a��k renk ayaklar�yla ayr�l�r. Bu hayvanlara benzeyen fakat bunlar�n yar�s� b�y�kl�kte olan ve her taraf� simsiyaht�r. E�er bu yeni bir t�rse �ok ses getirebilir. Yerlilerin bahsetti�i bir t�r daha ise pekaridir.�� Pekari domuza benzemesine ra�men hipopotamla daha yak�n akrabad�r. Bilim amazonda her iki t�r pekari oldu�unu s�yler. Bu hayvan g�r�lt�c� s�r�ler halinde dola��r. Fakat yerliler d�rt t�r pekari oldu�unu s�yl�yorlar. Mark k�yl�lerin avlad�klar� hayvanlar�n yeni bir t�r olacaklar�n� d���nerek o hayvanlar� aramaya koyuluyor. Amazon manetesi boyu �� metreye yakla�an �i�man bir hayvand�r. K�rek �eklinde bir kuyru�u vard�r. B�y�kl� burnu esnektir. V�cudu tamam� gridir ve alt�nda geli�li g�zel beyaz lekeler vard�r. �reme h�z� d���k olmas� ve avlanma gibi fakt�rlerden kaynakl� nesli t�kenmekte olan hayvanlar aras�ndad�r. Yerliler c�ce maneteden bahsetmeleri bir efsanemi yoksa yeni bir t�r m� �imdilik bilinmez. Yerliler avlad�klar� manetelerinin kafataslar�n� marka veriyorlar. Mark dev ile c�ce manete aras�nda �ok ince farklar�n oldu�unu fark ediyor. Kukulu s�r�n olarak bilinen hovatsin dinozorlarla ayn� d�nemde ya�am��lar. hovatsin mis bir koku salg�lar. Bu ku� biyolojik bir mucizedir. Sert bitkileri sindiren karma��k bir midesi vard�r. Mark ormandaki yolculu�una devam ederken bir�ok bilinen hayvan t�r�yle kar��l�yor. Amazon manetesi su y�zeyindeki bitkilerle besleniyor. Mark nehir tacirlerinden s�rekli bilgi al�yor. ��nk� nehir tacirleri nehri s�rekli dola�t�klar�nda ne olup bitti�inde genelde haberleri oluyor. Pembe nehir yunusu yani boto omurgas� esnek oldu�undan boynunu d�nd�rebilir. Yunuslar geli�mi� sonarlar� sayesinde bulan�k sularda rahat hareket edebilirler. Dev su samurlar� gelincik ailesinin en b�y�k �yeleridir. Bal�k yemeyi �ok severler ve boylar� neredeyse iki metreyi buluyor. Dev su samurlar� k�rkleri i�in avland�klar�nda say�lar�nda ciddi azalmalar g�r�lmektedir. Tapirin �ok az d��man� var b�y�k kedilerin t�rleri avlanma y�z�nden neredeyse t�kenmek �zere ancak birka� puma halen g�lgelerde sinsice dola��yor sudan pek korkmuyor. Amazon manetesi g�nde on be� kilo yer ve g�n�n sekiz saatini beslenerek ge�irir. Ya�murlara ba�l� olarak g�� eder. Kurakl�k d�neminde yakla��k iki y�z g�n a� dayanabilir.

���� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

����� S1.Hovatsilerin evrim a��s�ndan �nemi nedir?

����� S2.C�ce manetenin besin zincirinde hangi otlar vard�r?

����� S3.Sak�z a�a�lar�n�n bol oldu�u alanlarda en �ok bulunan primat hangisidir?

����� S4 B�lgedeki en iri hayvan hangisidir?

����� S5. Amazonda ka� t�r pekari vard�r?

����� S6.Evrim s�recinde kabul edilen ilk ku� t�r� hangisidir?

����� S7. Evrim s�recinin t�m�yle g�r�ld��� canl� hangisidir?

����� S.8 Pekarilerin ya�am alanlar� nerelerdir?

 

 

Afrika Krugerde; Mandalar, Aslanlar ve Timsahlar Aras�ndaki Sava�ta Yem Olmaktan Kurtulan Mala��n Kurtulu� Ser�veninin Filmi

 

��� Afrika d�zl�klerinde s�radan bir g�n bir bizon s�r�s� ile gen� Aslanlar kar��la��yor. Aslanlar bir bizonu yakal�yor bu ziyafete timsahlarda kat�l�yor ama beklenmedik bir geli�me oluyor ve bizon s�r�leri yaral� bizonu kurtar�yorlar. G�ney Afrika da yirmi bin metre karelik alan olan bu parkta, �ok say�da memeli hayvan bar�n�yor. Park ayn� zaman da y�z k�r iki farkl� memeliyi de bar�nd�r�yor. Bunlar aras�nda z�rafalar antiloplar ve zebralar bulunuyor. Kurakl�k d�neminde hayvanlar�n su ihtiyac�n� gidermek i�in yapay g�letler parkta mevcuttur.Bizon s�r�lerini g�ren aslanlar bir yavru bizona sald�r�yor bizon yakal�yorlar timsahta aslanlar�n avlar�na ortak olmak isteseler de ba�ar�l� olam�yorlar bu sahneyi kameraya �eken g�zlemci g�r�nt�y� �ekmeye devam ediyor. Birde ne g�rs�n bizon s�r�s� yavru bizonu kurtarmaya geliyor ve yaral� bizonu aslanlardan kurtar�yorlar. Bunu filme �eken g�zlemci bu parkta �ok az rastlanan bir sald�r� sahnesini kameraya �ekmeyi ba�arm��t� bu film �o�u izleyici taraf�ndan internette izlendi ve bu film hakk�nda �e�itli yorumlar yap�ld�. Bizonlar vejetaryen hayvanlard�r sadece bir sald�r� esnas�nda korkun�la��rlar. Aslanlar sald�rd�klar�nda s�r� toplan�r. Aslanlar sald�rd�klar� bizonu s�r�den koparmaya �al���rlar. Bizon s�r�lerinin g�venli�ini ya�l� ve gen� bizon erkekleri sa�larlar. Bizon s�r�leri kozmopolit bir yap�dad�r. Afrika bizonlar�n�n g�rme ve i�itme duyular� zay�ft�r ama koku alma duyular� keskindir. Aslan s�r� i�erisinde zay�f olan �yelere sald�r�rlar. Av� etkisiz hale getirmek i�in h�zl� hareket ederler. Burun ve soluk borusuna sald�r�rlar ve nefes almas�n� �nlerler. Aslanlar avlanma �ncesinde, her aslan�n bir g�revi vard�r sald�r� planl� bir �ekilde ger�ekle�ir. Aslanlar�n h�z� ve avlanma yetene�i �ok geli�mi�tir. K�sa s�rede h�zlar�n� �ok art�r�rlar. Bizonlar genelde s�r� taraf�ndan korunurlar k�sa mesafede h�zlar�n� aslanlar kadar art�ramazlar. Aslanlar�n bu filmde yavru bir bizonu nas�l avlad�klar�n� g�steriyor: yavru bizonu yakalayan aslan bir kaza sonucu yavru bizonla suyun i�ine d���yor ve devreye ikinci bir aslanda yavruya sald�r�yor. Aslanlar genelde av�n�n y�z b�lgesine sald�r�yorlar. Bu avlanma s�recinde timsahta ortak olmak istiyor bu timsahlar yakla��k iki y�z kilo a��rl���ndad�r? Timsahlar avlar�na sessiz bir �ekilde yakla��yor. Hayvanlar susad�klar�nda su kenarlar�na su i�mek i�in geliyorlar bu durumdan faydalanmak isteyen timsahlar avlar�na sald�r�p suyun i�ine �ekmeye �al���yor. Bizon s�r�s� ile aslanlar aras�nda ya�anan m�cadele sonucunda bizon s�r�leri yavru bizonu kurtard�lar. Aslanlar bizona yenilmi�lerdir. Yavru bizonu bu durumunu hisseden bizon s�r�leri gen� aslanlar gurubuna sald�rd�lar. Aslanlar avlar�ndan vazge�mek istemeseler bile. Gen bir bizon aslanlara boynuzlar�yla sald�rarak aslanlar� da��tmay� ba�ard�. Bizonlar�n kas yap�lar� �ok geli�kin olduklar� i�in yavru bizon bu olaydan sa� salim kurtulmay� ba�ard�.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1. Bizon s�r�lerinin genel �zellikleri nelerdir?

S2. Aslanlar nas�l avlan�r?

S3. Aslan�n burun renginin de�i�imi hangi �zelli�inin g�stergesidir?

S4. Aslanlar neden y�z b�lgesine sald�r�yorlar?

S5. Av olma s�ras�nda bizonun ��kard��� ses bizon s�r�leri i�in ne anlam ifade ediyor?

S6. Bizon s�r�leri hangi temel ilkeye g�re ya�ar?

S7. Timsahlar�n genel �zellikleri nelerdir?

S8. Gen� aslanlar ile yeti�kin aslanlar�n savunma y�ntemlerinde ne gibi farl�l�klar vard�r?

 

 

Ate� Kar�ncalar�n�n Hayat D�ng�leri ve ABD�ye Zararlar�

 

Ormanda gezintiye ��kan orta ya�lar�ndaki bir kad�n�n attan d����� kar�ncalar�n i�g�d�s�n� harekete ge�iriyor.En iyi savunma bu kar�ncalar i�in sald�r�d�r. Bu kar�ncalar fenomen ad�nda kimyasal bir madde salg�l�yor. Ate� kar�ncalar� zarara neden oluyorlar. Eyaletin sa�l���n� tehdit ediyorlar. G�ney Amerika�y� yetmi� y�l �nce i�gal eden k�rm�z� ate� kar�ncalar� �imdi ba�ka bir b�lgeyi tehdit ediyorlar. K�rk milyonluk k�rm�z� ate� kar�ncalar� bir d�n�ml�k araziye s��abilirler. Teksasta y�lda bir milyar dolarl�k zarara neden oluyorlar. Ate� kar�ncalar� sadece i�g�d�leriyle hareket ederler. Yeralt�nda bir kolonide gizleniyorlar. Krali�e i�in baz� yumurtalar i��i baz� yumurtalar da yiyecek oluyor. Yuvalar� bir metre derinli�inde altm�� santimetre geni�li�indedir. Kolonilerdeki kar�ncalar�n binlercesi di�idir.Krali�enin alan�n� geni�letmek i�in b�cek ve ku�lar� �ld�r�yorlar. Bu kar�ncalar �ift�iler i�in b�y�k bir sorundur. �ok dayanakl� olan bu kar�ncalar mikro dalga ���nlar�na bile dayan�kl�d�r. Marry attan d���yor ve kal�a kemi�ini k�r�l�yor. Ani bir sald�r�ya u�ruyor.Marry ate� kar�ncalar�n�n yuvas�n�n �zerine d���yor. Kar�ncalar kendileri i�in bir tehdit olu�tu�unda gizlenmezler.��nk� onlar i�in en iyi savunma sald�r�d�r.Bu kar�ncalar�n neden oldu�u yaralar�n iyile�mesi uzun bir zaman al�r.Bi kasabas�nda ya�ayan insanlar kar�ncalar�n verdi�i zararlardan dolay�, tedirgindirler.��nk� ate� kar�ncalar� onlar�n �r�nlerine zarar veriyorlar. Bu kasabadaki insanlar�n yard�m�na ko�an bir bilim adam�, bu kar�ncalara kar�� forinks sine�ini gizli silah olarak bulmu�tur. Forit sine�i �s�rm�yor. Ate� kar�ncalar� bir y�lda yar�m milyon yumurtlar.D�zg�n ve sert iskeletleri vard�r. D��manlardan bu �ekilde korunurlar. G��l� zehirleri vard�r. Kar�ncalar forinks sinekleriyle bulu�turulmak i�in laboratuar ortam�na g�t�r�l�yor. Forinks sinekleri kar�ncalar�n kabuklar�n� delerek yumurtalar�n� kar�ncan�n i�ine b�rak�yor. Yumurtalar�n geli�mesi i�in besine ihtiya�lar� vard�r. Kar�ncan�n i�indeki parazit g�vdesindeki besini t�ketecektir. Geli�en farinks sine�inin yumurtas� boyutunu otuz kata ��karacakt�r. Larvalar birka� hafta sonra kar�ncan�n boynuna do�ru hareket edecektir. Daha g�venli bir yer i�in,daha sonra kurt�uk dokuyu y�rtarak kar�ncan�n kafas�n� �ld�recektir. Bu oldu�unda da kafa d��ecektir. Sine�in farinks sinekleri, kar�ncalar�n �artlar�na uyum g�stermeleri gerekir. K�rm�z� ate� kar�ncalar�, sel durumunda birbirlerine kenetlenerek sal olu�tururlar. Kar�ncalar bir �eker kristalinden bile daha hafiftir.Yolculuk �ok uzun s�rerse kulu�kalar�n�n bir k�sm�n� yerler. Biyolojik ter�r kampanyas�nda �ift�iler ba�ar�l� olursa kar�ncalar�n ilerlemesi durdurulabilir.T�r�n hayatta kalmas�n� garantilemek i�in erkek k�rm�z� ate� kar�ncas� krali�e ile �iftle�ir. �al��anlar zaman� gelince krali�e ve erkek kar�ncalar� yuvadan atarlar.Farinks sinekleri kurakl��a uyum g�stermesi halinde, k�rm�z� ate� kar�ncalar�n�n ilerlemesini durdurabilir. Di�i forinks sinekleri kar�ncalar�n omurgalar�n� sokmas� ve yumurtalar� kar�ncalar�n i�ine b�rakmas� zamanla geli�en larvan�n besin i�in kar�ncay� kullanmas� kar�ncay� zamanla �ld�r�r. Farinks sine�i �iftle�mek i�in kar�ncay� sokup larvas�n� b�rak�r buda kar�ncay� fel� eder.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1.K�rm�z� ate� kar�ncalar� nas�l bir �s�rma �e�idi vard�r?

S2. K�rm�z� ate� kar�ncalar� hangi �oka neden olur?

S3. Ortalama bir y�lda ka� Amerikal� k�rm�z� ate� kar�ncalar taraf�ndan �s�r�l�yor?

S4.Forinks sine�inin ya�am �mr� ne kadard�r?

S5. Farinks sine�inin olu�umu ne kadar zaman al�r?

S6.Farinks sineklerinin uyum g�steremedikleri do�al ko�ullar nelerdir?

S7. Erkek K�rm�z� ate� kar�ncalar�n�n yap�sal �zellikleri nelerdir?

S8.Krali�e k�rm�z� ate� g�nde ka� yumurta �retir?

 

 

Ar�lar�n Sesizli�i(ABD'de Ar� kovanlar� toplu yok oluyor)

 

�� Bal ar�lar� �evre dengenin k��e ta�lar�ndan biri, besin zincirimiz a��s�ndan vazge�ilmemiz. Ama t�m d�nyada bal ar�lar� yok oluyor. Ama t�m d�nyada bal ar�lar� yok oluyor. ABD�deki bal ar�lar�n ��te birisi kayboldu. Bilim insan� bu acil gizemi ��zmek i�in �aba harc�yor.Bilim adamlar� bu salg�n� ��zemezse bal ar�lar� yery�z�nde tamamen silinecektir. Ar� kovanlar� gizemli bir bi�imde bo�al�yor. Bu ola�an �st� duruma koloni ��k�m hastal��� ad� veriliyor. ABD�nin otuz be� eyaletinde ar� kovanlar� gizemli bir �ekilde bo�al�yor. Bu �lkede �retilen g�dalar�n ��te biri bal ar�lar�ndan elde ediliyor.Bal ar�lar� bizim i�in �nemli olan y�z g�dan�n polenle�mesini sa�l�yor. Bu �lkenin pazar�na katk�lar� on be� milyar dolar� buluyor. Bitkilerin d�llenmesi tek bir t�re ba�l� onlar�n da ba�lar� beladad�r. Ar�lar�n kaybolmas� t�m d�nyada ortak bir soru�turma y�r�t�lmesine neden oldu.Ar�c�lar ve bilim adamlar� ar�lar�n neden kayboldu�unu bulmaya �al���yor. Olas� ��pheliler aras�nda zehirli tar�m ila�lar�, parazitler olabilir. Ar�lar y�z milyon y�ld�r bu g�revin ba��nda, �i�ekli bitkiler e� zamanl� evrim ge�irdikleri i�in m�kemmel bir ortakl�k geli�tirmi�lerdir. Ar�lar �i�eklerdeki y�ksek proteinli polenleri toplar ve bitkilerde onlara nektar ad� verdikleri �ekerli �z suyunu sunarak �d�llendirirler. Baz� ar�lar nektar toplamak i�in anatomik de�i�ikli�e u�ram��t�r. Bal ar�lar�n�n tasar�m� hem form hem de fonksiyonellik a��dan tam bir m�hendislik harikas�d�r. Bal ar�lar� ya�amlar� pahas�na zehirli i�nelerini bir sefer kullan�rlar. D�rt kanad� birbirine k���k kancalarla ba�l�d�r ve saniyede iki y�zden fazla kanatlar�n� ��rparlar.2006 da Amerika da bir �iftlik sahibinin ar�lar� �o�unlu�u k�sa bir s�re i�inde kayboldu. Di�er �lkelerde de bu olaylara rastlan�ld�. Bu sorun kamuoyunun dikkatini �ekmek i�in yeterliydi ar� kovanlar� k�sa bir s�re i�inde bo�al�yordu. Bu duruma neyin sebep oldu�u bilinemiyordu. Sa�l�kl� bir ar� kovan� m�kemmel bir organizma gibi �al���r. T�m bu hareketli�in merkezinde krali�e ar� vard�r. Bir yumurta makinesi olan krali�e t�m hayat� boyunca iki milyon yumurta �retir. ���i ar�lar�n�n tamam� di�idir. Koloninin g�c�n� di�i olu�turur. Otuz binlik tipik bir ar� kovan�nda krali�e ar� iki bin yumurta �retir. Kovanda sadece y�z tane erkek vard�r. Bunlara dam�zl�kta denilir. �i�ko bedenleri ve iri g�zleri olan erkek ar�lar�n�n yap�s� nektar ya da polen toplamaya uygun de�ildir. Beslenmeleri i��i ar�lara ba�l�d�r. Yaz�n i��i ar�lar sadece otuz g�n ya�ar.Ar� hastal�klar�yla u�ra�an bir bilim adam� hastal��a neden olan patojenin ara�t�r�lmas�yla asl�nda ar�lar�n bir hastal��a de�il de bir�ok hastal��a birden yakaland��� g�r�ld�. Ar�lar�n tek bir nedenden dolay� �lmedi�i ortaya ��kt�. Bu hastal��a yakalanan bir�ok ar�da, bir�ok bakteri ve vir�se rastland�. Tar�m ila�lar� koloni ��k�m hastal���n�n olas� bir nedeninin tar�m ila�lar�n�n olabilece�i s�ylendi. Tar�m ila�lar� ar�lar�n ba����kl�k sistemini zay�flat�p hastal��a yakalanmas�n� kolayla�t�r�yordu. Di�er bir yandan ara�t�rmac�lar ar�lar�n tek bir �r�nle beslenmesinin ar�lar�n ba����kl�k sisteminin zay�flamas�na neden olup koloni ��k�m hastal���na yakalanmay� kolayla�t�rd���n� s�yl�yorlard�. �inin pekin il�esinde bir zamanlar kullan�lan tar�msal ila�lar buradaki bal ar�lar�n�n ve di�er polenle�meyi sa�layan hayvanlar�n yok olmas�na neden olmu�tur. Buda polenli bitkilerin azalmas�na neden olmu�tur. Bu y�zden �ift�iler her y�l nisanda bal ar�s� rol�n� oynamak zorundad�rlar. �nsanlar bitkileri elle d�ll�yorlar. Yap�lan incelemeler koloni ��k�m hastal���na neden olan bir vir�s�n varl���n� ke�fettiler.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1.Bal ar�lar�n�n d�llenmeleri nerede ger�ekle�tirilir?

