>
���������������������������������������������������������������������������������
Ya�am
M�cadelesinin �r�n� Hayvanlarda Ortaya ��km�� Evrimsel De�i�imler I �45 Dakika
����������� Hayvanlar �leminde hayatta kalmak her zaman pamuk
ipli�ine ba�l�. Yiyecek bulmak g�nl�k ve zorlay�c� bir ihtiya�t�r. Ayn�
derecede zorlay�c� bir di�er �ey ise av olmamakt�r. Bu iki gereksinimi
dengelemek karma��k bir g�revdir. Bulunan ��z�mler sonsuz derecede �e�itli,
ak�l almaz derecede �a��rt�c� ve durmaks�z�n geli�iyor. Hayvanlar�n �a��rt�c�
d�nyas�nda a��lamayacak g��l�k denen bir kavram yoktur.
����������� D�nya da art�k buzullardan daha
so�uk, daha �ss�z ve daha kasvetli �ok az yer vard�r. Ama bir canl� var ki
ba�ka bir yerde bar�namaz. �Kutup Ay�s��
����������� K�� uykusundan kalkan kutup
ay�lar�n�n yiyecek bulmalar� gerekiyor. ��nk� aylad�r hi�bir �ey yememi�ler. En
sevdi�i yiyecek olan fok bal�klar�n�n pe�ine d��erler. Kutup ay�lar� g�zlerine
g�venmezler. Hayranl�k uyand�r�c� bir koku duyular� vard�r. Buzlar alt�ndaki
fok yavrusunun kokusunu bir kilometreden alabiliyor. Ad�m ad�m yakla��rken bir
buz �at�rt�s� onu ele verebilir.
����������� Kutup Ay�s�ndan farkl� olarak Gri
Bayku�un s�ra d��� bir koku alma duyusu yoktur. O ba�ka bir duyusuna g�veniyor.
Bayku�un y�z�n�n iki yan�nda ki t�yl� diskler, sesi y�kseltme g�revi g�rerek
ses dalgalar�n� hassas kulaklara iletiyor. Bayku� ya�an kar�n alt�nda olsa da
sesleri milimetrik bir incelikte ay�rt edebiliyor. Bayku�un b�y�k g�zleri
m�kemmel bir g�r�� g�c�ne sahiptir. Ayr�ca bayku�un g�zleri siyah beyaz
g�r�yor.
����������� �� avlanma stratejilerine gelince
�r�mceklerinde bu alanda e�siz marifetleri vard�r. S��rayan �r�mce�in beyni bir
toplu i�ne ba�� kadard�r. Kendi v�cut uzunlu�unun 80 kat� y�ksekli�e
z�playabiliyor ve inece�i yere tam bir keskinlikle hedef belirliyor. Bu
�ld�r�c� ni�anc�l��� onun ayr�cal���d�r. Kar��dan sald�r� s��rayan �r�mce�in
bir�ok stratejilerinden biridir. Di�erleri sinsicedir. S��rayan �r�mce�in
repertuar� beklenmedik �ekilde geni� ve sadece d�hice avc�l���yla k�s�tl�
de�ildir. Baz�lar� av�n� garantiye alabilmek i�in fiziksel olarak de�i�mi�tir.
Saklanma ve kamuflaj sanat�nda m�kemmelle�mi�tir.
����������� Kamuflaj bir�ok formda kar��m�za
��kabilir. Hi� beklenmedik �ekillerde bile. Bir�ok b�cek i�in ye�il dokumac�
kar�ncalar�n yuvas� uzak durulmas� gereken bir yerdir. Bu kar�ncalar kendilerinden
�ok daha b�y�k davetsiz misafirlerle �ok iyi ba�a ��kabiliyor. Ancak bir hayvan
geli�tirdi�i kamuflaj sayesinde bu duruma kay�ts�z g�r�n�yor. Alt�n s��rayan
�r�mcek yuvaya istedi�i gibi girebilir ve ��kabilir.
�Bir�ok canl�
g�rsel kamuflaj geli�tirmi�tir. Bir �oban aldatan t�r� Amerikan Kutu Ku�u �l�
bir dal� taklit ediyor. �al� �ekirgesi �l� yapra�� taklit ediyor. Bir mantodea
orkide g�r�n�m�nde.
Su alt� d�nyas� da ayn� �ekilde �e�itlidir. Ancak
burada bile b�t�n canl�lar sahne ���klar�n� sevmiyor. Bir fener bal���n� bir
kenarda sessizce dururken fark etmek imkans�z ama aln�ndaki ��k�nt� d���nda.
