>

�������� ��������������������������������������������������������������������Ya�am M�cadelesinin �r�n� Hayvanlarda Ortaya ��km�� Evrimsel De�i�imler 245dk

Hayvanlar yer k�renin her yerinde ya�amay� ba�arabiliyor. Her yere adapte olabiliyorlar bu bir s�r niteli�indedir. Himalaya da�lar�na t�rmanan baz� da�c�lar en y�ksek zirvelerde baz� ku�lar�n u�tu�unu fark etmi�lerdir. Bu ku�lar �ubuklu kazlard�r. 9000 metre y�kseklikte u�abilen bu kazlar�n oksijen kaynaklar� �ok s�n�rl�d�r. Peki oksijen ihtiya�lar�n� nas�l kar��l�yorlar?�ubuklu kazlar�n kanatlar� bir k�r�k g�revi g�rmektedir. Bu sayede havay� ci�erlere iter ve hava kesecikleri dolar. Bu ku�lar�n kanlar� oksijeni �ok iyi depo edebilmektedir. S�rekli hareket etmeleri �ok so�uk havalarda dahi donmalar�na engel olmaktad�r. Ve r�zgar ak�m�n� kullanarak �ok h�zl� u�abilirler. 24 saatte 1600 km yol alabilirler.

 

Yavru bodur �r�mcekleri kazlardan ve akbabalardan daha fazla mesafeyi u�arak kat edebilirler. Bu �r�mcekler a�lar�n� otlara ba�lar ve y�kseltmeye ba�larlar uzad�k�a s�cak hava ak�m�na kap�l�rlar. Bu ak�m sayesinde havaya y�kselirler. So�uk havalarda ise �l�m haline benzer bir hal al�rlar. Hayatlar�n� bu �ekilde s�rd�r�rler. Hava ak�mlar�n�n de�i�imi sonucu yere inerler. Bodur �r�mcekleri bu sayede k�talara aras� yolculuk bile yapabilirler.

 

Hem �ubuklu kazlar hem de bodur �r�mcekleri �ok zor �artlara uyum sa�layabilerek hayatta kalm��lard�r. G�zl�kl� puflalar da gizemli ku�lard�r. Bu �rdek t�r� yaz�n g�r�nen fakat k���n ortal�ktan kaybolur. Bilim adamlar� ilk olarak bunu a��klayamazlar fakat bir s�re sonra g�r�l�r ki bu ku�lar kutuplara g�� eder ve bura da buzlar�n �zerine toplu halde ��kerler ve buzlar� eritirler. Bu sayede buzlar� eritirler ve buzullar�n alt�ndaki bitkileri besin olarak kullan�rlar.

 

Sinek ku�lar� g�nd�z beslenir. Fakat ya�ad��� yerlerde geceleri �ok so�uk olur. Bundan korunmak i�in da�lar�n oyuklar�na yerle�irler. Kan ak��lar� yava�lar v�cut s�cakl�klar� d��er. Buna belli bir s�re dayanabilirler. Bu �ekilde hayatta kalmay� ba�ar�rlar.

 

Ayr�ca baz� hayvanlar �ok �zel yap�larla donanm��lard�r. Bu donan�mlar besin bulma ve zor �artlardan korunmaya yard�mc� olurlar. Kutup ay�lar� kutup so�uklar�ndan korunmalar�n� sa�layan kal�n bir ya� tabakas�na sahiptirler. �ok iyi bir k�rkleri vard�r bu k�rk �effaf bir yap�ya sahiptir. K�rk ����� ge�irir ve alttaki deriye toplar. Kutup ay�s� sadece ayak ve burnundan �s� kayb� ya�ar.

 

�mparator penguenleri yumurtalar�n� d�nyan�n en so�uk yerlerinde ya�ar ve yumurtalar�n� buraya b�rak�r.K�rkl� yap�lar� onlar� so�uk havalardan korunmas�n� sa�lar.

 

Develer de zor �artlara uyum sa�layabilen hayvanlardand�r. Develerin h�rg��leri ya� deposudur. Geni� ayaklar� onu yumu�ak zeminlerde destekler. Kum f�rt�nalar� s�ras�nda g�zleri kirpikler yard�m� ile korunur. Develer 10 dakika su i�erek 100 km yol alabilirler.

 

��lde ya�ayan filler��ldeki su kaynaklar�n� m�thi� bir �ekilde bilirler adeta bu �zellik genetik yap� ile aktar�lm�� gibidir. Ayr�ca suyun titre�imini ayaklar�nda sismik hareketlerle alg�larlar bu sayede yer alt� sular�n� takip edebilirler. Filler kurumu� dere yataklar�n� kazarak su ��kartabilirler.