S2. Bala en zarar veren hayvan hangisidir?

S3. Ar�lar� her iki g�z� ka� mercekten olu�ur?

S4.Ar�lar�n kaybolmas� ile ilgili medyada yer alan spek�lasyonlar nelerdir?

S5. U� ek g�zlerin i�levi nedir?

S6.Bal ar�lar�nda haberle�me nas�l ger�ekle�ir?

S7. Koloni ��k�m hastal���na neden vir�s hangisidir?

S8. Koloni ��k�m hastal���na neden olan vir�s hangi �lkeden d�nyaya yay�lm��t�r?

 

 

 

 

Arslanlarla Y�r�mek ve Hayat D�ng�leri


��� Kurak Afrika topraklar�nda bufalo s�r�s� suyun �a�r�s�na kulak vererek suyun bulundu�u alanlara do�ru hareket ediyorlar. Bufalo s�r�s� i�in suyun bulundu�u yerler ayn� zamanda bir tuzak, ara�t�rmac�lar bufalolar� avlamak i�in suyun bulundu�u yerlerde gizlenen hayvanlar�n gizli kalm�� y�nlerini bulmaya �al���yor. Su kaynaklar� aslanlar i�in m�kemmel bir avlanma yeridir. Zambabwe vadisi geni� ve derin bir vadi bu kayna��n etraf�ndaki y�rt�c� hayvanlar i�in bir cennet fakat film yap�mc�lar� i�in bir k�bus olabilir. Kal�n fundal�klar ve say�s�z vadiler y�z�nden arabayla ula��lam�yor. Yaya olarak y�r�mek ve aslanlar hakk�nda film �ekmek �imdiye kadar yap�lmam�� bir �ey ve zorlu bir s�re�tir. Aslanlar�n izlerini s�ren film yap�mc�lar� taze aslan izlerini s�rerek onlar� bulmaya �al���rlar. Aslanlar film �ekmek i�in gelenlere al��k�nd�r. Genelde onlar� umursamazlar. Aslanlar bazen gerginle�ebilirler, yavrular� yan�nda olduklar�nda film ekibine sald�r� davran��lar�nda bulunurlar bu gibi durumlarda hareketsiz olmak en ak�ll�ca korunma y�ntemidir. S�r�deki di�i aslanlar�n ayn� zamanda yavrulama e�ilimi vard�r. Di�i aslanlar hem yavrular�n�n bak�mlar�n� �stleniyorlar hem de birbirlerinin yavrular�n� emziriyorlar. Di�i aslanlar s�tlerinin kesilmemeleri i�in avlanmak zorundad�rlar. Di�i aslanlar avlanmaya ��kmadan �nce yavrular�n� m�kemmel bir s���na�a ta��yorlar. Kurakl�k duru�a ��k�nca birka� bufalo s�r�s� kayna�a do�ru gelerek su i�meye �al���yorlar. Bufalolara susuzluk se�im �ans� vermiyor aslanlar kayna��n ba��nda pusuda bekliyorlar. Aslanlar her g�n avlanmazlar avland�klar� zaman bol bol et yerler. Aslanlar bir oturu�ta on sekiz kilo et yerler. Aslanlar g�n�n yorgunlu�unu �zerinde atmak i�in g�n�n yirmi saatini uykuyla ge�irirler. Bu uyku onlar�n kendi enerjilerini toplamas�n� sa�lar. Bamumlar bir aslan ya da leopar kampa yakla�t���nda alarm �almaya ba�larlar. Geceleyin normal bir ���k kullan�ld���nda aslanlar ka�ar. Bunun i�in k�z�l �tesi ���nlar kullan�l�r. Aslanlar filler su kaynaklar�na geceleyin gelmeyi tercih ederler. Di�i filler yavrular�n� korumak i�in onlara yak�n y�r�yor. B�y�k kediler k���k fil yavrular�n�n ba� d��manlar� ve bu iki t�r aras�nda uzun zamand�r s�re gelen bir d��manl�k var. Filler aslanlar�n yavrular�na yak�nla�malar�n� hissettik�e ��lg�na d�n�yorlar. Sonunda aslanlar geri �ekiliyorlar. Ya�mur ba�lad���nda film ekibi bir s�re �ekimlerine ara vermek zorunda kal�yorlar. ��nk� kurakl�k sona eriyor hayvan s�r�leri su kaynaklar�na gelmek zorunda kalm�yor. Sonu�ta da aslanlar� takip etmek zorla��yor. Kurak mevsimden sonra ya�murlar ba�lay�nca buras� tamamen de�i�iyor. Ya��� mevsiminde s�r�ler kaynaktan uzakla��yorlar kurak d�nemlerde tekrar su kaynaklar�na d�n�yorlar tabi� ki aslanlarda, film �ekimcileri aslanlar�n geli�im d�nemlerini g�r�nt�leyebilmek i�in uzun bir s�re beklemek zorunda kald�lar kurakl�k d�neminin ba�lanmas� ve s�r�lerin su kaynaklar�na do�ru y�nelmesi aslanlar� da beraberlerinde getirmeleri tekrar aslanlar�n g�zlemlenmesine olanak verir. Film �ekimcilerinin aslanlar� tekrardan g�rmesi ve onlar�n ya��yor olmas�n� g�rmek mutluluk vericiydi. Erkek aslanlar kendi b�lgelerinde efendi olmak i�in k�yas�ya sava��yorlar. Sava�� kaybeden aslan b�lgesini yeni efendi aslana b�rakarak yaban hayat�na d�ner. Di�i aslanlar b�lgenin efendisi olan aslan� kabul ederler. Filler a��r� s�cakl�kta su bulmak kaynaklara do�ru y�nelirler. Filler korumu� dere yataklar�nda topra�� kazarak suya ula��rlar. Filler yavrular�n� �ok a��r� koruyorlar. Filler su seviyelerine kadar topra�� kaz�yorlar ve serinlemek, parazitlerden korunmak i�in �amur banyosu yap�yorlar. Bamumlar fillerin ��kard�klar� sulardan faydalanmay� seviyorlar. Kurak mevsimde birer birer t�kenen su kaynaklar� aslanlar i�in avlanmay� kolayla�t�r�yor. Aslanlar�n kur yapmalar� �� g�n, �� gece s�r�yor ve her yirmi dakikada bir �iftle�eceklerdir. Film yap�mc�lar� d�rt zor y�ldan sonra aslanlar�n nesilden nesile �o�almalar�n� kameraya �ekmeyi ba�ard�lar.


A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1. Aslanlar bir bufaloyu ka� dakikada �ld�rebilir?

S2.Aslanlar kendi b�lgelerinin s�n�rlar�n� nas�l belirler?

S3.Hangi mevsim aslanlar�n avlanmas�n� kolayla�t�r�r?

S4.Aslanlar dinlenmek i�in hangi alanlar� kullan�rlar?

S5.Aslanlar ne zaman su kaynaklar�n� terk ederler?

S6. Bufalar�n aslanlara av olmas�n� kolayla�t�ran do�a �zellikleri nelerdir?

S7.Aslanlar avlanmalar� hangi d�nemlerde zorla��yor?

S8.Aslanlar�n en kolay g�zlemlendi�i alanlar nerelerdir?

 

 

Genetik ve E�itim Tercihlere Dayal� Bilimsel Dahi Olu�turmak K�smen Olas�(40-45 dakika)

 

���� Bir dahi yaratabilir miyiz d�hilik do�u�tan m� edinilir yoksa sonradan edinilebilir mi? Asl�nda bir dahi yaratabilir miyiz castin yedi ya��ndaki �ocuklarla ayn� yetene�e sahip bir �eyi hari� castin muhtemelen varl���yla bu gezegeni onurland�rm�� en parlak zek�d�r. Bu �ocuk �ok erken ya�ta satran� ��renmi� ve m�zik aletleri �alm��t�r. Okula gitmek i�in �ok k���k oldu�u i�in ��retim programlar�n� evde edinmi�tir. Castin alt� ya��nda �niversiteye kabul edildi ve b�y�k bir �ne sahip olmu�tu. Yedi ya��nda yunanca ve Latince d�hil olmak �zere on iki dili ��renmi�ti. Castinin zek� d�zeyi iki y�z doksan sekiz ��km��t�r. Castinde buna ra�men a��r zihinsel ��renme g��l�l��� var. Castinle normal bir s�yleyi� yapmak �ok zordur. Birileri ona bir soru sordu�unda onu cevaplamakta zorlan�yor. Kelimeleri ��kartmak i�in a�z�n� �ekillendiremiyor. Kar��l�kl� konu�maktan zorlanan castin, ona bir mail g�nderdi�inizde size bilgece bir cevap veriyor. castin �imdiye kadar iki kitap yazm�� ve kendi web sitesini tasarlam��t�r. Kendi �lkesi ad�na santra� turnuvalar�n� kat�l�yor. Zek�n�n geneti�ini ara�t�ran genetik�i, zek�y� etkileyen bir�ok gen var yap�lan ara�t�rmalar zek� ile kal�t�m aras�nda g��l� bir ba� var. Sadece bunun bir genle ilgili oldu�una dair bir kan�t yoktur. E�er zek� kal�tsal ise dahi yaratmak i�in do�ru anne ve babay� se�mek gerekir. Do�ru spermlerin ve do�ru yumurtalar�n se�imi tamamen bir fark yarat�r. Rem ailesinin �� k���k �ocu�u var. Devit k�s�rd�r. Bu ailenin �ocuklar� dahi spermlerle d�nyaya geldiler. Sperm bankalar� dahi insanlar� �retmek i�in sadece zeki olan insanlardan sperm al�yorlar. Bu aile zeki �ocuklara sahip olabilmek i�in sperm bankalar�nda sperm istediler. Bu d�n�rler hakk�nda �ocuklar yeterince bilgilendiriliyordu. Bu durumdan rahats�z olmuyorlard�.D�n�rlerin yetenekleri �ocuklarda a���a ��km��t� �ocuklar okullar�nda ba�ar�l�yd�lar ve m�zikal alanda �ok yetenekliydiler. Son �ocuklar� otistik ��km��t� ve konu�am�yordu bu geli�me ren ailesinin sperm bankalar�nda ald�klar� spermlerden pi�man olmas�n� sa�lamad�. Doktor gren �ld� ve sperm bankas� kapat�ld�. Ama g�n�m�zde zeki insanlar�n d�n�rlerini satan sperm bankalar� bulunmaktad�r. Cenin iken h�cre �l�mleri �ok say�da ger�ekle�iyor. �rne�in elimiz bir h�cre toplulu�u iken verilen bir komutla h�creler kendini yok ediyor. H�crelerin �l�m�yle her parmak yeni bir �ekil al�yor. Geli�en bir bebek �ok say�da beyin h�cresi �retiyor. Do�um s�ras�nda ceninin �retti�i beyin h�crelerinin y�zde sekseni �l�yor. Yap�lan ara�t�rmalar sporun beynin daha sa�l�kl� olmas�n� sa�l�yor. Zihin egzersizi yapman�n beynin geli�imini olumlu etkiler. Bir bebe�i dahi yapman�n m�mk�n olabilece�ini g�steriyor. Fareler �zerinde yap�lan deneyler bunu ger�ek�i k�lm��t�r. �ocuklar�n beyni bir s�nger gibidir.�stedi�in bilgiyi y�kleyebilirsin.Bir�ok anne baba �ocuklar�n� dahi yapmak i�in onlar� zorlamak gerekti�ine inan�rlar. Baz� �ocuklar �ok erken ya�ta m�zik yetenekleri a���a ��k�yor. Anne babalar �ocuklar�n� zorlamamas� gerekir. Matematikte fazla yetenekli olmayan biri beynini geli�tirerek d�nyan�n en iyi hesap uzman� olmu� bunu yaparken beynini bir hesap makinesini gibi kullan�yor. Fakat �o�u insan i�in bu ki�i dahi de�ildir. D�hilik bir�ok �st�n �zelli�in bile�imi do�u�tan gelen yetenek, kararl�l�k, do�ru zamanlama ve hepsi bir araya geldi�inde d�hilik b�y�k bir sorumluluk haline geliyor.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1. Castin hangi alanlara ilgi duyuyor?

S2. Castin�in �zerinde �al��t��� projeler nelerdir?

S3. D�hilik �evre ko�ullar�na m� ba�l� yoksa kal�tsal m�?

S4. Zek� d�zeyini y�kseltmek i�in ne gibi �al��malar yap�l�r

S5. �ocuklara say� ��retmenin en kolay yolu nedir?

S6.Geli�en bir bebek dakikada ka� beyin h�cresi yarat�yor?

S7. �evre ko�ullar� beyin �zerindeki etkileri nelerdir?

S8.Geneti�in m�zikal yetenek �zerindeki etkisinin pay� nedir?

 

 

 

Beynimiz Nas�l �al���yor? Orgazma, Stres, Korku ve U� S�n�rlar� Esnas�nda Beyin Emar G�r�nt�lerinin Bilimsel Anlamland�r�lmas�. S�ra D��� �nsanlar�n; Su�lular�n, Psikopatlar�n, Sporcular�n, �e�itli Beyinsel Hastalar�n Beyinleri �al���rken Al�nan Emar G�r�nt�lerin BilimselAnlamland�r�lmas� ve Ba�ar�l� Beyinlerden Di�erlerine Bilgi Y�klemenin Olas� Bilimsel A��klamalar� 90 Dakika

