>

����������������������������������������������������������������������� Ya�am M�cadelesinin �r�n� Hayvanlarda Ortaya ��km�� Evrimsel De�i�imleri (Savan) 5 S�re:45 dk

���������������������������������������

��� Hemen hemen her k�tada geni� �ay�rlar ve savanlar bulunur. D�nyada gezegenin en yo�un s�r�lerine rastlan�r.Bu s�r�ler kalabal�k gruplar halinde dola��rlar.Gunu aslana kar��,Bizon bizona kar��,yeralt�nda kaleler in�a eden s�r�ler,g�ky�z�nden inen avc�lar ve savan�n en h�zl� rakipleri aras�ndaki mutlak an.Bu anlar mucizevi anlard�r.��ta yeti�emeyece�imiz kadar h�zl�,y�rt�c� ku�lar izlenemeyecek kadar ani.S�r�ler halinde yolculuk yapmak hayvanlar�n hayatta kalma �ans�n� artt�r�r.Aslan sald�r�ya ge�ti�inde 15m�yi 2sn den k�sa s�rede kat edebilir.Gunulara sald�r�lar�ndan yakla��k 7 tane aslandan sadece biri ba�ar�l� oluyor.Gunular tehlike an�n� hissedince s�r�leri ile birlikte aniden ka�arlar yada yavrular�n� korumak i�in bir araya toplan�rlar.Hatta yaln�z bir aslana dahi meydan okurlar.Aslan gununun zay�f noktas� olan b��r�n� hedefliyor.Sonra s��r�yor.Kediler pen�elerini avlar�na dolayarak bileklerini b�kebilirler ve b��ak gibi keskin t�rnaklar�n� ��kart�p onu kavrarlar.Gunu aslandan daha a��r olmas�na ra�men yandan gelen sald�r�lar i�in donan�ml� de�il.Bir aslan�n g��l� omuzlar� ve momentumu onu devirebilir.Yere devirdikten sonra g�rtla��ndan veya burnundan kavramak i�in aslan�n g��l� di�leri devreye giriyor.Han�er gibi saplanan uzun k�pek di�leri av� bo�arak �ld�r�yor.Daha sonra alt ve �st k�pek di�leriyle eti makas gibi do�ruyor. Dilinin �st�nde bile av�n�n etini t�rp�lemek i�in keskin ve sivri ��k�nt�lar var.Hayvanlar�n kral� kadar s�per g��lere sahip olan hayvan h�z,g��,�eneler ve pen�eleriyle kaya kartal�.�ki metrelik kanat geni�li�iyle y�rt�c� ku�lar i�inde en b�y�k belki de en korkun� olanlardan biridir.Bu ku� 24km2�lik bir alan� g�zl�yor ve yine neredeyse saatte 320km h�zla dalabiliyor.Bu ku�lar i�in av yabanc� sincap ve cek tav�anlar�d�r. Bir tav�an�n hareketini y�zlerce metre uzaktan g�rebilirler.Ku�un a��rl���n�n ve g�c�n�n b�y�k bir b�l�m� g��s�ndeki u�u� kaslar�ndad�r.Kaslar�n i�indeki k���k lades kemi�i g��l� kanat ��rp�n��lar�n�n olu�turdu�u bask�y� emer.Kartal gibi g�zleriyle �nl�d�rler.Beyinlerinden daha b�y�k olan g�zleri insandan 3kat daha keskin bir g�r�nt� g�nderir. Cek tav�anlar� g��l� arka bacaklar� sayesinde saatte 64km h�zla ko�abilir.�stelik bu korkun� h�za ra�men kafas�ndaki adaptasyonlar sayesinde mant�kl� d���nebilir.Bizonlar�n �itle�me mevsimi yakla��nca s�r�deki erkeklerle kavga ederler.Erkekler di�ileri elde etmek i�in sald�rgan tav�rlar sergiler.�lk g�nlerden itibaren hen�z destekleyici g�ce sahip olmasalar bile �bizon� davran�� bi�imiyle do�arlar.Sadece birka� y�l i�inde a��rl�klar� 900kiloyu ge�er.Ve bu kadar v�cut z�rh�yla bizonlar� kavgaya haz�rlar.Sava�lar� s�rerken erkeklerde iki kat�na ��kan androjen hormonlar� ac�ya olan duyarl�l�klar�n� azalt�r.A�a�kakanlar saniyede kafadan 20 darbe vuruyor.Bir boks�r�n yumru�undan 20 kat daha h�zl� vuruyor.A�a�kakan�n g��l� gagas� yuva yapmak i�in delik a�maya ve b�cekleri bulup ��karmaya yada �iftle�me �a�r�s� yapar.