 

�spermecet balinalar� �ok derinlerde y�zebilen memeli bir canl�d�r. 1 saat nefes almadan ya�ayabilirler. Kanlar�nda �ok fazla oksijen ta��yabilirler fakat bu 1 saat nefes almadan ya�amalar�na yetmez. Oksijeni kaslar�nda ki �zel proteinlerle depo eder ve kullan�r.Ayr�ca bu balinalar �ok fazla derinlere indikleri i�in b�y�k bir bas�nca maruz kal�rlar. Balinan�n iskelet yap�s� esnek bir yap�ya sahip oldu�u i�in y�ksek bas�n�ta i�eri do�ru ��ker bas�nc� dengeler.

 

Kimi hayvanlar ise hastal�klardan ve zehirlenmelerden korunman�n yollar�n� bulmu�lard�r.Kapu�in maymunlar� �ok zehirli bitkilerin ya�ad��� yerlerde ya�arlar.Do�al olarak besin olarak da bu besinleri kullan�rlar. Her besinden zehirlenmeyecek kadar yiyerek hayatta kal�rlar. B�t�n ya�amlar� besin toplamakla ge�er. Zehirli bitkilerin oldu�u b�lgelerde ya�ayan b�t�n hayvanlar belirli zaman aral�klar�nda kil yerler.Kil �ok iyi bir anti oksit ve zehirleri �ok iyi absorbe eder.Adeta hayvanlar bunu biliyormu� gibi kil yerler ve korunurlar.

 

Hayvanlar�n ba� etmeleri gereken zor �artlardan biri de mevsim de�i�meleridir. Hayvanlar mevsim de�i�melerine ba�l� olarak g�� ederler. Kuzey kutbu deniz k�rlang�c� yaz mevsimi ku�lar�ndand�r bu y�zden s�rekli g�� eder. Nerdeyse kutuptan kutuba u�arlar. Ortalama bir �m�r s�rd�rd�kleri taktirdeu�tuklar� mesafe yakla��k olarak aya gidip gelmek kadard�r.

G�� eden hayvanlardan biri de somon bal�klar�d�r. Somon bal�klar�n�n g��� ak�l almaz bir olayd�r. Somon bal�klar� okyanuslarda ya�ayan bal�klard�r fakat tatl� sularda �rerler. �reme d�nemleri geldi�i zaman okyanuslardan d�nyaya geldikleri tatl� sulara g�� ederler. G�� s�ras�nda binlerce km yol alabilirler ve hi�bir �ekilde yollar�n� �a��rmazlar. Tatl� su kaynaklar�na ula�t�ktan sonra yumurtalar�n� b�rak�rlar ve �l�rler.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

 

S -1 A�a� kurba�as� k���n �ok b�y�k so�uklar�n oldu�u yerlerde ya�ar ve donar fakat �lmez. Bahar gelince tekrar eski haline d�ner. Bu olay�n sebebi sizce ne olabilir?

S-2 Hayvanlar yery�z�n�n en zor �artlar�nda dahi ya�ayabilmektedir. Olu�an de�i�iklikler kar��s�nda her zaman haz�r durumdad�rlar. Bunun sebebi nedir?

S-3 Kolobos maymunlar� hastal�klardan nas�l korunmaktad�rlar?

S-4 Hayvanlar�n davran��lar� i� g�d�lere g�re mi yoksa bir y�nlendirme sonucu mu �ekillenmektedir?

S-5 So�uk sularda ya�ayan hayvan t�r�nden biri de morslard�r. Morslar so�uktan nas�l korunur? Burada ki evrimin sonu�lar� nelerdir?

S-6 Penguenler yumurtalar�n� nas�l korur? Hangi penguen korumay� yapar(di�i-erkek)?,

S-7 D�nyan�n en yo�un k�l yap�s�na sahip olan hayvan hangisidir? Bu k�l yap�s� hangi avantajlar� beraberinde getirmektedir?

S-8 Termitler yuvalar�n� g�ne�ten nas�l korumaktad�r?

S-9 ��lde nem oran� �ok d���k olmas�na ra�men baz� hayvanlar bundan faydalan�yor. Bunu nas�l sa�lamaktalar?

S-10 Flamingolar volkanik b�lgelerden p�sk�ren zehirli sularda bulunan yosun ve karideslerle beslenirler. Zehirlerden korunma yollar� nelerdir?

 

Yunus �ELEB��� Fen bilgisi ��retmenli�i 4. s�n�f 2011