��� �nsan beyni son b�y�k �nc�llerden biri, beyin evrende bulunan en karma��k yap�lardan biri, ilk defa cinsel ili�ki esnas�nda beyinde neler oldu�unu biliyoruz baz� beyinlerin k�t�c�l olmas�n�n sebebi nedir. Teknoloji sonu�ta beynin s�rlar�n� ��zmeye ba�lad�. Beyin hayat�m�z�n her y�n�n� kontrol ediyor. �nsanlar evrimle�tik�e beyin iki kat�na ula�t�. A��rl��� sadece bir bucuk kilo, v�cudumuzun ald��� enerjinin y�zde yirmisini kullan�yor. Beynin k�s�mlar�ndan olan beyin sap� di�er memelilerle ortak olan bir �zelli�imizdir. Beyin sap� kalp, solunum, kan bas�nc� gibi hayati olaylar� y�neterek bizi hayatta tutuyor. Bir �stteki sistem daha geli�mi�tir ve limbik sistem olarak adland�r�l�r. Limbik sistem duygular�n i�lenmesinde �nemli bir yap�d�r. Amyglada bir t�rnaktan b�y�k olmamas�na ra�men beynimizin duygusal tepkilerini y�neten merkezleridir. Bu duygulardan en basiti ve en g��l� olanlar�ndan korku hepimizin payla�t��� bir duygudur. Askerler beyinlerinin verdikleri korku tepkisini de�i�tirmek i�in �zel e�itimden ge�iyor. Amyglada beynin en �ok ba�lant�s� olan k�sm� b�lgesidir. Beyin sap�na sinyaller g�ndererek bedensel tepkilerin yol a�mas�na neden olur. Terlemeye ba�lars�n�z ve kalp at��lar�n�z y�kselir. Bir s�re donup kalabilirsiniz veya ka�abilirsiniz. Ba�l�kl� boks e�itimi olarak bilinen bu egzersiz bir savunma stratejisinin bir par�as�d�r. Amerika donanmas� amygladan�n �artlanmas�nda kullan�lan y�nteminden biridir, ��renciler sa��r ve k�rd�r. E�itmenlerimiz bir senaryo olu�turuyor. Ard�ndan ba�l�k ��kart�l�yor, ��rencinin tepki vermesi bekleniliyor. Ba�l���n alt�ndayken d���ncelerinizi toplaman�z ve kar��la�abilece�iniz senaryolar� d���nmeniz i�in �ok k�sa bir zaman�n�z var bazen en do�ru tepki do�ru ve �l�mc�ld�r. Bazen de �iddet i�ermez e�itim yapman�n en do�ru yolu insanlar� korkutucu durumlarla kar�� kar��ya b�rakarak bunlara al��malar�n� ve kar��la�t�klar�nda nas�l davranmalar� gerekti�ini sa�lamakt�r. Devaml� olarak korkutucu durumlarla kar�� kar��ya kalan askerler aksi takdirde yanl�� hareket etmelerine ve �ld�r�lmelerine yol a�abilecek korkular�n� bast�rmay� ��reniyor. Peki, ama beyinleri bunu nas�l yap�yor bilim insanlar� insan geli�tik�e beynin korteks ad� verilen ba�ka bir k�sm�n�n korkuyla ilgili oldu�unu g�rd�, beynin bizi insan yapan k�sm� Frontal kortekstir. E�er amyglada beynin birinci kat� ise kortekste ikinci kat�d�r. D�rt adl� loba ayr�lan ve beyni saran ince buru�uk d�� katmand�r. Bir maymunun korteksini a��p d�zle�tirecek olursan�z b�y�kl��� bir sayfa olacakt�r. Bizim korteksimiz ise d�rt sayfa b�y�kl���ndedir. Buru�uk olmas�n�n sebebi ise kafatas�m�z�n i�ine s��mas� gerekti�i i�indir. Frontal loblar g�zlerimizin hemen �zerindeki b�l�mde bulunur. Bunlar beynin en iyi odalar�d�r. �nsan evrimle�tik�e Frontal loblar bilin�li ve mant�kl� alanlar haline geldi. Problemleri burada ��z�yoruz. Bilim adamlar� bilgilerin amygladaysa, Frontal loptan nerdeyse iki kat bir h�zla ula�t���n� tespit etti�inde bu korku ara�t�rmalar�nda b�y�k bir a��l�m ger�ekle�tirdi. Farkl� beyin sinyallerinin h�z� olas� bir tehlikeye nas�l bir tepki verece�imizi, i�g�d�sel olarak bilmedi�imiz takdirde, Frontal loplar do�ru tepkiyi belirleyene kadar donup kalabilece�imiz anlam�na geliyor. Amyglada korku ile ilgili �ok h�zl� sinyaller alabilir. Ancak bunlar bazen yanl�� olabiliyor. Durum size k�sa bir s�re i�erisinde bu bir korku durumu de�il diyebilir ve korkunuz ge�er. Donanma e�itiminin kendini g�sterdi�i nokta budur. Durumlara g�re h�zl� ve kesin tepkiler yaratarak askerlere bu gecikmeyi azaltmay� ��retiyor. Donanman�n beyin e�itim tekniklerinden biride, askerlerin bo�ulma gibi �ok b�y�k bir korkuyla ba�a ��kmas� i�in ba�ka bir �eye ihtiyac� var.Uzmanlar beynimizin suyun alt�nda mahsur kalmaktan korkmak �zere programland���na inan�yor. Bunun sonucu olarak beynin havaya ula�mak g�d�s�n� kontrol etmek neredeyse imk�ns�zd�r. Bu y�zden adaylar su alt� havuz yeterlili�i testi ge�mek i�in �ok �aba g�steriyor. Havuz testi buradaki kariyerleri i�in �ok �nemli suyun alt�nda bu korkuyla nas�l ba�a ��kt�klar� test ediliyor. Suyun alt�nda kendilerini kontrol taciz ve planl� taciz uygulan�yor ve bununla nas�l ba�a ��kt�klar�na bak�yoruz. ��renciler suyun alt�nda yirmi dakika ge�iriyorlar ve bu s�re i�erisinde e�itmenler defalarca solunum cihazlar�na sald�r�yorlar. S�renin yar�s� boyunca havas�z kal�yorlar. Havalar� kesiliyor hava hortumlar� zor durumlarda d���mleniyor. Bu sorunlara bir dizi acil durum prosed�r� halinde cevap vermeleri gerekiyor. Ekipman�n nas�l kurtulaca��yla ilgili bilgiler testin �ncesinde ad�m ad�m adaylar�n beynine kaz�n�yor. Bu bilgilerin harfi harfi uygulanmas� gerekiyor ancak teoriyi prati�e d�n��t�rmek kolay de�il, dibe inince e�itmenler yan�n�za gelip size sald�rmaya ba�l�yor. Maskenizi ��kart�p s�rekli size stres yapt�r�yorlar ve stres art�k�a bununla nas�l ba�a ��kt���n�z� g�rmek istiyorlar. ��rencinin havas� azal�nca beynin amyglada s�panik d��mesine basarak onun y�zeye ��kmas�n� sa�l�yor. E�er kontrol� elinde tutmak istiyorsa Frontal lobun beyindeki bu m�cadeleden galip ��kmas� gerekir. Fiziksel olarak zorlay�c�, nefesinizi normal olarak tuttu�unuz s�reden daha fazla tutman�z gerekir. Bu testten �o�u ��renci ba�ar�s�z oluyor. Askerlerin havas�z kald��� s�rece ya d���mden kurtulmak i�in az sahip oldu�u nefesi bilin�li kullanacak ya da suyun y�zeyine ��kacakt�r. Donanma ba�ar�s�z olan askerlerin sebebini bulmaya �al���yor. Nefes alamamak kadar korkun� ne olabilir ki bu �ok b�y�k bir stres tepkisine neden oluyor. Olaylar� d���nmeye ve kontrol etmeye engel olan stres hormonlar� b�y�k miktarda salg�lanmaya ba�l�yor. Normal �artlarda beyin k���k elektrik sinyalleri kullanarak ileti�im kurar beyin sinir h�crelerinden di�er h�crelere saatte �� y�z elli kilometreden daha h�zl� elektrik ak�mlar� g�nderiyor. Bu beyninizin v�cudunuza bir �ey yapman�n yoludur. Ancak beyin bask� alt�nda oldu�u durumlarda kimyasal hormonlar salg�lar. Beynin korkuyu hisseden b�l�m� amyglada v�cudun kan ak���na adrenalin ve kortisol hormonu salg�layan bir zincirleme reaksiyonunu tetikler. Stres hormonlar� v�cudu h�zl� bir �ekilde tepki vermeye zorlar. Solunum kalp at��� ve kan bas�nc�n� art�r�rlar. V�cut ac�ya daha dayan�kl� hale gelir. �kici teknik olan zihinsel tekrar ya g�rselle�tirme, bir aktivitenin s�rekli olarak zihninizde ger�ekle�tirilmesidir. B�ylece ger�ekte denedi�inizde daha do�al olarak yapars�n�z. ���nc� bir teknik olan kendinizle konu�ma ��rencinin d���ncelerini odaklanmas�n� sa�l�yor. Son teknik heyecan kontrol� nefes alma �zerine bir tekniktir. Uzun nefesler vermek v�cudun rahatlama refleksini taklit eder ve beyne daha fazla oksijen gitmesini sa�lar ve daha iyi �al���r beyin. Bu teknikleri kullanmak donanmada ba�ar�y� belli bir oranda art�rm��t�r. Betin t�r�m�z�n hayatta kalmas�n� garanti alt�na almak i�in bizi �ok g��l� bir cinsel d�rt� ile donatm��t�r. Orgazm insan�n ya�ayabilece�i en g��l� deneyimlerinden biridir. Hollanda da bir bilim adam� seks ara�t�rmalar�nda ilk defa orgazm esnas�nda erkek ve kad�nlar�n beyinlerinde neler oldu�unu ortaya ��kartmaya �al���yor. N�ro g�r�nt�leme teknikleriyle beyinde neler olup olmad��� kolayl�kla ��renilebiliyor. Bunu g�r�nt�lemek i�in g�n�ll� �iftlere ihtiya� var. Erkek veya kad�n radyoaktif oksijen g�r�nt�leyici enjekte edilmesini kabul eder. Erkekler e�leri taraf�ndan orgazm edilinceye kadar uyar�l�r. Bunlar olurken ba�lar� pet taray�c� olarak adland�r�lan �� boyutlu g�r�nt�leme bir makinenin i�ine girecek �ekilde yatarlar. Pet taray�c� sadece kan ak���n� �l�er beynin farkl� b�l�mlerine giden kan miktar�n� �l�er. Beyinde kilometrelerce uzunlu�unda damarlar bulunuyor. Sinirler ate�lemekle me�gul oldu�unda bol miktarda enerji dolu ve oksijen dolu kana ihtiya�lar� vard�r. Ate�lemediklerinde ise �ok az kana ihtiya�lar� oluyor. Bu �ekilde orgazm olaylar�nda beynini hangi k�s�mlar�n�n �al��t���n� g�rebiliyoruz. Bu incelemede erkek ve kad�n beyinleri aras�nda olduk�a farkl� sonu�lar ortaya ��kt�. Erkek beyni orgazm ve bo�alma sonucunda beynin �e�itli b�l�mlerinin �al��t���n� g�r�rs�n�z. Erkek orgazm s�ras�nda kan beyin sap�n�n �n k�sm�na h�cum ediyor. Beyin sap� beynin en eski b�l�m�n�n olmas� yan� s�ra Dopamin salg�lanmas�n� kontrol b�l�m�d�r. Kad�n beyni orgazm esnas�nda b�y�k bir b�l�m� kapan�r. Kad�nlarda endi�e, korku, dikkat ile ilgili b�t�n beyin b�l�mleri orgazm esnas�nda kapal�d�r. Kad�nlar orgazm esnas�nda bilincini kaybedebilir erkekler kaybetmez. Dopamin beynimizin bir�ok �ey yapmada motive etmede �nemli bir rol oynuyor.Bilim bize bir yama� para��t��s�n�n daha atlamay� d���nmeye ba�larken beynini Dopamin salg�lamaya ba�l�yor. Sekste oldu�u gibi Dopamin yine beklentiyi olu�turma rol�n� oynuyor ancak seksin aksine amyglada kapanm�yor korku sinyalleri g�nderiyor. Bilim insanlar�n �zerinde d���nd�kler b�y�k sorulardan biride belirli ki�ilik tipleri ne �ekilde ahlaki kararlar verdikleridir. Psikopatlar�n beyinleri onlara k�t� �eyler yapt�r�yor. Ara�t�rmalar her y�z ki�iden birinin psikopat oldu�unu g�steriyor. Psikopatlar d���nmeden konu�uyorlar ve y�zeyselseldirler. Psikopatlar�n en belirgin �zelli�i vicdan sahibi olmamalar�d�r. Bilim adamlar� psikopatlar�n beyinlerine bak�p k�t� d���ncelerin sebebini bulmaya �al���yorlar. Psikopatlar benzer davran�� �r�nt�leri g�sterirler. Fazlas�yla g�d�sel g��ebevari bir hayatlar� var cinsellik konusunda se�ici de�iller mahk�mlar�n beyin taramas�nda �u sonu�lara var�l�yor psikopatlar bir hata esnas�nda hatay� �ok �nemsemedikleri ortaya ��k�yor. Ama bu onlar�n zeki olmad���n� g�stermiyor baz� psikopatlar�n zek�lar� �ok y�ksektir. �ok �abuk sinirleniyorlar ve d���nmeden hareket ediyorlar. Ayn� zamanda �ok sinsidirler. �kinci bir testte ise mahk�mlardan �e�itli foto�raflar� ahlaki ihlal a��dan de�erlendirmeleri isteniyor. Bu de�erlendirme sonucu psikopatlar�n beyinlerinde amyglada ve Frontal lob aras�nda d�zg�n bir ileti�im olmad���d�r. Psikopatlar� amygldas�n�n normal insana g�re y�zde on yedi k���k olmas�d�r. Empati duygusundan yoksundurlar. Ahlak sistemi geli�memi�tir. �st�n zek�l� insanlar�n haf�za kapasiteleri �ok y�ksektir. Bu insanlar�n zek�lar� sadece bir alanda kendini g�sterir. �rne�in iyi resim �izen birinin sosyal y�nden zay�f olmas�, haf�za aral��� en d���k olan amnezi hastas� haf�za aral��� yakla��k otuz saniyedir. Otobiyografik haf�zas� �ok d���kt�r. Farkl� haf�za t�rleri beyinde farkl� bir bi�imde depolan�r.Daha �nce bir m�zisyen olan bir insan�n ge�irdi�i bir hastal�k sonucunda amnezi hastas� olmu�tur. Bu hastan�n baz� bilgileri unutmad��� g�r�lm��t�r. Ses ve konu�ma ile ilgili haf�za b�l�m� d�zg�n �al��maktad�r. Beynin d�� korteksinde yakla��k on milyar h�cre bulunmaktad�r.Bir milimetre k�pl�k k�sm�nda, d�� korteksindeki ba�lant�lar Samanyolu�ndaki y�ld�zlardan daha fazlad�r. Bu ba�lant�lar say�s�na beyin �ok say�daki verileri depolayabiliyor. Profesyonel oyunlarda spor performans� tamamen beyinle ilgilidir. Art�k atletler beynin sahadaki performansta ne kadar �nemli oldu�unu ��rendiler. Nerdeyse b�t�n sporlar dinamiktir. Mili saniyeden mili saniyeye karar vermeyi gerektirir. Bir aktiviteyi nas�l ger�ekle�tirdi�imizi Frontal lobdan ��reniriz antrenmanda en �ok beynimizin arka k�sm�nda bulunan cerebellum k�sm�n� kullan�r�z. Cerebellum beynin eski k�sm�d�r. Nerdeyse tamamen hareketlerden sorumludur. Hareketlerin karma��k dizisinden sorumludur. Cerabellum v�cudumuzda bulunan y�z milyar sinir h�cresine sinyaller g�nderiyor. Kaslara ne yapmalar�n� gerekti�ini s�yl�yor. Frontal lob aktiviteleri d�zenleyerek �o�u zaman kar��mayarak cerebellumun �al��malar�n� s�n�rland�rmaz. Cerebellum prosed�rsel haf�zay� kontrol ediyor. K���k beyin ne kadar �ok anterman yaparsa kaslar� daha iyi kontrol etmesini ��renir. Beynin alt�nc� bir hisse sahip oldu�u hissi, beyin duyumuz, kendimiz ve d�� d�nya aras�ndaki kap�lard�r. Alt�nc� duyumuz, beynimizin ba�ka insanlar�n zihninin i�ine bakmas�n� sa�layan olaylar� �nceden sezmemizi sa�layan veya �l�lerden gelen mesajlar� ileten bir duygudur. Yap�lan ara�t�rmalar sonucunda hepimizde enerji oldu�unu bu enerjinin t�pk� y�ld�zlardan gelen enerji gibi devam etti�idir. H�zland�r�lm�� g�r�nt� tekni�inde ise g�r�nt� analizcisinin d�rt kat daha iyi �al��mas�n� sa�lar. Bu teknoloji sava� pilotlar�n�n saniyede daha iyi karar vermesini, g�venlik g�r�nt�lerinin polis veya g�venlik g�revleri taraf�ndan daha iyi incelenmesinde kullan�labilir. Son y�llarda beyin ile ilgili �ok �e�itli �al��malar yap�l�yor. Bu �al��malar sonucunda insanlar�n hayatlar�n� zorla�t�ran bir�ok engel a��lm�� olacakt�r.


A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1.Hareketleri senkronize eden beynimizin hangi k�sm�d�r

S2.Frontal lobun g�revleri nelerdir

S3. Ortalama bir insan dakikada kendisiyle ka� kelime konu�ur

S4 Oksijen takip�isinin yar� �mr� ka� dakikad�r

S5 Dopamin hangi duygular�n �retimini sa�l�yor

S6 Hipokamp�s�n g�revi nedir

S7 Minemunizm nedir

S8 Beynin ilk evrimle�en k�sm� hangisidir

S9 Heyecan mod�lasyonu nedir

S10 Fizikte uzaktan ba�lanman�n ismi nedir

S11. Psikopat beyninin hangi �zellikleriyle normal insan beyninden ayr�l�r?

S12.Ba�ar� psikopatlar�n �zellikleri nelerdir?

S13. �evrenin psikopat beyni �zerinde nas�l bir etkiye sahiptir?

S14.Beyin verileri nas�l depoluyor?

S15. Beynin en eski b�l�m� hangisidir?

S16. ��e do�man�n bilimsel izah� nedir?

 

 

 

Beyin Travmas� veya Beyin Hastal�klar� (otistik)Sonucu Ortaya ��kan G�d�k Dehalar�n Beyin �al��ma �eklinin Emar �ekimleri.