��ng�rakl� y�lan �atal dilli,�ok zehirli ve �l�mc�l bir hayvand�r.��ng�rakl� y�lan i�in yer sincab� tercih edilen avlardan birisidir.Y�lan�n ba��n yan taraf�nda �s� alg�lay�c� iki �ukur var.Bu �ukurlara loreal �ukurlar denir.Bu �ukurlar g�z g�revini de g�r�r.Bu �ukurlar sayesinde �evre �s�s�nda bir derecenin 3000de biri kadar daha fazla olan bir s�cakkanl� av�n�n yerini ve boyunu belirleyebiliyor.Yer sincab� ��ng�rakl� y�lan i�in tercih edilen avlardan biridir.Yer sincab� tehlike an�nda kolonisini korumak i�in s�per g��l� savunmalar geli�tirmi�tir.Stratejisi kand�rmaya dayan�yor.Termitler s�per koloniler olu�tururlar.Boyu 6m�yi ge�en �ato benzeri termit yuvalar� g�venli bir b�lge olu�turur.Gezegende termitler ve kar�ncalar hayvan ya�am�n�n %20 sini olu�tururlar.Yuvan�n derinliklerinde bulunan Krali�e termit,kalp ritmi gibi atan v�cuduyla 3sn de 1 yumurta yumurtluyor.Yani g�nde 30 bin yumurta yap�yor.Krali�e termiti korumak asker termitlerin g�revi.Asker termitlerin bir di�er g�revi ise bir i�gal an�nda yuvay� korumaya haz�rlar ve di�leri ile d��man� �s�r�p kar�� koyuyor.Pullu Pangolin gece ortaya ��kar ve termit yemeye bay�l�r.Koku ile avlan�r.Dilini 30cm uzatabilir.Filler d�nyan�n en b�y�k v�cutlar�na sahipler.Filler hortumlar�n� kullanmak zorundalar.Hortumlar� onlar�n eli gibidir,burnu teleskopudur.A��zlar�na yiyecek almak i�in ihtiya�lar� olan tek alettir.Hortumlar� binlerce kasla �al��an bas�n�l� bir sistemdir.Hortumlar�n� kullanmay� ��rendikten sonra yedi�i ve i�ti�i her �eyi a�z�na g�t�r�rler.Z�rafan�n arka bacaklar� �n bacaklar�na oranla daha k�sad�r.�n bacaklar� uzun oldu�u i�in �ok g��l�d�r ve �l�mc�l darbeler olu�turabilir.�ita saatte 100km�ye ula�abilir.Roket kadar h�zl�d�rlar.Tek ad�mda 6m�den daha fazla yol al�yorlar.Kemikleri hafif,s�rt� i�e ��k�k,uzun bacaklar� ko�maya uygun,uzun kuyruklar� denge sa�lay�c� ,k�sa ve aerodinamik bir kafaya sahip.�itan�n g�zlerinin alt�ndaki siyah �izgiler ����� kesiyor.Av�n� yere devirdikten sonra k�sa �enesiyle g�rtla��na sar�l�yor,di�leriyle nefes borusunu yakalay�p bo�arak �ld�r�yor.Antiloplar �ita kadar h�zl� de�iller fakat avantajlar� ani d�n��ler ve mesafelerdir.

 

 

����� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

1)Canl�lar�n hayatta kamlar� neye ba�l�?

2)Canl�lar ya�am m�cadelesi i�in nas�l hareket ederler?

3)Do�an�n g��leri neden kar�� kar��ya geliyor?

4)Canl�lar tehlike an�n� nas�l alg�l�yorlar yoksa hep tetikteler mi?

5)Kaya kartal� kendisinden cismen �ok b�y�k olan avlar� nas�l yakalayabiliyor?

6)Avc� i�in av��n se�ilmesi zor mu yada avc� av�n� neye g�re belirliyor?

7)Avc�lar silahlar�,teknikleri ve gizli s�per g��leri ile av�n� yakalamada s�rekli ba�ar�l� olurlar m�?

8)Canl�lar do�ar do�maz destekleyici g�ze sahipler mi?

9)Asker termitlerin g�revleri nelerdir?

10)D�nyan�n en h�zl� memeli hayvan� hangisidir?

 

 

 

������������� Berrin �ZG�K�E FEN B�LG�S� ��RETMENL��� 4.SINIF

 

��