 

�� Herhangi bir tarih s�ylendi�inde o tarihin hangi g�ne denk geldi�inde s�yl�yor. Corc takvim hesaplamay� kimseden ��renmemi�tir. Bu insan otizm hastas�d�r. Corc �ocuklu�unda takvim sayfalar�n� kar��t�r�rken hangi tarihin hangi g�ne geldi�ini bulmu� bunun do�al bir yetenek oldu�unu s�yl�yor. Bunun bir hesap yapm�yor. D�nyan�n en iyi takvim hesaplay�c�s�d�r. O savantlar olarak bilinen se�kin bir gurubun �yesidir.�� Savantlar zihinsel �z�rl� olmalar�na ra�men dehaca yetenekleri vard�r. Ba�ka bir savant ise bir saatte be� y�z sayfa okuyor �u an zihninde dokuz bin kitap ismi var zihninde, k�r ve zihinsel olan ba�ka bir sav ant ise bir sefer duydu�u bir m�zi�i aniden �alabiliyor. Bir m�zisyenin sahip oldu�u bilgilere do�u�tan sahiptir. Savantlar m�zik, sanat gibi bilgileri ��renmiyorlar do�u�tan bu bilgilere sahip olarak d�nyaya geliyorlar. Corc bu matematiksel i�lemleri yaparken beynin hangi b�lgelerinin �al��t���n� ��renmek i�in corca baz� testler yapt�r�yor. Beyin taramas� sonucunda corcun beyin b�lgeleri aras�nda �ok g��l� ileti�imlerin ger�ekle�ti�i g�r�lm��t�r. �e�itli nedenlerle sol yar�m k�renin az geli�mi�li�ini sa� yar�m k�re telafi eder. Savantlarda sol yar�m k�re bask�n de�ildir fakat sa� yar�m k�releri bask�nd�r buda onlar�n daha yarat�c� olmas�n� sa�l�yor. Sol yar�m k�re hasarl� oldu�unda sa� yar�m k�renin etkisini g�r�yoruz. Corcun di�er bir yetene�i de bir ressam gibi ayr�nt�lara dikkat ederek geometrik �izimleri oldu�u gibi �izmesidir. Savantlar�n bu yeteneklere sahip olmas� g��l� beyinlere sahip oldu�unu g�stermiyor aksine zay�f beyinlere sahip oldu�unun bir g�stergesidir. Beyin hasarlardan sonra savant yetenekleri geli�mi� bir�ok insan vard�r. Tomi beyin hasar� sonucunda m�thi� derecede savant yetenekleri geli�mi� biridir. S�rekli yaz� yazmak istiyor ve kendine hakim olam�yordu beyni onu yaz� yazmak i�in s�rekli uyar�yordu. tominin bu sanatsal ��lg�nl���

Sosyal �evresini zora sokmu�tur. Alis denen bir n�rolog �zerinde hamile oldu�u iki �ocu�unu kaybetmesi sonucu ya�ad��� �z�nt� onu s�rekli yaz� yazmaya itmi�tir bu durumu o kadar abartm�� ki bo� buldu�u her yerde yaz� yaz�yordu bu yaz�lar�n i�eri�i basit felsefi yaz�lar�n �tesine ge�emiyordu.

Tominin kendi derdine �are bulmak i�in d�nyan�n d�rt bir yan�na mektup yazm��t�. Bu mektuplardan biride alisin g�nderilmi�ti. Alisin bu durumu ya�amas�ndan dolay� tominin mektubuna cevap vermi� ve onunla g�r��mek i�in yola koyulmu�tur. Tominin beyninde bir dengesizlik var bu dengesizlik ruh halinde dengesizli�e ve yarat�c�l��a neden oluyor. Bilim adam� devrimci teknoloji sayesinde yapt��� deneyde insan�n gizil kalm�� yetenekleri nas�l a���a ��kartt���n� bize g�steriyor. Yap�lan ara�t�rmalar normal insan�n birer savan olabilece�idir. �u soruyu da kendimize sormam�z gerekiyor, savant olmay� istiyor muyuz?


A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1 Savant nedir?

S2 Savantlarla ile normal insanlar aras�ndaki farklar nelerdir?

S3 K�ym�k beceriler nelerdir?

S4Beyin yar�m k�relerinin i�levleri nelerdir?

S5 Testosteron art���n�n y�ksek d�zeyde olmas� beyni nas�l etkilemi�tir?

S6 Beyin hasar� yarat�c� �zelliklerini nas�l a���a ��kart�r?

S7Normal bir insan�n savant yetenekleri a���a ��kar�labilirimi?

S8 Savant yeteneklerini a���a ��karmak i�in nas�l bir deney yap�l�yor?

 

   

 

B�cek Sald�r�lar�, Hastal�klar� Zehirleri Ve Bit-Pire-Kene �e�itleri

 

���� Bu sald�rmalara kar�� koymak i�in d��man� tan�mak gerekir. Bu �ok �nemlidir ��nk� ate� kar�ncalar� sald�rd���nda sonu� hi�te g�zel olmuyor. Zehirleri h�crede toksik etki yarat�yor. V�cutta yan�klara neden oluyor. Bu sokmalar �ld�r�c� alerjik reaksiyonlara neden olabiliyor. Bu kar�ncalar beraber hareket ediyorlar. Beraber sald�r�yorlar.Sel durumlar�nda bir sal olu�turup, selin olumsuzluklar�ndan korunuyorlar. Yap�lan bir ara�t�rmada kar�ncalar�n ayn� anda sokmuyorlar. Kar�ncalar hareketsiz nesneleri sokmuyorlar ��nk� kendileri i�in bir tehdit alg�lamad�klar� i�in sokmuyorlar. Ama hareketli nesneler onlar i�in bir tehdit unsuru oldu�u i�in onlar� sokuyorlar. Ate� kar�ncalar� tam anlam�yla birlik halinde sokmuyorlar. Kendilerinden �ok b�y�k bir av� avlayabilirler. D��man bu kar�ncalar�n eline d���nce sokuluyor ve kafas� kopart�l�yor. Bir yusuf�u�u g�ren �nc� kar�nca arkada�lar�na haber veriyor, birlikte yusuf�u�a sald�r�yorlar �nce sokup sonra kafas�n� kopart�yorlar. Bu zehrin �ok a��k bir mesaj� var. Benden uzak dur yoksa yakar�m. Zehir �ok korkutucu bir �eydir. Avustralya da �ok zehirli hayvanlar vard�r. Beyaz kuyruklu b�ce�inin neden oldu�u d���n�len hastal�klar vard�r.Avustralya en deh�et verici zehirlerin ana vatan�d�r. S��rayan kar�nca bir zehir bombas�,size sakince yakla��r ve �zerinize s��rar. Zehriyle neden oldu�u �oktan �lebilirsiniz. �r�mcekler di�leriyle zehirlerini ak�t�rlar. Tarantulalar di�leriyle zehir ak�t�rlar. Mimi mini di�ler en �l�mc�l zehirleri vard�r. Karadul b�ce�inin di�leri g�r�nmeyecek kadar k���kt�r. Fakat di�lerinden ak�tt�klar� zehir, ��ng�rakl� y�lan�n zehrinden on be� kat daha toksiktir. Karadul zehrinden yararlanan �irketler ve bu �irketlere zehir satmak i�in karadul b�ce�i �reten �iftlikler vard�r. Bir�ok ki�i ba�ka bir zehri kendi �zerinde denemekten hi� �ekinmiyor. Bir �l�mc�l zehrin �aresi ba�ka bir zehir olabilir. Bal ar�s�n�n ac�y� yok eden kimyasallar i�erdi�ine inananlar var. Bu ama�la bir ar� klini�i de a��lm��t�r. Bal ar�lar� son savunma ama�l� sokuyor. Soktuktan sonrada �l�yor. Fakat i�ne d��mana zehir pompalamaya devam ediyor. Bal ar�lar�n�n zehirlerinin tendonlara iyi geldi�i s�yleniyor. Beyin felcine iyi geldi�ine de inan�l�yor. Kan emici b�cekler d�nyadaki her ekosistemi fethetmi� durumda, insanlar da d�hildir. Kan baz� hayvanlar i�in besin ve g�� �e�mesidir. Baz� yarat�klar sadece kan ile ya��yor. Vampirler en �ok inek kan�n� seviyorlar. Yarasalar kan ile beslenmeye zorunludurlar. Suya bile ihtiya� duymazlar. Sadece kan i�erler. Yarasalar termal sensorlar sayesinde �s�n�n yerini belirlerler. Kan�n deriye en yak�n yerini bulurlar. Keskin di�leriyle o b�lgeyi yararlar. Tuhaft�r bu yarasalar insan kan�yla ilgilenmiyorlar. Kan emiciler bizden kan emerken bize tehlikeli kimyasallar ve maddeler aktar�rlar. �p�c�k b�ce�i dudaktaki yumu�ak dokudan beslendi�i i�in bu ad� alm��t�r. Bu b�cek insanlara �l�mc�l bir hastal��a neden olan bir parazit bula�t�r�r. Bu parazit kana bula�t��� anda ate� ve kusma yapar.Bu parazit i� organlarda y�llarca kal�r ve i� organlar� zamanla t�ketir bu hastal���n� ismi �agast�r. Darwinin �agas hastal���ndan �ld��� s�ylenir. Bu hastal���n bir tedavisi yoktur. T�bbi kurtlar hastanelerde kullan�lan en k���k cerrahlard�r. Yaralar et yiyen kurtlar taraf�ndan tedavi ediliyor. �l� etleri yiyip dokunun kalan k�s�mlar�n�n iyile�mesine neden olurlar. Kurtlar as�rlard�r tedavide kullan�lmaktad�r. T�k�r�kleri yaray� ar�n�k edip yaran�n iyile�mesini sa�l�yor. S�l�kler de t�p d�nyas�nda kullan�l�yor. �enesiyle eti ���t�yor sudaki titre�imlerle ve koku duyusuyla avlar�n� bulur. T�k�r�klerindeki anestetik madde organizman�n bir savunma tekni�i vermesini engelliyor. A�z�yla deride bir yara a�ar ve bu yaradan kan emer. S�l�kler �s�yla �ekilir ve s�cakl�ktan hi� ho�lanmaz. Kesik dokular�n canl� kalmas�n� sa�l�yor ��nk� kan�n p�ht�la�mas�n� engelliyor. Evlerimizde ya�ayan parazitler de kan emicidirler. Pire gezegenimizin en g��l� kan emicisidir. Pire sirkleri bizi as�rlard�r e�lendiriyor. Kendi a��rl���n�n binlerce kat� bir a��rl��� ters �evirebilirler. Derinlere dalacak ve sa� kalabilecek kadar g��l�d�rler. Pire kendi a��rl���n�n y�z kat�n� bir a��rl���n yerini de�i�tirebilecek kadar g��l�d�r. Kaslar� reselin denilen bir proteinle g��lenir. Proteinler �nl� s��ray��lar�n� da bu proteine bor�ludurlar. �ok h�zl� bir �ekilde s��rarlar. Pire, �s�r�klar�yla kemirgenlerden ald��� veba mikrobunu insanlara bula�t�rm��lard�r. Kenenin g�vdesini saran deri kat katt�r. Bu nedenle kan emdik�e b�y�r. Hastal�k yayma konusunda d�nyada ikinci s�rada yer al�rlar. Felce ve ate�e neden olan lay�m hastal���n� bula�t�r�rlar. Kene bu hastal��� do�adan alarak do�rudan do�ruya bize bula�t�r�r. Kene �s�rd���nda hi� hissetmiyoruz. Testere gibi a�z� vard�r. Kene a��rl���n� kan ile on kat�na ��kartabilir. B�t�n b�ceklerden daha �ok hastal�k bula�t�r�r. S�tma sar�hummas� ve denge hummas�na neden olan sivrisineklerdir. Bizi �s�ranlar di�ilerdir. Di�i sinek �iftle�tikten sonra yumurta �retmek i�in kana ihtiyac� vard�r. Kan pe�ine d��m�� f�zeler gibidir. G�zler geli�mi�tir. Ve nereye ini� yapaca��n� bilir. Ve yumurtalar�n� b�rakacak besin dolu s�v�y� arar. Buda kand�r.�� Bu �p�c�k bana �l�m getirebilir. Bir sava� a�t�k ama yenildik; ama s�tmaya kar�� bir a�� geli�tiremedik. Bilim adamlar� s�tmaya neden olan sivrisine�in larvas�n� yiyen ba�ka bir sivrisinekle s�tmay� durdurmay� d���n�yorlar. �nsan nefesine benzeyen bir mekanizmayla bu sivrisinekleri �l�me �ekiyor. Bu makine sivrisinekleri kontrol etmeye �al���yorlar.


A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1.K�rm�z� ate� kar�ncalar�nda ileti�im nas�l sa�lan�r?

S2.Beyaz kuyruklu �r�mce�in efsanesinin ger�ekli�i nedir?

S3.Z�playan kar�ncalar�n yol a�t��� alerjik �ok hangisidir?

S4.Kuzey Amerika�n�n en zehirli b�ce�i hangisidir?

S5.Karadul zehri ne ama�la kullan�lmaktad�r?

S6.Karadul �r�mce�i sokmas� sonras�nda organizmada g�r�len septumlar nelerdir?

S7. B�t�n kan emicilerin payla�t���, kan�n p�ht�la�mas�n� engelleyen madde hangisidir?

S8.Yarasalar�n bula�t�rd��� hastal�klar nelerdir?

S9.�agas hastal��� en �ok hangi b�lgede g�r�l�r?



B�cek zehiri tedavisi

 

�� Zehir insan�n kan�na bula�t��� an sinir sistemini etkiliyor. Ac�ya ve �s�ya neden oluyor kalp at��� h�zlan�yor. Akrepler yaln�z avc�lard�r. Genelde keskin k�ska�lar�yla sald�r�rlar bu k�ska�lar avlar�n� par�a par�a eden muhte�em ve �ld�r�c� keskilerdir. E�er bunlar i�e yaramazlarsa gizli silahlar�n� devreye sokarlar. Akrepler zehirlerini genelde kullanmaz ��nk� kar��lar�na ��kan av ne olursa olsun k�ska�lar�yla onlar� alt edecek g��tedir.

Amerikan�n g�neyinde zehir kullanan en i�galci hayvanlardan biri ate� kar�ncalar�d�r. ��gal etmedikleri yerler yoktur. Ate� kar�ncalar� amazon gibi bir yerden geliyorlar ve �ok h�zl� �o�al�yorlar. �u an Amerika da iki y�z altm�� d�n�me yay�lm�� durumunda, her y�l seksen kilometrelik bir alan� kapl�yorlar. Zehirleri h�crede toksin etki yaratan alkeloid i�eriyor ve v�cutta yan�klara neden oluyor. Ate� kar�ncalar� insan� soktuklar�nda hep beraber sokuyorlar hipotezini ara�t�rmak amac�yla ate� kar�ncalar �zerinde �al��malar yapan bilim adam� bu hipotezin do�rulu�unu kan�tlamak i�in bir dizi deneyler yap�yor. Ate� kar�ncalar� birlikte hareket ediyor, birlikte besleniyor ve birlikte sokuyorlar. Ate� kar�ncalar� bir selle kar��la�t�klar�nda bir araya gelip sal �eklini olu�turuyorlar ve bu �ekilde krali�e ve e�ini kurtar�yorlar. Yap�lan deney sonucunda ate� kar�ncalar�n�n hep beraber sokmad�klar� anla��l�yor. Ate� kar�ncalar hareketsiz canl�lar� sokmazlar hareketli canl�lar� sokarlar, kimyasal ileti�im sayesinde bu kar�ncalar kendi boyutlar�ndan daha b�y�k avlar� ba�ar�yla avlayabiliyorlar. En tehlikeli zehir ta��yan hayvanlar genellikle Avustralya da bulunuyor. avusturalyadaki zehirlerin �ok g��l� olmas� muhtemelen her �eyden �ok uzak olmas�ndan kaynakl�d�r. Beyaz kuyruklu �r�mcek Avustralya da �ok yayg�n bir b�cek t�r�d�r.Bu b�cek taraf�ndan �s�r�ld���n� d���nen insanlar i�in �s�r���n sonucu �ok a��r oldu onlar i�in, tezg�htarl�k yapan bir kad�n bu b�cek taraf�ndan �s�r�ld���nda �s�r���n �ok k�sa bir s�re sonucunda lezyonlar halinde yay�ld� ve her taraf� yara i�inde kald�. �r�mce�in zehrinde b�yle feci bir hastal��a neden olan ne olabilir. Baz� Avustralya �r�mceklerinde saytotoksik zehir bulunuyor zehir v�cuda girdi�i anda h�creleri yava��a yiyen bir enzim salg�l�yor bu �r�mceklerin kurbanlar�n i� organlar�n� emmek i�in geli�tirdikleri s�v�la�t�rma y�nteminden ba�ka bir �ey de�ildir. �nsanlarda ise bu durum bir �e�it �lser denen deh�et verici yaralarla sonu�lan�yor. Sanki i�erden deriye asit akt�rmak gibi bir �ey, ancak beyaz kuyruklu �r�mce�in zehri bu kadar b�y�k bir hasara neden olabilecek kadar g��l� bir zehre sahip de�ildir. Baz� zehir uzmanlar� nekrotik anakredizm hastal���n�n sebebinin beyaz kuyruklu �r�mcekten kaynaklanmad���n� s�yl�yorlar. Bu hastal��� ta��yan insanlar�n bu �r�mcek taraf�ndan �s�r�ld�klar�n� s�yl�yorlar. Avustralya en deh�et verici zehirlerin vatan�d�r. Bunlardan bir tanesi de s��rayan kar�ncad�r. Bu kar�nca ilk �nce insana yakla��yor ve insan�n �zerine z�pl�yor ve �s�r�yorlar. Bu kar�ncan�n zehri o kadar korkun� bir zehir ki korkun� bir alerjik reaksiyonu tetikleyebiliyor. Anaflaktin �ok denilen bu reaksiyona maruz kal�rsan�z �lebilirsiniz. Amerika da vah�i bat� en zehirli b�ceklerin bulundu�u bir b�lgedir. Zehir ak�tmak i�in en etkili yap� i�ne olmas�na ra�men �r�mceklerin bu g�revi di�leriyle yaparlar. Tarantulalar �ok zehirli b�cekler olmamalar�na ra�men as�l �nemli olan di�leri yani zehir da��tan sistemleridir. Di�leri k���k olan b�ceklerin zehri daha g��l�d�r. Bunlardan bir tanesi de karaduldur. Zehri bir ��ng�rakl� y�lan�n� zehrinin on be� kat�d�r. Kuzey amerikan�n en i�ren� ve zehirli b�ce�idir. Karadulun zehri antidot �retilen �irketlerde kullan�l�r. Bu ama�la karadul �retimi yapan insanlar vard�r. Bal ar�lar�n�n zehrinin insan ac�lar�na iyi gelen kimyasallar� i�erdi�i inanan da var. Bu ama�la ar� klinikleri kurulmu�tur. Bal ar�lar�n�n ten don a�r�lar�na iyi geldi�i de s�yleniliyor. Ya�mur ormanlar�n�n en korkulacak b�ce�i gece yaban ar�lar� d�nyan�n en b�y�k ar�s�d�r. Bu b�cek gece yar�s�n�n yarat��� oldu�u �ok keskin koku duyusuna sahiptir. Dev gibi g�zleri vard�r. Bu ar�lar�n zehri �ok ac� vermesine ra�men �ld�r�c� de�illerdir.


A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

���� S1 insanlar neden son y�llarda kar�ncalar taraf�ndan �ok �s�r�l�yorlar?

���� S2 Z�playan kar�ncalar�n do�al d��man� kimdir?

���� S3 Beyaz kuyruklu �r�mce�in efsanesinin ger�ekli�i nedir?

���� S4.Karadulun zehrinin ticari �nemi nedir?

���S5 Ar� zehri hangi hastal���n tedavisinde kullan�l�yor?

���� S6.Yaban ar�lar�nda haberle�me sistemi nas�l olur?

���� S7.Akrepler nas�l sald�r�yor?

���� S8.Beyaz kuyruklu �r�mce�in yol a�t���na inan�lan hastal�k hangisidir?

 

 

B�cek Sald�r�lar� Ve Kan Emiciler 90 dak

 

�� B�ceklerde binlerce t�r sald�rganl�k vard�r. Bu sald�rganl�k y�ntemi �l�mden kurtulma y�ntemidir. Kesici �eneler �ld�r�c� zehirler ancak bu �yle bir �ld�r�c�d�r ki bedel daima y�kselir. D�nyan�n en uzun k�rkaya�� bu �ok g��l� bir hayvand�r. �ok ciddi bir �s�rma g�c� vard�r. �enesi hipodermik bir i�ne �eklini alm�� de�i�ime u�ram�� bacaklard�r. Ve �enenin dibinde bir zehir kesesi bulunur. T�pk� bir y�lan gibi zehirli bir yara a�ar. Scolopendra yerde size do�ru geldi�inde pen�elerinde zehir ak�tmaya haz�rd�r. Jilet kadar keskin pen�eleriyle sizi yakalad��� zaman hi�bir yere ka�amazs�n�z. B�y�k h�zl� ve a� bir avc�d�r. Toplu sald�r�n�n t�yler �rperten ustalar�, asker kar�ncalar, avlar�n� say�sal �st�nl�kle y�k�yorlar, bu kar�ncalar�n sald�rmaktaki tek amac� yemektir. Etkili i�neleri ve �eneleri vard�r. Bu minik avc�lar yorulmak nedir bilinmez asker kar�ncalar �enesini size ge�irdi�inde asla sizsi b�rakmaz. �ld��� zaman bile, bu b�lgede ya�ayan yerliler yaraland�klar� zaman bu kar�ncalar�n �enesiyle yaralar�n� dikerler.Kar�ncan�n �enesi deriye yerle�tikten sonra kafas� kopart�l�r ve �ene bir diki� i�levi g�r�r. Muhte�em bir savunma ustas� olan akrep sonara ��l�nde her yerdedir. Ancak insanlar�n geceleyin akrepleri se�meleri zordur. �ltraviyole ���nlar� sayesinde akrepler geceleyin parl�yorlar. Akrep kuyru�unda ��kan zehirle av�n� fel� eder. Av�n� fel� ettikten sonra k�skac�yla sistematik bir �ekilde av�n� par�alar. Otuz be� bine yak�n b�cek t�r� vard�r. Sal �r�mce�i a� yapmaya gerek duymadan su y�zeyinde �ylece hareketsiz durur ve av�n� bekler. Bacaklar�ndaki t�yler suyun �zerindeki av� yakalamak i�in yeterlidir. Baz� �r�mcekler sald�r� silahlar�n� kendi �retirler.Alt�n a� dokuyucu �elik dayanakl���n da ipekten kocaman a�lar �rer alt�n a� dokuyucunun a��na tak�lan av�n hi�bir �ans� yoktur. Yarasan�n bile a�lar�ndan kurtulma �ans� yoktur. Tarantula korkumuz �ok eskilere dayan�r.�� Tarantula d�nyan�n en b�y�k b�ce�idir. Bu yarat�klar avlar�n� yemeden �nce biraz geriye �ekilip di�lerine ge�irecekler ve av�n� fel� ederek i� organlar�n� s�v� hale getirip sonrada i�lerine �ekecekler. Tarantula d�nyan�n en kuvvetli b�ce�idir. Tarantula bacaklar�n� uzatmak i�in kas kullanmazlar. Bacaklar�na kan bombalayarak y�r�rler. I��ldayan b�cekler sald�rganl�k �zelliklerini ba�ka bir boyuta ta��maktad�r. Ma�aralar�n taban�nda bir y�ld�z gibi parlayan bu yarat�klar �l�m tuzaklar� olu�tururlar. Parlayan bu kurtlar ba�ka bir t�r�n larvas�d�r. Pasif agresif bir sald�r� tarz�na sahiptir. Kar�nlar�nda olu�an bir kimyasal madde istedikleri zaman so�uk mavi bir ���k yay�yorlar. Kendilerini y�ld�za benzeterek avlar�n� yan�lt�rlar. Mavi ���k taraf�ndan �ekilen b�cekler, parlayan kurdun �l�m tuza��na d���yorlar. B�cekler bal�k a�� denilen a�lara do�ru y�neliyorlar. Avlar bu yap��kan ipliklere dokunduklar� anda avlanmaktan kendilerini kurtaram�yorlar. Dokumac� kar�ncalar birbiriyle �rg�tl� ve ileti�im halindedir. Dokumac� kar�ncalar�n yuva in�as� bir grup i��i kar�ncan�n uygun bir yapra�� bulmas�yla ba�lar. Bir grup kar�nca yapra��n kenar�n� �eneleriyle tutuyor, bir grup i��i kar�ncalar� yapra��n kenarlar�n� bir arada tutarken di�er i��i kar�ncalar ise larvalar� s�karak incecik ipek iplik ��kart�r. Sonra kar�ncalar usta terziler gibi yapra��n iki ucunu bir arada tutturur. Bu kar�ncalar m�kemmel bir in�aat��d�rlar. �eneleriyle deriyi par�alay�p olu�an yaran�n �zerine formik asit d�kerler. Savunmay� �ok iyi bilen bir b�cek olan bom bac� b�ce�i kimyasal sava� d�hisidir. Bu b�ce�in karn� iki yumrudan olu�ur. Her bir yumruda farkl� kimyasal bir madde bulunur. B�cek kendine y�nelik bir sald�r� oldu�unda bu iki kimyasal� kar��t�rarak ate�ler. Bu b�cek suyun kaynamas� noktas�ndaki �s�yla bu kimyasal maddeleri ate�ler. Bu silah do�ada �ok i�e yarar. Hi�bir y�rt�c� bu hayvan� a�z�na almaz. Bal ar�lar�n�n k�t� tat gibi bir savunmalar� vard�r. Bu savunmalar� yavrular�n� �ld�rmeye �al��an Japon e�ek ar�s� i�in ge�ersiz bir savunma arac�d�r. Bu hem sald�rgan ve iyi silahlanm�� bir ar�d�r. Bir �nc� e�ek ar�s� bal ar�s� kovan� buldu�unda �nce kimyasal bir madde ile i�aret b�rak�r. Bunu yapt�ktan sonra kendi kovan�na d�nerek karde�lerine haber verir. Sonra bal ar�lar� kovanlar�na sald�r�rlar. Bu sald�r� yar�m saat s�rer ve bal ar�s� kovan� param par�a olur. Sonra yavrular�n pe�ine d��erler. Bal ar�lar� kendilerini ve yavrular�n� kurtarmak amac�yla hayret verici bir savunma mekanizmalar� geli�tirmi�lerdir. Sar� ceketliler d�nyan�n en sald�rgan sokucu ar�lar�d�r. Amerika da her y�l elli insan�n �l�m�ne neden oluyorlar. Onlar�n alanlar�na girdi�inizde dayan�lmaz ac� veren i�nelerini size bat�r�verirler. Tek bir sar� ceketlinin sokmas� hayati tehlike yarat�labilir. Periyodik a�ustos b�ce�i yuvalar�n� yeralt�nda yaparlar. �nzivada kalarak on yedi y�l boyunca yava� yava� b�y�rler. Keskin gagalar� k�kleri deler ve �z suyunu kullan�r. Vampir yarasalar sadece kan i�erler suya bile ihtiya� duymazlar. Bu yarat�klar termal sensorlar sayesinde kan�n deriye yak�n akt�klar� b�lgeyi bulurlar. �p�c�k b�ce�i kan emiciler aras�nda en a� olan�d�r. Bu b�cek kan emmeyle kalmaz insanlara �l�mc�l bir parazit bula�t�r�r. �agas hastal��a neden olan paraziti bula�t�r�r. Bu parazit kana yerle�meden kusma ve ate� yapar. Bu parazit i� organlar� yava��a kemirir. Zamanla v�cut iflas eder ve �l�r. �p�c�k b�ce�i kam emdikten sonra d��k�s�n� b�rak�r parazit d��k�n�n i�indedir ka��nmayla bu parazit v�cuda girer. �nsan�n v�cudunun i�inde ya�ar ordular �eklinde sald�r�r. Sa��m�z�n i�inde ya�arlar burada do�arlar yumurtalar� kafa derimizin i�ine yerle�ir. Yumurtadan ��kt�klar� andan bizi t�ketirler. Derimizi delip kan�m�z� emerler. Baz� bit t�rleri �ld�r�c�d�r birinci d�nya sava�� s�ras�nda v�cut bitinin yayd��� tif�s �� milyon insan�n �l�m�ne neden olmu�tur. Sa� biti hastal��a neden olmaz fakat ka��nt� yapar. Bitler v�cudumuzun �e�itli b�l�mlerine uyum sa�lam��lard�r. Etimiz oyan kurt�uklar da vard�r. Sineklerin larvalar� olan kurt�uklar, et yeme makineleridir. Ba�lar�ndaki kancalarla etin i�inde dola��rlar. G�vdelerinde olu�an �engellerle eti par�alarlar. Baz� kurt�uklar yaralar�n tedavisinde kullan�l�r. Bu kurt�uklar �lm�� dokular� yiyerek ve dokuyu dezenfekte ederek yaran�n �abuk iyile�mesini sa�larlar. S�l�kler avlar�n� koku ve titre�imle yakalarlar. T�k�r�klerindeki anestetik madde av�n�n bir savunma tepkisi vermesini engelliyor. S�l���n t�k�r���ndeki madde kan�n� p�ht�la�mas�n� engelliyor. S�l�k cerrahi y�ntemlerde kullan�l�yor ve kesik par�alar�n canl� kalmas�n� sa�l�yor ��nk� kan�n p�ht�la�mas�n� engelliyor. Pire en g��l� kan emicilerdendir. Pire kendi a��rl���ndan �ok daha fazla bir a��rl��� kald�rabilir. Kendi a��rl���n�n y�z kat� a��rl��� hareket ettirebilir. Bir pire kurban�na do�ru �ok g��l� bir kuvvetle z�plar. Ancak farelerden insanlara do�ru z�plamalar� veba salg�n�na neden olmu�tur. Kenelerden kurtulmak daha �ok zordur. Kene kan emdik�e b�y�r.Hastal�k yaymak konusunda d�nyada ikinci s�rada olurlar. Felce ve ate�e neden olan playm hastal���n� bula�t�r�rlar. �l�mc�l bir hastal�kt�r. Keneler �s�rd�klar�nda biz bunu hissetmiyoruz. A��z yap�lar� testereye benzer ve deriye s�k s�k�ya ba�lanmas�n� sa�lar. S�tma, sar�humma ve denge hummas� k�y�m bug�nde devam etmekte buna neden olan sivrisinekle m�cadele etmek �ok zordur. Hastal�k bula�t�ran sivrisinekler di�ilerdir ve bizi �s�ranlarda onlard�r.Di�i sinek �iftle�tikten sonra yumurta yapmak i�in kana ihtiya�lar� vard�r. Son derece geli�mi� g�zleri y�zlerce y�nden gelen hareketleri alg�lar. Antenlerindeki sensorler her nefes al�� veri�imdeki karbondioksiti alg�lar. Yakla�t�k�a �s�y� daha iyi alg�larlar. Sonu�ta kan� emerek yumurtalar�n� b�rak�r.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r:

S1. Asker kar�nc�lar i�in kolektif sald�rganl�k nedir?

S2. Tarantula taraf�ndan �s�r�lanlarda g�r�len belirtiler nelerdir?

S3. Fungus krat�n larvas� hangisidir?

S4. Parlayan kurdun v�cudunda salg�lad��� kimyasal madde ne i�e yarar?

S5. Asker kar�ncalar yerliler taraf�ndan ne ama�la kullan�l�yor?

S6. K�t� kokulu asit salg�layan b�cek hangisidir?

S7.Kimyasal ekolojinin g�rev alan� nedir?

S8. Etkin bir savunma ama�l� kendini i�ren� bir yap�ya sokan b�cek hangisidir?

S9. Japon bal ar�lar� kendilerini e�ek ar�lar�na kar�� nas�l savunurlar?

S10.�nc�y� k�zarma savunmas� nedir?

S11.Yaban ar�lar� aras�nda en �ok yumurta b�rakan t�r� hangisidir?

S12. B�cekler neden s�r� olu�turur?

S13. B�cekler aras�nda en yava� b�y�yen hangisidir?

S14. Yarasalar kan akmas�n�n devam�n� nas�l sa�larlar?

S15.�p�c�k b�ce�i ad�n� nerden alm��t�r?

S16.�agas hastal���n�n tedavisinde aranan ��z�mler nelerdir?

S17. �nsan biti ka�a ayr�l�r ve ya�am alanlar� nerelerdedir?

S18.Sivrisinekle m�cadelede kullan�lan y�ntemler nelerdir?

 

 

Biyogaz Yak�t� Nas�l �retilir

 

Olduk�a yan�c� olan biyogaz hayvan d��k�s�ndan elde ediliyor. Temel olarak metandan olu�ur. Hayvan d��k�s�nda olan bakterilerden elde edilir. Bu b�lgede hasat d�neminde tah�llar�n nemli olmas�ndan kaynakl� tah�llar�n kurutulmas� gerekmektedir. Tah�llar�n kurutulmas� i�in tah�l kurutucu makineler kullan�lmaktad�r. Bu makinenin yak�t� �iftlik sahibi i�in epey masraf demektir. M�hendisler bu makinelerin yak�t�n� hayvan g�bresinden elde etmeye �al��acaklar. Bu �al��ma tamamen yenilenebilir bir kaynaktan enerji elde etmek anlam�na geliyor. Bunun i�in g�breleri bir depoda toplanmas� gerekir. G�bre deposunun bir giri� ve ��k��� sa�lanmal�d�r, g�bre i�lendikten sonra a���a ��kan gaz tah�l kurutma f�r�nlar� i�in bir enerji kayna�� olacakt�r. Bu biyogaz santralleri Avrupa�da ender kullan�lan bir y�ntemdir. Bu i� i�in iki depoya ihtiya� vard�r birinci depo g�bre depolamak i�in ikinci depo ise gaz� depolamak i�in kullan�lacakt�r. Biyogaz enerjisi temelde metan gaz�ndan olu�mu�tur bu gaz hava ile kar���m� patlamaya neden olur metan gaz� �sten yan�nca alttaki havay� kendine �ekerek bir bas�nca neden olur. Bu bas�n�tan dolay� patlama ger�ekle�ir. �evre m�hendisleri eski bir depoyu g�bre deposu haline getirmek i�in i�e koyuluyorlar. Bakteriler bu depo i�inde d��k�y� i�leyip yan�c� bir gaz olan metan gaz�n� �retecekler. Depoda g�breyi kar��t�racak bir d�zenek haz�rlanacak bu sayede bakteriler s�rekli g�bre ile temas halinde olacaklar.Bakteriler �s�y� severler. Belirli bir s�cakl�kta metan gaz�n� �retirler. Bu depolar�n hava ka��rmamas� gerekir. Metan gaz� hava ile temas�nda patlar. �evre m�hendisleri tah�l kurutucuyu �al��t�rabilmek i�in biyogaz y�ntemiyle yeterince enerji �retebileceklerinden emin de�iller ��nk� bu makinenin �ok fazla yak�ta ihtiyac� vard�r. Tah�l kurutucu makineyi �evreci bir yap�ya d�n��t�rmek i�in alternatif enerjiye ihtiya�lar� var.�lk �nce inek d��k�s�ndan gaz elde edecekler bu gaz sanayi presini �al��t�racak bu bask� tohumlardan ya� elde edecek bu ya� tah�l kurutucu makine i�in yak�t olacakt�r. �evre m�hendisleri �rettikleri sistemle biyogaz enerjisinden, sanayi presini �al��t�rmak ve sanayi presi de tohumlardan ya� elde edecektir. ��lemin son basama��nda elde edilen ya� ile tah�l kurutucu makineyi �al��t�rmak, sonu�ta �evre m�hendisleri biyogaz enerjisini kullanarak alternatif enerji �retebildiler bu enerji do�an�n dostu yenilenebilir bir enerji �e�ididir. Bitki tohumlar�n�n biyogazla ya�a d�n��t�rmeleri ve bu ya�� kullanarak tah�l kurutucu makineyi �al��t�rmalar� do�aya fosil yak�tlarla verilen zarar�n �n�ne bu y�ntemle ge�tiler.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1 Biyogaz enerjisi neden �iftlik alanlar�ndan uzak bir yerde kurulmas� gerekir?

S2 Bakteriler azami olarak ka� derecede metan �retirler?

S3 Biyogaz deposunun su dolu havuzlara konmas�n�n sebebi nedir?

S4 Biyogaz santrallerin yap�m�nda kullan�lan malzemeler nelerdir?

S5 Bitki tohumlar�nda elde edilen ya� ne ama�la kullan�l�r?

S6 Biyogaz santrallerinde yeterince metan gaz� olu�turmak i�in gereken s�re ne kadard�r?

S7 Biyogaz santrallerin g�venli�i i�in hangi �nlemler al�n�r?

S8 Bitkilerde alternatif enerji kaynaklar� nas�l elde ediliyor?

 

 

 

Deniz Analar� �stilas�n�n Nedenleri

��� Denizanas�n�n kemikleri, beyni ve kan� yoktur. Gezegendeki di�er canl�lardan farkl� olarak �l�mc�l bir silah deposu ku�anm��t�r. Bilim bu canl� hakk�nda �ok fazla bilgiye sahip de�ildir. Denizanas� zehri �ok g��l�d�r. Zehirledi�i insanlar kalp krizi sonucunda �l�yorlar. Bu canl�lar�n dengesizce �o�almalar� di�er ya�am formlar�n� yok edebilir. Kimse bu �o�almalar�n nas�l ve neden oldu�unu bilmiyor. Dokunga�lara �l�mc�l zehirle donat�lm��t�r. Pen�eleri ve di�leri yoktur. �imdiye kadar iki bin tane denizanas� s�n�fland�r�lm��t�r. Bunlardan sadece yetmi� tanesi tehlike olu�turabilecek zehir d�zeyine sahiptir. Kuttu denizanas� en �l�mc�l zehre sahip olan�d�r. Bu denizanas� hakk�nda pek fazla bilgiye sahip de�iliz. Denizanas� suda s�r�klenmiyor y�z�yor bir ama�la y�z�yor. Denizanas� iki bu�uk dokuna�lar�yla a�a� k�klerinin bulundu�u alanlara do�ru y�neliyorlar. Buralarda bol say�da bal�k ve bal�k yumurtalar� bulunmaktad�r. Beyni olmayan bu hayvan hav�n� seyredip nas�l yakal�yor. Denizanalar� beyaz rengi g�remiyorlar. Denizanalar�n� g�rme ve yollar�na ��kan engelleri atlatma yetenekleri vard�r. G�z yap�lar� karma��k tam olarak yirmi d�rt tane var. G�zlerden al�nan bilginin nas�l i�lendi�ini kimse bilmiyor, ilkel sinir sistemi alg�lar�ndan gelen bilgileri yorumluyor olabilir. Her bir dokunga� nematosis denen milyonlarca mikroskobik yayl� z�kk�m ile dolu bu k���k yap�lar hemen hemen gezegendeki her �eyden rakipsizdir. Bir yarat�k bu dokunga�lara dokundu�u anda nematosisler f�rl�yor. Bir mermi kadar ivme kazan�yorlar. Bu z�kk�mlar deriye saplan�yor ve milyonlarcas� zehir pompal�yor. Yap�lan incelemeler sonucunda denizanas� zehrine maruz kalan kan h�creleri an�nda �i�ip patl�yorlar.

Denizanas�n� zehri deriyi kabartan, sinir sistemini fel� eden, kalp krizine neden olan bir yok edi� kar���m�d�r. Denizanas� 1960 y�l�nda bir doktor taraf�ndan ke�fedildi. Med�z sokma belirtileriyle doktora gelenler kendilerinin neyin soktuklar�n� bilmiyorlard�. Denizanalar� her yerde ortaya ��k�yor vakalarda art�yor. �l�mc�l sendroma bir tek t�r�n neden olmad��� saptan�l�yor. Denizanalar� �ok basit yap�lar� bulundu�undan dolay� ko�ullara daha iyi uyum sa�l�yorlar.Med�zler ola�an �st� derinliklerde ya�ayan bir avu� yarat�ktan biri. Her yerde serpilebiliyor. M�kemmel bir �ekilde uygun olmayan ortamlara adapte oluyorlar. Di�er t�rlerin larva ve yumurtalar�n� yiyerek yerlerini de�i�tiriyorlar. Japon denizinde insan n�fusunun �� kadar denizanas� ya�amaktad�r. Baz� denizanalar� iki y�z kiloya kadar varabilir. Bu canl�lar Japon denizini istila ediyorlar. Kimse bu durumun neyden kaynakland���n� bilmiyor. Denizanalar� ticari bir afete neden oluyorlar. Bal�k��l�k bu canl�lar�n istilas�ndan dolay� b�y�k zararlar g�rd�. Bu yarat�klar�n hareketleri hakk�nda bilgi toplamak onlarla sava�ta �ok �nemli, uydu k�nyeyle denizanalar�n�n hareketleri izleniliyor. Bu alet �s�, deniz alt� seviyeyi �l��yor. numurular zooplanktonlarla besleniyorlar. numuralar�n Japon denizindeki �o�almalar�n�n nedenlerini ara�t�ran bilim adamlar� bu t�r�n �ok say�da yumurta ve sperm �rettiklerini fark�na vard�lar. numurular bir sald�r� esnas�nda milyonlarca sperm ve yumurtas�n� denize b�rak�yorlar Japon bal�k��lar kestikleri denizanalar�n�n tekrar �o�almak i�in denize b�rakt�klar�n�n fark�nda de�iller. A seks�el �reme ger�ekle�tiriyorlar kendilerini s�n�rs�zca kopyal�yorlar. Okyanuslar de�i�iyor ve bu de�i�im sonucunda denizanalar�n�n ani �o�almalar�na neden oluyor. Dalgalanan �evre denizanalar�n�n �o�almalar�n� neden oluyor. Med�zler kontrol d��� a��l�yorlar. Poliplerin a��lmas�yla zamanla denizanalar�na d�n���yorlar. Denizanalar� hi� oksijen olmadan geni� zaman aral�klar�nda ya�ayabilir. Tipik olarak nerde �l� bir deniz varsa orada denizanas� vard�r. Okyanuslar�n kirlili�i denizanalar�n�n �o�almalar�n� tetikliyor.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1 Ka� t�r denizanas� bilinmektedir

S2 Denizanas�n�n y�netici mekanizmas� nas�l olur.

S3 Nematosisler nas�l saptan�l�yor

S4 Denizanas� zehri hangi kan h�crelerinin �i�ip patlamas�na neden oluyor

S5 Denizanas� zehirlenmesinin belirtileri nelerdir

S6 Denizanas�n�n sebep oldu�u sendrom hangisidir

S7 Denizanalar�n�n son y�llarda en �ok �o�ald��� b�lgeler hangileridir����

S8 Her k�rk y�lda bir yumurtlayan denizanas� t�r� hangisidir

S9 Polipler neden a��l�yorlar?

 

 

 

Kusto'nun Denizdeki Canl�lar�n ve K�pek Bal�klar�n�n Besin ve Hayat D�ng�s�n� De�erlendiri�i

 

�� Deniz ak�nt�lar� deniz dibindeki zengin besinleri getiriyor. Deniz hayat�n�n sofras�n� zenginle�tiriyor. Buda k�pek bal�klar� i�in m�kemmel bir av alan� haline geliyor. Ara�t�rmac� i�in de m�kemmel bir ara�t�rma alan�. Ekip �ok deneyimli olsa bile ilk defa �ok k�pek bal���n�n bulundu�u ortama girilmesi tehlikeli bir durumdur. Ekipler altm�� metre derine inecekler ekip elemanlar�n�n birbirine yak�n olmas� gerekir yoksa da��l�rlar. Yakla��k d�rt y�z k�pek bal���n�n aras�nda birka� tane k�pek bal��� t�r� insana sald�r�yor. K�pek bal��� sald�r�lar�na kar�� tak�m kendini g�venli�ini almak zorundad�r. K�pek bal�klar� ile avlar� ars�ndaki ili�ki �ok eski ve karma��k bir yap�dad�r. K�pek bal�klar� hasta ve yaral� olanlar� yakalar. Buda bal�k grubunun sa�l�kl� olmas�n� sa�lar. K�pek bal�klar�yla ilgili hik�yeler hep ac�mas�z olduklar�n� anlat�r. K�pek bal�klar� yava� �rerler. Baz� t�rlerinin olgunla�mas� yirmi be� y�l� bulur. O zaman do�um yapabilirler. Di�ilerin hamilelikleri di�er memelilere g�re daha �ok uzun s�rer. �� bin t�r�n ya�ad��� bu mercan adas�nda halk bal�k��l�kla u�ra��yor. Bu adadaki insanlar ula��mlar�n� deniz �zerinden yap�yorlar. A��r� avlanma y�z�nden yok olan bal�k t�rleri vard�r. Hem�ire k�pek bal�klar� nadir bir t�rd�r. Dinlenirken bile solunga�lar�yla su al�p verir. Bunun yaparken hareketsiz bir yerde bekler. Mercan kayal�klar�n�n �nemli bir besin kayna��n� planktonlar olu�turur. K�pek bal�klar� duygusuz bir katil de�il ayr�ca insan etini tercih etmez. G��l� koku duyusuyla kan� bir bu�uk kilometreden uzakta alabilir. �iftle�me d�neminde s�r� halinde dola��rlar. Erkekler di�ileri belirliyor ve kokular�n� takip ediyor. �iftle�mek isteyen erkek di�iyi �s�r�yor ve itaat etmesi i�in onu zorluyor. Derisi daha kal�n olan di�i buna katlan�yor. Erke�in �iftle�me arzusu delice beslenme arzusuna d�n��ebilir. Di�i bu sald�r�dan kurtulamaz. Bu durumdan �ok farkl� t�rler yararlanacak �ekik ba�l� k�pek bal��� k�pek bal���yla beslenebiliyor. Di�i k�pek bal��� anne olmadan yemek oluyor. Do�al ya�amda birinin �l�m� di�eri i�in hayat kayna�� oluyor. Avc�lar k�pek bal�klar�n y�zgecini ve kuyru�unu kesip tekrar denize at�yorlar bu katliam�n ne boyutta oldu�u bilinmiyor. Katliam bu �ekilde devam ederse do�an�n dengesi okyanuslar i�in biter. Yunuslar insanlara �ok benzerler ve y�l boyu �iftle�meden ho�lan�rlar. Yunuslar� kalabal�k g�rmek inan�lmaz bir g�r�nt�d�r. Bu g��l� bal�k t�r� avlanmad��� i�in deniz ya�am�nda �nemli bir yer tutar. Muhte�em bir dansla �iftle�en dil bal���, devriye gezen k�l�� bal��� saatte y�z on iki kilometre h�zla atak yapabilecek kapasiteye sahiptir. Bu ya�am�n d�ng�s� k�pek bal��� olmadan sa�lanamaz. Ekip geri d�n�yor. �nsan�n �evreye kar�� b�y�k sorumluluklar� vard�r. ��nk� bu muhte�em dengenin devam etmesi gerekir. Do�a ya�am kalitemizi art�r�r. Ne olursa olsun do�aya sahip ��kal�m. Ba�ka bir okyanusta farkl� bir k�pek bal���n�n da t�r� tehlikededir. Bu t�r�n etkileyici y�n� say�s�ndan de�il, inan�lmaz g�c� ve �rk�t�c�l���nden kaynaklan�yor. Bu canl� beyaz k�pek bal���d�r. Bu hayvan�n sald�r�lar� �ok g�r�l�yor. Ekip bu k�pek bal���yla tan��maya gidiyor. Bu k�pek bal��� alt� metre uzunlu�unda bin sekiz y�z kilo a��rl���nda olabilir. B�y�k beyaz k�pek bal���n� anlamam�z i�in onu ara�t�rmam�z gerekir. K�pek bal��� insan� sevdi�i bir av zanneder ve yanl��l�kla sald�r�r. Yaln�z ya�ar. Ay� bal�klar� i�in cennet say�labilecek b�lgeler beyaz k�pek bal�klar� i�in m�kemmel bir avlanma ortam�d�r. Afrika penguenleri penguenleri beyaz k�pek bal���n�n avlar� aras�nda, say�lar� y�zde doksan azalm��t�r. �nsanlar�n okyanuslar� kirletmesi bu canl�lar�n ya�am alan�n� azalt�yor. K�pek bal��� bir d��man de�il do�al dengenin korunmas�nda yap� ta��d�r. K�pek bal��� katliamlar� durulsun. �ok yava� ve zor �r�yen bu t�r, ��te biri yok oldu. Tavr�m�z� de�i�tirirsek k�pek bal�klar�n�n yok olmas�n� �nleyebiliriz. Gelecek bizim elimizde ve gelece�imizde okyanusa ba�l�d�r.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1.�nsana sald�ran k�pek bal��� t�r� aras�nda en sald�rgan� hangisidir?

S2.A��r� avlanma sonucunda yok olan bal�k t�rleri hangisidir?

S3. K�pek bal�klar�n�n avlanma sebepleri nelerdir?

S4. Yunuslar�n genel �zellikleri nelerdir?

S5.Yunuslar do�al d��manlar�ndan korunmak i�in hangi savunma mekanizmalar� geli�tirmi�ler?

S6.K�pek bal���n�n denizdeki ya�amda fonksiyonu nedir?

S7.Genellikle beyaz k�pek bal���n�n ya�am alan� neresidir?

S8.K�pek bal��� vadisi olarak bilinen yer neresidir?

 

 

�nsanlardan sonra i�galci t�rlerin yery�z�n� i�gali ve yery�z�nde olas� de�i�imlerden kesitler

 

�� Yery�z�ndeki t�m insanlar kaybolsa ne olur. ��galci bitkiler ve avc�lar�n sald�r�lar� sonucunda d�nyadaki de�i�imler ne olabilir. Su bitkileri kanser gibi �o�alarak ya�am i�in gerekli oksijenimizi t�ketiyor. Da� b�y�kl���ndeki kum f�rt�nalar� savunmas�z �ehirleri yerle bir ediyor. �nsanlar her zaman do�an�n i�galcileriyle m�cadele etti. Bu istilac� t�rlerle insano�lu nas�l m�cadele edecektir. �stilac� t�rler �ok �abuk yay�l�yorlar. G�ney Amerika da �ok k�sa bir s�rede istilac� otlar �ok h�zl� bir �ekilde �o�al�yorlar. Bu otlardan biri olan su s�mb�l�, mor renkteki bir �i�ek olmas�na ra�men karanl�k bir y�n� de bulunmaktad�r. Bu bitkilerin yay�lmalar�n� sadece insanlar kontrol edebiliyor. Bu bitki t�r� �ok k�sa bir s�rede say�lar�n� iki kat�na ��kartabiliyor. Bu bitki t�r� sudaki oksijeni t�keterek, sudaki canl�lar�n ya�amlar�n� tehdit ediyor. En sald�rgan istilac�lar�n baz�lar� ayn� zamanda en k���k olanlard�r. D�rt y�z bin kadar mikroskobik canl� ve k�f spor t�r� bir zamanlar hayatta olan her �eye sald�r�yor. Bu canl�lar �ok k���kt�r. �ki y�z elli bin tanesi i�ne ucu kadar bir alada toplanabilir. Bu canl�lar her yerde ya�ayabiliyorlar ve organik maddeyi sindiriyorlar. Bu canl�lar ekmekleri, tahtay�, insan le�lerini sindirirler. Sinekler le� kokular�n� bir kilometre uzaktan al�rlar. Birka� g�n sonra di�er b�ceklerde i�in i�ine kat�l�rlar. Di�er ha�ereler di�er hayvanlara sald�r�yor. Birle�ik devletlerde baz� taz�lar, k�pek yar��� pistinde ka��p serbest kal�nca tav�an ve farelerle besleniyorlar. Bu k�pekler burunlar�yla de�il g�zleriyle avlar�n� takip ederler. Avlar�n� ko�arak avlarlar. �nce yap�l� derilere sahip olduklar� i�in kolayca bu hayvanlar yaralanabilirler. Asya teke b�ce�i bu b�cek a�a�lar� kemiriyor, bu b�ceklerin larvalar� biyolojik yak�t fabrikalar� gibidir. Bu larvalar�n midesindeki fungiler bir �ekilde ah�ab� enerjiye �evirir. Bu istilac�lar zamanla a��c� kemirerek a�ac�n devrilmesine neden olurlar. �nsanlar �ok �eyi kontrol ediyorlar bu kontroller olmasa d�nyadaki de�i�imler h�zlan�r. ��l�n �zerinde kurulmu� bir �ehirden dolay� �ehrin s�cakl��� yakla��k on derece art�yor bu art��la beraber �ehrin ortalama s�cakl��� elli derece oluyor. Bu s�cakl�k ya�am� olumsuz y�nde etkiliyor. S�cakl���n yaratt��� de�i�imler su kaynaklar�n�n t�kenmesine neden oluyor. A��r� �s�nan asfaltlar s�cakl��� uzun s�re muhafaza edebiliyorlar. �nsanlar bu s�cakl�k de�i�imlerini kontrol etmek i�in kirli sular� art�p tekrar do�aya veriyorlar. �ayet insanlar olmasa bu s�cakl�k de�i�imi kontrols�zce artmas� olumsuz sonu�lar� ortaya ��kartacakt�r. Ba�ka bir b�lgede timsahlar b�lgelerini pitonlardan kuramaya �al���yorlar. Bu canavarlar �arp��t���nda neler olacak?�nsanlardan sonraki ya�amda pitonlar piramidin en �st�ndeki avc�lar olacakt�r.�inin bir kentinde �ok k�sa s�rede yap�lan �ok say�daki binalar bu kentin her sene bir bu�uk santimetre batmas�na neden oluyor. �nsanlardan sonraki ya�amda nehirden gelen bir su k�tlesi bu kule i�in b�y�k bir tehdit olabilir. �nsanlardan sonraki ya�amda,bir kenti maymunlar ve ku�lar istila ederler. Maymunlar ku�lar�n yumurtalar�n� yiyerek ya�am�n� s�rd�r�r. Maymun, ku�lar�n bir yumurtas�n� b�rakarak, ku�lar�n onlar i�in yumurta �retmesini garantileyebilir. ��l �zerinde kurulan kent on y�l sonra kup kuru, �evresindeki ��l onu haritadan tamamen silmek istiyor. Bu daha �nceden de ya�anm�� ve ba�ka bir medeniyetin sonunu da getirmi� olabilir. �nsanlardan sonraki ya�amda bu kentteki kum f�rt�nalar� daha y�k�c� bir etkiye sahip olacakt�r. Kum f�rt�nalar� binalar� hepsini y�kacakt�r. Ya�murlar sonucunda olu�an seller harabe binalar� �amurla dolduracakt�r. Kum f�rt�nas� sonucunda ya�murlar olu�ur. �nsanlardan sonraki ya�amda devasa binalar� sarma��klar sarar. Sarma��k t�rlerinin bir tane sporu bir binay� tamamen sarabilir. �nsanlardan sonra do�a insanlar�n yap�lar�n� istila ediyor. �ngiltere de terk edilmi� bir k�y uzun y�llar sonra bir harabeye d�n��m��t�r. �iftlik k�y� olan bu yer zamanla do�a istilac�lar�na maruz kalm��t�r. Porsuk duvarlar�n alt�ndaki topra�� kazarak duvarlar�n y�k�lmas�na neden olmu�tur. Kurt�uklar ah�ap yap�lar�n�n ��r�mesine neden olmu�tur. Zamanla bu k�y jeolojik s�re�le ortadan yok olup gidecektir. �nsanlardan y�zy�l sonra, insanlar�n yap�lar� do�al istilac�lar taraf�ndan yok oluyor. Bu yap�lar kas�rga. Kum f�rt�nas� gibi do�al olaylar sonucunda yok olacakt�r. �nsanlardan y�z elli y�l sonra pitonlar kendi b�lgelerinim h�kimi olacaklard�r. �ok g��l� k�pr�lerin �elik destekleri, insanlardan sonraki ya�amda en fazla iki y�z y�l dayanabilirler. �elik desteklerin ��r�mesiyle k�pr�ler y�k�lacakt�r. �nsanlardan sonraki ya�amda ta� mahal gibi yap�larda yok olacakt�r. ��nk� ta� mahal killi bir toprak �zerinde yap�lm��t�r ve k���k bir depremle ortadan kalkar. �nsanlardan sonra istilac�lar g�revlerini tamamlayacak ve do�a buzul �a��nda oldu�u gibi tekrar kendini yenileyecektir. D�nyan�n yeni h�kimleri olacakt�r. Fakat insanlar�n b�rakt�klar� miras� hat�rlayabilecekle mi?

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1. �stilac� t�rlerin genel �zellikleri nelerdir?

S2. Asya teke b�ce�i b�lgeler aras�ndaki yay�l�m� nas�l ger�ekle�ti?

S3. Asya teke b�ce�i a�a�tan nas�l bir enerji elde eder?

S4 D�nyan�n ���nc� radyo ve televizyon kulesi nerede bulunmaktad�r?

S5. Pohokam yerlileri nas�l ortadan kaybolmu�tur?

S6. Kum f�rt�nas� sonras�nda hangi ya�murlar ya�ar?

S7.Pitonlar�n genel �zellikleri nelerdir?

S8. �empanzeler hangi davran��lar�yla ku� ve yumurta �retimi yap�yorlar?

S9. Ta� mahal ne ama�la yap�lm��t�r?

 

 

�nsan Sonras� Yer K�resindeki �ehirlerin Do�a Taraf�ndan ��gali

 

D�nyadaki b�t�n insan yok olursa ne olacak? Amerikan�n ba�kentine ne olacak? Bizden sonra kim yerimize gelecek insanl���n yeni ba�kenti denizlerin alt�ndan m� ��kacak? S�f�r n�fuslu bir d�nyaya ho� geldiniz. �nsanlardan bir g�n sonras�nday�z. Amerika ar�ivler binas�nda en de�erli belgeler saklan�yor bu belgeler �zel bir kotu da saklan�l�yor. Bu kotu da bulunan gaz belgelerin ��r�mesini engelliyor. ��nk� oksijeni ve nemi emiyor. Amerikan�n meclis binas�nda art�k ��t ��km�yor. Amerikan ba�kentinin an�t� seksen iki bin ton ta�tan yap�lm��t�r. Her g�n ziyaretine gelen turistler art�k yok. Bu an�tlar�n bak�m�n� yapan i��iler yok eskimi� alt yap� ne kadar dayan�r? Bu an�tlar zamanla do�al ko�ullar taraf�ndan ��r�yecektir. Su bir zamanlar insan i�in vazge�ilmezken �u an insan�n yapt��� her �eyi tehdit ediyor. �nsanlardan sonra b�y�k e�lence merkezleri ne kadar dayanacakt�r? Hayvanat bah�esindeki hayvanlar insanlar�n bak�m�na muhta� olduklar�ndan dolay� �o�u �lecektir. Bu hayvanlardan biri olan filler g��lerini kullanarak hayvanat bah�esinden ka�abilir. Bu hayvanlar �ok g��l� olduklar�ndan kendini kuruyabilirler. Amerikan�n ��plerini toplayan kimse yok. Bu ��pler insanlar zaman�nda Pasifik okyanusuna d�k�l�yor. Bu ��pler �o�u plastik maddelerden olu�tu�u i�in Pasifik okyanusu ne zaman bu ��plerden kurtulacakt�r? �nsanlardan sonra sular amerikan�n ba�kentini ele ge�irecekler. �nsanlar suyu kullanmad�klar� i�in nehirler su seviyesi y�kselecek ve ta�k�nlara neden olacakt�r. Amerika �nl� devlet ba�kan�n�n yatt��� mezar�ndaki s�nmeyen ate�te s�necektir. Yeralt�nda ��kan gaz, elektrikli bir �akmak sistemiyle s�rekli yan�yor. Amerika kongre binas� �zerindeki boya y�z�nden, insanlardan sonraki bir y�l i�erisinde g�r�n�m� koruyacakt�r. Fakat zamanla bu koruyucu �zelli�ini kaybedecektir. An�tlar�n �at�lar�nda meydana gelen �atlamalar suyun i�eriye s�zmas�na neden olur ve zamanla bu yap�lar�n ��r�mesi h�zlanacakt�r. Amerikan�n ulusal an�tlar� art�k sald�r� alt�ndad�r. �nsanlardan �� y�l sonra amerikan�n kentleri bitkilerle kaplanm��. �nl� yollar� �imdi yemye�il olmu�. R�zg�r arac�l���yla bunlar tohum alanlar� alan� haline d�n���r. Endemik olmayan bitkiler zamanla ��r�yecektir. ��nk� onlar� sulayan sistemler art�k �al��m�yor. Havuzlar�n bak�mlar� yap�lmad���ndan dolay� havuzlar sivrisineklerin �reme alan� haline d�n��ecektir. Orman yang�nlar� ��kacakt�r. M�dahale edecek kimseler olmad��� i�in uzun y�llar devam edecektir. Orman yang�lar� binalar�n �elik iskeletlerini a���a ��kartt�. Olu�an depremler b�y�k yap�lar� ortadan kald�racakt�r. Eski uygarl�klara ait yap�lar a�a� ve bitki k�kleri taraf�ndan �abucak y�k�lacakt�r. Ah�ap yap�lar termitler taraf�ndan t�ketilecektir. Amerikan�n an�t kulesinin �zerindeki al�minyum piramitsel yap� ta��d��� oksit maddesinden dolay� uzun s�re dayanacakt�r. Amerika b�y�k bir ihtimalle piramidin �zerinde yaz�lan Tanr�ya hamdolsun yaz�s�n� miras b�rakacakt�r.���


A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1. Amerikan anayasas� nerede sergileniyor?

S2. Oksijen ve nemi emen gaz hangisidir?

S3. An�tlar�n ��r�mesini en �ok h�zland�ran nedir?

S4. Sivrisineklerin olu�turdu�u hastal�klar nelerdir?

S5.Palmiye a�a�lar� g�nde ortalama ka� galon su ihtiyac� vard�r?

S6.Amerika tarihinin en uzun s�rm�� orman yang�n� hangisidir?

S7.D�nyan�n, deprem kuruyucu mekanizmas� yap�lm�� en y�ksek yap�s� hangisidir?

S8.D�nyan�n en b�y�k dini an�t� nerede bulunmaktad�r?

S9. K�nar imparatorlu�unun ba�kenti neresidir?

 

 

�nsan Sonras� Yer K�resindeki �retilen De�erli Metallerin Do�a Taraf�ndan ��r�t�lmesinin Bilimsel �yk�s�

 

�� Arkam�zda b�rakaca��m�z d�nyaya ne olacak?�nsanlardan sonra insanlar�n b�rakacaklar� de�erli madenlerine ne olacak? �nsanlar�n olmad��� bir d�nyada alt�n�n bir de�eri olmaz. �nsanlar�n b�t�n de�erli �ehirleri madenden yap�lm��t�r. Finansman alt�nla sa�lanm�� ve �elikle yap�lm��t�r. �nsanlardan sonra bu madenlerin hangisi bozulup hangileri ayakta kalacak? Alt�n�n sonsuza kadar kal�r ��nk� alt�n paslanmayan ve kararmayan bir madendir. Do�ada alt�n� ��zebilecek hi�bir �ey yoktur. Alt�n d�nyada reaksiyona girmeyen say�l� madenlerdendir. Di�er madenler alt�n kadar �ansl� de�il. Federal rezerv bankas�n�n bulundu�u sokak bombo�tur. Bir zamanlar kalabal�k olan bu sokaklar insanlar sonra bombo� kimseler yok art�k. �nsanlar�n bulundu�u d�nemde arabalar�n ve insanlar�n ��kard�klar� sesler insan�n i�itme duyusuna zarar verecek kadar �iddetliyken insanlardan sonra bu sokaklarda art�k ses yoktur. �nsans�z bir d�nyada tuhaf bir sessizlik olacakt�r. D�nyaya h�kim olacak ses ku�lar�n c�v�lt�s� olur. �nsanlardan k�sa bir s�re sonra insanlar�n bak�m�na ihtiya� duyan hayvanlar sokaklara ��kacak ve yeni hayatlar�na al��maya ba�layacaklar. Ama betondan meydana gelmi� bu sokaklarda ne kadar s�re ya�ayacaklar� belirsizdir. �nsanlardan sonra biralar�n �retildikleri depolar, mayalanma sonucunda olu�an bas�n�la patlayacakt�r. Bira mayalanma sonucunda �eker, alkole d�n��t�r�l�yor. Elektrik olmay�nca su pompalayan depolar duracakt�r. T�nellere su basacakt�r. �nsanlardan alt� ay sonra her yer suyla dolacak ve elektrikler gidecek. Su zamanla binalar�n alt�n� dolduracak ve zamanla binalar� ayakta tutan destekler ��r�yecek. �nsanlardan bir y�l sonra �ehir sessiz ��r�yecek, amerikan�n kentleri, zamanla ��r�yecek golf sahalar� zamanla ormana d�n��ecek, insanlardan sonra, polis atlar� ve di�er atlar kendilerine ya�am alan� bulmak i�in k�y� otlaklar�na do�ru yol alacaklar ve kendilerine bir ya�am alan� olu�turacaklard�r. Paslanmaz �elikten meydana gelen yap�lar �ok yava� bir �ekilde ��r�r. �nsanlardan uzun bir zaman sonra binalar�n yap�lar� garip bir d�n���m ger�ekle�tiriyor. Bu binalar�n duvarlar� zamanla yosunla kaplanacak ve kentin sokaklar� bitki kolonileriyle kaplanacak. Plajlar�n bak�m�n� yapan insanlar olmazsa denizin dalgalar� zengin malik�neleri yerle bir edecektir. Dinozorlar�n iskeletlerinin sergilendi�i m�ze insanlardan elli y�l sonra ��r�meye ba�layacakt�r. Dinozor kemikleri bir bakteri taraf�ndan ba�lat�lan bir kimyasal reaksiyonla,yumu�ak kemik dokunun sertle�mesiyle ��r�me ba�layacakt�r. Do�al tarih m�zesi yar�m y�zy�l sonra yolun sonuna geldi. D�nyan�n b�t�n kentleri zamanla ��r�yecek. Amerikan�n alt�n kaynaklar� bak�m�ndan zengin olan bir kasabas� zamanla n�fusunu iki kat�na ��kartt�. �nsanlar zengin olmak i�in bu kasabaya yerle�mi�lerdi. Alt�n kaynaklar� t�ketilince bu kasaba yaln�zl��a terk edildi. ��l�n ortas�nda bulunan bu kasaba ��l r�zg�rlar�n�n etkisiyle bir harabeye d�n��t�. �nsanlardan bin y�l sonra amerikan�n b�y�k kentleri bir hayalet kente d�n��ecektir. B�y�k binalar aras�nda nehir ge�en kanyonlara d�n��ecektir. �nsanlar zaman�nda polis at� ve di�er atlar i�in bir ya�am alan� olacakt�r. Ancak insanlar d�neminde d�nyan�n �o�u alt�n�n topland��� rezerv bankas� yerin alt�nda de�erli madenini daha milyonlarca y�l daha koruyacakt�r.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1. Ka� desibel ses �iddeti insan kula�� i�in zararl�d�r?

S2. Biran�n mayalanmas� i�lemleri nas�l ger�ekle�ir?

S3. Krom oksit filmin �zelli�i nedir?

S4. Aptal alt�n ne demektir?

S5.Dinozor iskeletlerinin dik durmas�n� sa�lan yap� nedir?

S6.Prit hastal��� nedir?

S7.Baz� Fosillerin alt�n rengi almas�n�n sebebi nedir?

S8.Amerikan�n bir zamanlar alt�n bak�m�ndan zengin olan kasabas� hangisidir?

 

 

 

Huysuz Aslanlar ve Bizonlar. Aslanlarda S�ra D��� Al��kanl�k ve Huylar�n Ortaya ��k���

 

�� Soylu bir avc� �a�maz bir katil, kurban�n� her defas�nda h�zl� ve zekice bo�ar. Bazen avlar�n� canl� iken yerler. Bu al��kanl�klar nerden geliyor ve bu al��kanl�klar kal�c� m�? Aslanlar m�kemmel bir katil olacak �ekilde geli�irler. Bufalular aslanlar i�in hayatta kalma gerek�eleridir. Di�i aslanlar yavrular�na �ld�rme sanatlar�n� ��retmek zorundad�r. Yavrular s�r�deki en k�demli di�ilerle gezmek zorundad�r. Aileye �eki d�zen veren erkek asland�r. Yavrular b�y�d�k�e kendilerine uygun avlara kat�l�rlar. Bufal� tak�m oyunlar�yla aslanlar� alt edebilirler. Bufalularda direnme g�c� daha fazlad�r. Aslanlar genelde avlar�n�n soluk borular�n� s�k��t�rarak bo�arlar. Aslanlar bazen avlar�n� �ld�rmeden canl� olarak yerler. Bu durum bizlere g�re zalimce g�r�nebilir; ancak biz aslanlar� kendi kurallar�m�za g�re yarg�layamay�z. Bufalu yavrular� savunmas�z olduklar�nda s�r�lerin ortas�nda duruyorlar. Yeni do�an filler savunmas�zd�r anne fil yavrunun ayakta durmas�na zorlar. Aslan s�r�leri savunmas�z bir fil yavrusunun kokusunu al�r. Erkek filler yaln�zl���na d��k�nd�r. Yavru bir fil savunmas�z kal�nca erkek fil onu aslanlar�n sald�r�s�nda kuruyabilir mi? Normalde erkek bir fil kay�p bir yavruyu kuruma e�iliminde de�ildir. Arkada�l�klar� yaln�zca birka� saat s�rebilir. Afrika �al�l�klar� saklanmak i�in uygun yerler de�illerdir. Bu �al�lar a� ve f�rsat��lar i�in fener g�revi g�r�r. Aslanlar�n payla��mc� oldu�u s�ylenemez. Yavru fil yoluna devam edemeyince aslanlar ve akbabalar i�in kolay bulunacak bir besin haline geldi. Fazladan rekabet aslanlar�n hayatlar�n� zorla�t�r�r. Yavrular�n e�itimi tamamland���nda yavrular avlanmak zorundad�rlar. Anne aslan bufaluyu gen� erkeklerin �ld�rmesine izin veriyor. Bir aslan�n �ld�rme g�d�s�nden vazge�mesi �ok nadir bir durumdur. Boza��n hareket etmesi aslanlar�n �ld�rme i�g�d�s�n� tetikliyor. Aslanlar ak�am karanl��� ��kmeden ziyafete ba�lam�yor. Gen� erkekler belli bir d�nemden sonra s�r�den ayr�lmaya zorlan�rlar. Geli�en erkekler annelerine �st�nl�k kurmaya �al���yorlar. Kurakl�k ba�lay�nca aslanlar�n yiyecek bulmas� zorla��yor. Anneleri yavru ve gen� aslanlar�n b�t�n hareketlerini izliyorlar. �ncelikli olanlar yeni yavrulard�r. �amur batakl�klar� yavru filler i�in bir �l�m �ukuru haline d�n��ebilir. Filler cilt bak�mlar� ve serinlemek i�in bu �amur �ukurlar�na geliyorlar. Yavru filler g��s�z olduklar�ndan dolay� �amur batakl�klar� onlar� kendine do�ru �eker. Yavrunun tepinmesi daha �ok batmas�n� sa�lar. G�r�nmeyen �ukurlar bufalular i�inde bir tehdit olu�turuyor. ��ine kayd���nda �amur onlar� daha da derine �ekiyor. �akallar �amurda kalan bufaluyu beklerler. �amur sertle�ince onlar i�in bir ziyafet olacakt�r. �amurda saplanan bufaluyu bulan aslan, bufalunun bo�az�na ula�amay�nca burnunu yakalay�p onu bo�maya �al���yor. Bu sefer neden geleneksel y�ntemi kullanm��t�r? Bu bilinmiyor. Bir hayvan�n trajedisi di�er hayvan�n hayatta kalmas� ve ailesinin ya�am�n� devam ettirmesi anlam�na geliyor. Ya�mur mevsimi hayvanlara hem bereket hem de karga�a getiriyor. Gen� erkek aslanlara uygulanan so�uk muamele geli�imlerini h�zland�r�yor. Yer m�cadelesine girmemeyi ve babalar�n�n daha g��l� olduklar�n� i�g�d�sel olarak anl�yorlar. Otoritesine meydan okuyanlar� hemen cezaland�r�yorlar. B�y�k erke�in s�r�den ayr�lmas�na �ok az bir s�re kald�. Erkek aslanlar iki ile �� ya� aras�nda cinsel olgunlu�a eri�tiklerinde gitmek zorundad�rlar. E�itimleri sonucunda nihayet bir av yakalayabildiler. Art�k s�r�den ayr�lmaya haz�rlar.

 

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1. Bufalular�n savunma teknikleri nelerdir?

S2. Aslanlar g�nde ortalama ka� saat uyurlar?

S3.Suya s�rekli ihtiya� duyan guruplar hangileridir?

S4. Kurak mevsim aslanlar i�in hangi s�k�nt�lar getiriyor?

S5. Aslanlar�n davran��lar�nda g�r�len de�i�iklerin sebepleri nelerdir?

S6.Hangi aylarda hayvanlar�n do�um oranlar�nda patlama g�r�l�r?

S7.Erkek hayvanlarda �reme s�recinde g�r�len davran��lar nelerdir?

S8. Di�i aslanlar�n erkek aslanlara g�re belirgin farklar� nelerdir?

 

 

Kanguru, K�pek Bal���, E�ek Ar�s� ve Penguen Yavrular�n�n Anne Karn�ndaki Hayat D�ng�leri 90 dakika 90 Dakika

 

�� Rahmin gizemli d�nyas�nda do�an�n evrim harikalar�ndan baz�lar� yat�yor. Burada da bu hayatlar tehlikelerle kar�� kar��ya, �imdi d�rt s�ra d��� hayvan�n an rahmine d����lerinden do�umlar�na kadar ki inan�lmaz yolculuklar�n� izleyece�iz. Ebeveynler ilk engellerle gebelik s�ras�nda kar��la�acak b�t�n zorluklara kar�� d�llenmi� bir yumurta olu�turmalar� ve do�mam�� yavrular�na bir bar�nak olu�turmalar� gerekir. �reme �o�u k�pek bal�klar� i�in bir cinsiyet sava�� olmak zorunda k�pek bal�klar�n �n sevi�meleri kalbi zay�f olanlara de�il di�iler hayatta kalabilmek i�in partnerlerinden biraz daha vurdumduymaz olmak zorundad�r. Teknik olarak penisi yok bunun yerine partneriyle ili�kiye girmek i�in karn�n�n alt�nda ge�ici olarak sertle�en iki uzuldan birini kullan�yor. En b�y�k engel su ortam� spermi kolayca da��labilir. Bunun i�in geli�tirdi�i bir ��z�m var sperm mermileri, bu sperm keseleri binlerce uyku halinde spermi bar�nd�r�yor bu sperm kesesi di�i k�pek bal���n�n i�inde da��l�yor. K�pek bal�klar�nda �iftle�me bir grup faaliyeti olabiliyor. Bir�ok erkekten sperm almak di�iler i�in bir avantajd�r. Bu yavrulardaki genetik �e�itlili�in azami seviyeye ��kmas�n� sa�l�yor. Di�i k�pek bal��� her biri bir golf topu b�y�kl���nde on d�rt tane d�llenmi� yumurta bar�nd�r�yor. Antartikada s�cakl�k eksi yirmi dereceye kadar ula��yor. S�cakl�k h�zla d��meye devam ediyor. Bir metre boyundaki bu ku�lar �remek i�in yumurtlamak zorundad�r. Antartikan�n so�u�unda onlar� ayakta tutmak zorlu bir g�revdir. �iftle�iyorlar ve yumurtan�n ola�an�st� yolculu�u ba�l�yor. Bir insan yumurtas� d�llenmeden �nce mikroskobik boyuttad�r. Penguenin ise bir pinpon topu b�y�kl���ndedir. Ku�larda cinsiyeti belirleyen yap�lar farkl�d�r. Penguenin yumurtas�nda spermin girece�i tek bir nokta var. �ekirde�i bar�nd�ran k���k soluk bir yer bu noktadan sadece bir sperm �ekirdekle kayna�abiliyor. Yumurtan�n beyaz k�sm� embriyonun beslenmesini sa�layan proteinle dolu, daha sonra yumurta beyaz k�sm�nda k�vr�ml� kordonlar olu�uyor. Yumurtan�n beyaz� etraf�nda ince lastiksi bir zar olu�uyor. Bu zar sa�lar�m�z�n ve t�rnaklar�m�z�n olu�mas�n� sa�layan keratin maddesini i�eriyor. Son olarak annenin kemiklerinden gelen kalsiyum kristalleri zar�n �zerini kapl�yor ve sert bir kabuk olu�turuyor. Bu kabuk tavuk yumurtas�ndan iki kat daha kal�n kulu�kaland���nda bu yumurta on iki santim boyunda oluyor. Yumurtan�n hayatta kalabilmesi i�in ebeveynlerin �zverilerine ihtiya� vard�r. Yumurtay� �retmek anneyi fiziksel olarak yumurtay� beslenmek i�in denize d�nmek zorundad�r. Di�i penguen yumurtay� erkek penguene vererek ayr�l�r yumurtan�n bir keseden di�er keseye verirken dikkatli olmak zorundad�rlar aksi taktirde yumurta donabilir. Erkek penguen yumurtay� kendi kesesine almakta isteklidir. Anne besin aray���ndan d�nene kadar baba penguen yumurtan�n kuruyuculu�unu �stlenir. Orta Avustralya�n�n kavrulmu� ��l�nde ya�ayan memeli hayvanlar�n bir�o�u keselidirler. Bunlar�n en b�y��� iki metre boyundaki k�rm�z� kangurudur. Kangurular sadece bir yumurta �retiyor. Bu y�zden sadece bir erke�in spermi yumurtay� d�ll�yor. Kanguru spermi rekabeti bir tuzak kurarak atlat�yor. Meni s�v�s� kal�n lastikli bir t�pa olu�turarak vajinal kanal� ge�ici olarak t�kat�yor. Bu s�ngersi engel kendi spermin ge�i�ini sa�larken rakip spermlerin ge�i�ini engelliyor. Kangurunun �� vajinas� bulunuyor. Kimyasal salg�lar onlar� do�ru istikamete y�nlendirerek yumurtaya ula�mas�n� sa�l�yor. D�llendikten sonra yumurta annenin rahmine do�ru y�neliyor. Kangurunun anne rahminde kal�� s�resi olduk�a k�sad�r. Parazit e�ek ar�s�n�n �reme stratejisi tek kelimeyle benzersiz, e�ek ar�s� besleyicilerle dolusu yumurta sar�s� vermeyecek yumurtas�na, onun ba�ka bir plan� var.Lahana t�rt�llar� bu ar�n�n yumurtalar� i�in bir rahim g�revini �stlenecekler. Ar� t�rt�l�n s�rt�nda i�nesiyle bir delik a�arak yumurtalar�n� b�rak�yor. T�rt�l�n derisiyle ba��rsaklar� aras�ndaki k�s�m besin y�n�nden zengin bir s�v� i�eriyor. T�rt�l�n ba����kl�k sistemi harekete ge�iyor ve e�ek ar�s�n�n yumurtalar�n� ortadan kald�rmak i�in sald�r� durumuna ge�iyor. Yumurtalar bu duruma haz�rl�ks�z de�iller kendi yap�mlar� olan bir vir�s� ortama b�rak�yorlar. Bu vir�s t�rt�l�n ba����kl�k sistemini ortadan kald�r�l�yor. Bu vir�s t�rt�l�n ba����kl�k sistemini zay�flat�yor. T�rt�l i�galcinin ihtiyac�n� g�re ya�am�n� d�zenlemek zorundad�r. K�pek bal���n�n v�cudunda tek bir kemik yoktur, k�pek bal�klar�n�n alg�lar� �ok y�ksektir en k���k bir hareketin bile fark�na var�rlar. K�pek bal��� embriyosu rahimde bulunan s�v�lardan oksijen elde etmek zorunda k�pek bal��� embriyosu ger�ek solunga�lar geli�tirildi�ine kadar ola�an �st� t�y�ms� lifler s�v�y� tarayacak ve hayatta kalmas� i�in gerekli oksijeni toplayacakt�r. Penguen embriyosu besinini yumurta kesesinden al�yor. Penguenler bal�ks� atalar�n�n karaya ��kmas�ndan bu yana b�y�k bir evrim ge�irdiler. Baz� gizli vas�flar� hala sudaki ge�mi�lerinden izler ta��yor. Embriyonun ba� k�sm�nda bulunan etraf� s�v�yla �evrilmi� t�yler bulunur. Bu sistem penguenlerde i� kula�� olu�turur. Penguenlerin kanlar� bir�ok kara hayvan�n kan�ndan daha farkl�d�r. Okyanus ya�am�na elveri�li bir yap�s� vard�r. Bu ku�lar be� y�z metreden daha fazla derinliklere inmesi gerekir buda onlar�n daha fazla okyanus at�nda kalmas�n� gerektiriyor. Bu insanlar i�in imk�ns�z bir beceridir. Kanlar�ndaki hemoglobin dokular�n�n daha fazla oksijen depolamas�n� sa�l�yor bu y�zden suyun alt�nda daha fazla kalabilmektedir. Kanguru embriyosu bir i� rahimden d�� keseye do�ru hareket ediyor. D�rt haftal�k embriyo do�umu ger�ekle�ir. Sadece bir fasulye b�y�kl���ndedir. Otuz santimlik uzakl��� olan keseye yavru iki dakika sonucunda ula��r ve bir meme ucuna tutunuyor bu tutunu� onun yeni hayat ba��, kanguru bir g�bek ba�� yerine bir meme geli�tirmi�tir. T�rt�l�n v�cudundaki e�ek ar�lar� larvalar bir i�ne ucu kadard�r. Bu larvalardaki vir�s t�rt�l�n cinsel organ�n�n kimyasal olarak ��r�mesine neden olmu�tur. Bir harem a�as�na d�n��t�r�l�r. Rakip bir e�ek ar�s�n�n larvas� da t�rt�l� kendisine yuva belleyebilir bu y�zden di�er larvalar�n hayat� tehlikeye girebilir. K�pek bal�klar�nda kas g�c�n� kuvvete �eviren yap� kuyruk yap�s�d�r yan y�zge�ler dengede kalmas�n� sa�l�yor. K�pek bal�klar�nda koku alma duyular� geli�mi�tir be� kilometre uzaktaki bir av�n�n kokusunu alabilirler. Yumurta kesesi t�kenmek �zereyken plasentaya d�n���p g�bek ba��yla yavrunun kalan geli�imini tamamlamaya �al���r. Ba�ka bir k�pek bal��� �e�idi ise yavrular�n�n hayatta kalmas� i�in plasenta �retmiyor bu yavrulardan bir tanesinin ilkel di�leri olu�uyor g�zleri k�r olmas�na ra�men daha gen� karde�lerini yiyerek geli�imlerini tamaml�yorlar. Penguen embriyosunun de�i�imi yava� yava� ger�ekle�iyor. V�cudu �zerindeki dikenli yap�lar sonradan v�cudunu kaplayan t�ylere d�n���yor. Ayaklar� s�rekli s�f�r dereceye maruz kalmas�na ra�men inan�lmaz bir �ekilde donmaya kar�� durabiliyorlar. Atardamarlar s�cakkan� ayaklara getiriyorlar toplardamarlarda so�uk kan� kalbe g�t�r�yorlar bu �ekilde ayaklar�n� donmaya kar�� kururlar. Ayaklar�n s�rekli s�f�r derecede kalmas� onlar� donmaktan kuruyor. Bu sistemle penguen kendini donmaktan kuruyor. Penguen yavrusu kendi yumurta kabu�unu yemesiyle kemikleri daha g��l� bir yap� kazan�yor. Penguen ve yavrusu so�u�a dayanmak i�in �e�itli y�ntemler geli�tirmi�lerdir.Bu y�ntemler onlar� so�u�a kar�� koruyor. Kangurularda, yavru geli�imin b�y�k bir k�sm� kesede ger�ekle�ir �ok az bir s�re, geli�im rahimde ger�ekle�ir. Bu s�re i�erisinde yavru meme ucundan s�tle beslenir.S�tteki madde oranlar� yavrunun geli�imine ba�l� olarak de�i�mektedir. Kangurular�n yavrular� keseye ula�t�klar�nda anne kanguru ikinci bir sefer daha �iftle�iyor bu �iftle�me sonucunda d�llenmi� yumurta rahimde bekletiliyor. E�er kesedeki yavru �e�itli nedenlerden dolay� �l�rse, rahimdeki d�llenmi� yumurtan�n do�umu ger�ekle�ecektir. Bunun nedeni kangurular�n zor �evre ko�ullar�nda ya�amlar�n� garantiye almak i�in geli�tirdikleri bir y�ntemdir. Kangurular saatte altm�� kilometre h�za ula�abilirler. Arka ayaklar� bir yay i�levini g�r�r z�plama esnas�nda ten donlardaki de�i�imler ener�iyi tekrar tekrar depolayarak z�plama hareketlerinin devam�n� sa�lar. Parazitlenmi� t�rt�l�n i�indeki e�ek ar�s� larvalar� t�rt�l�n kan�yla ziyafet �ekmelerine ra�men t�rt�l�n i� organlar�na zarar vermiyorlar. T�rt�l�n i�indeki larvalar d��ar� ��kma zamanlar� gelmi�se sadece t�rt�l�n derisini par�alamak i�in geli�tirdikleri testere di�lerin yard�m�yla d��ar� ��k�yorlar bu esnada salg�lad�klar� bir kimyasala t�rt�l� fel� ediyorlar.�peksi bir �rt�yle kendilerini �rt�yorlar. Yaral� t�rt�l vir�s�n nedeniyle bu larvalar� korumak amac�yla onlar�n y�zeyini koruyucu bir �rt�yle onlara fazladan bir koza olu�turuyor. Yaral� t�rt�l a�l�ktan �l�nceye kadar bu larvalar� parazitlere kar�� koruyor. Di�ler ve pullarla beraber k�pek bal��� geli�imini tamaml�yor. K�pek bal�klar� s�rekli di� ��kartabiliyor ��nk� pullarla ayn� mekanizmaya sahiptir. Jilet gibi pullara sahiptir bu pullar onlar�n daha iyi d�nmesine ve s�rt�nmeyi azaltan bir etkiye sahiptir. G�zleri �ok keskin bir g�r�� alan�na sahiptir. Yavru k�pek bal��� uzun bir s�re sonucunda donan�ml� bir �ekilde do�maya haz�rd�r. Do�urmay� bir hormon tetikliyor anne k�pek bal��� nispeten s�� sulara �ekiliyor ve do�um on iki saat s�ren bir s�re zarf�nda yar�m metre olan on d�rt tane k�pek bal���n do�umuyla sonu�lan�yor.�ki ay�n sonucunda yavru penguen do�uma haz�r hale gelmi�tir. Do�um �� g�n s�r�yor. Yavru, be� ay daha ebeveynlerin yard�m�na ihtiya�lar� vard�r. Baba yumurtay� iki ay boyunca �ok zor ko�ullarda korumay� ba�arm��t�r. Yavru kanguru geli�imini d��ar�da devam ettirmek i�in yeterince geli�mi�tir. Kulaklar� beyninde ayr�lmaya haz�r ve i�itme g�revini yerine getiriyor annenin kalp at���ndan tutun d��ar�daki sesleri duyar hale geliyor. Art�k memeye ba�l� de�il istedi�i zaman besleniyor.V�cudundaki t�yler en k���k bir hareketlili�i alg�layacak �ekilde yarat�lm��t�r. Yavru yar�m y�l�n sonucunda nihayet d�� d�nyaya bak�yor. Parazit d�ng�leri uzun bir s�re alan e�ek ar�lar yeti�kin olarak sadece birka� hafta ya�arlar. Kozadaki de�i�imlerini tamamlad�ktan sonra yeti�kin e�ek ar�lar� olarak tekrar parazit d�ng�lerini devam ettirirler.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

S1Penguen yumurtas�n�n sperme do�ru hareket etmesini sa�layan yap�lar nedir

S2 Penguenlerde cinsiyeti ne belirler

S3 Penguen yumurtas�nda olu�an k�vr�ml� kordonun g�revi nedir

S4 Kendi DNA� s�ndaki vir�s� kullanan canl� hangisidir

S5 Bal�ks� atas�na en �ok benzeyen hayvan hangisidir

S6 Penguen embriyosu oksijeni nas�l al�yor

S7 Penguendeki i� kula��n g�revleri nelerdir

S8 Penguen yavrusunun d�� keseye ula�mas� i�in sahip olmas� gereken �zellikler nelerdir

S9 E�ek ar�lar�n�n larvalar�n� tehlikeye koyan geli�meye kar�� geli�tirdikleri sistem nedir

S10 Plasenta �retmeyen k�pek bal��� yavrular�n�n hayatta kalmas� i�in nas�l bir sistem geli�tirmi�tir

S11 Penguen t�ylerinin �zellikleri nelerdir

S12 Penguenler v�cutlar�ndaki �s�y� nas�l da��t�yorlar

S13 Penguen yavrusu �s� de�i�imlerinde baba penguenden nas�l bir yolla yard�m istiyor���

S14 Kanguru kesesinde ilk y�z g�nde en h�zl� geli�en organ hangisidir

S15 Embriyo uykusu nedir

S16 Penguenler hangi olaydan sonra v�cutlar�nda sar� �eritler olu�ur