�spirto bal��� da yiyecek i�in pusuda beklerken onu hareket edene kadar g�rmek imk�ns�z.
Kamuflaj� sadece k���k bal�klar de�il b�y�k bal�klarda kullan�yor. �rne�in;
melek k�pekbal��� av�n� beklerken yumu�ak kumlar�n alt�nda iyi kamuflaj oluyor.
Nil bal���n�n yass� yap�s� okyanus zeminin de saklanmas� i�in ideal bir
yap�dad�r. Ve �ok h�zl� kamuflaj oluyor. Gece olunca parlak renkli olan
bal�klar ne yapmal�. Mercan resiflerinde gece ��k�nce en basit ��z�m saklanmakt�r.
Lapinler geceleri kumun alt�na saklan�yor. Ancak �eki� ba�l� k�pekbal���n�n
s�ra d��� bir �zelli�i vard�r. S�ra d��� kafas�ndaki organlar elektriksel alana
kar�� olduk�a duyarl�d�r. Bu sayede kumun alt�na saklanan lapinalar�n yerini
tespit edebiliyorlar.
����������� Nehirdeki canl�lar i�in y�nlerini
bulmak sorun sadece yunus bal�klar� �ok iyi adapte olmu�. G�r�� g�c� �ok iyi
de�il ama yank� ile yer bulma �zelli�ine sahiptir. Y�lanbal��� elektriksel bir
g�ce sahip ve avlar�n� elektrik �okuyla yakal�yor. Amazon sular� oksijen
a��s�ndan yoksun. Ancak y�lanbal��� gibi baz� t�rler havay� do�rudan teneff�s
edecek bir �zellik evrimle�tirmi�. Ya�mur ya�ana kadar oksijen ihtiyac�n�
kar��lam�� olacak.
����������� Afrika�daki kurak mevsimde hayatta
kalabilmek i�in i�birli�i i�inde olmak en do�ru olan. �ok h�zl� hayvan olan
��talar bile av�n� yakalamak i�in �ok dikkatli olmal�d�r. �skeleti son derece
esnek ve manevra yaparken durmadan ko�mas� kolayla��yor. Afrika yaban kedisi
��tan�n k���lt�lm�� versiyonudur. Leopar �ok yetenekli bir takip�idir. ��ta
yakalad��� bir av� bir �akaldan ya da bir akbabadan koruyabilir ancak bir
s�rtlandan koruyamaz. ��nk� s�rtlan �ok g��l� ve sadece kas y���n�ndan
olu�uyor.
����������� Hayvanlar aras�nda i�birli�i
sa�lan�rsa ya�ama ve avlanma �ans� artar. Meksika ��llerinde ya�ayan Haris
�ahini s�r� halinde avlan�r. Aslanlarda s�r� halinde avlan�r.
����������� Elbette
avlanmak ve kan d�kmek yiyecek bulmak i�in ��z�m de�ildir. Bir�ok hayvan
vejetaryen olarak ya�ar.� Ancak buda
kendi sorunlar�n� beraberinde getirir. Cenada maymunlar� bu �ekilde ya�ar.
Sumatsan�n batakl�k ormanlar�nda vejetaryen orangutanlar yiyecek bulmak i�in
�ok �al��malar� gerekiyor. Temel besinleri meyve veren a�a�lard�r yaln�z
a�a�lar y�zlerce kilometrelik alanda da��n�k halde bulunuyor. Ye�il maymunlar
ise her uyarana kar�� farkl� bir tepki veriyorlar. Besin ihtiya�lar�n� yerden
sa�lamalar� gerekti�i zaman �ok dikkatli olmalar� gerekir.
����������� Hayvanlar�n kendilerini av olmaktan
kurtarmalar� gerekir. Bunu becerebilenlerde oluyor beceremeyenlerde oluyor.
�rne�in; yakal� kertenkele yanaklar�n� a�t���nda hem �rk�t�c� hem de oldu�unun
iki kat� oluyor. Kertenkele b�ylece zaman kazan�yor arkas�n� d�n�p ka�mak i�in.
Kendilerini korumak i�in son derece ��z�mleri vard�r. Bunlardan en basiti
h�zd�r. Yakal� kertenkelenin arka bacaklar� en h�zl� avc�lardan bile
kurtulmas�n� sa�l�yor. Etkileyici bir g�steride kimse G�ney Amerika�n�n
Basilisk kertenkelesini ge�emez. Suyun �st�nde ko�abilmektedir. Bu sayede
etraftaki avc�lar�n �o�undan kurtulabiliyor. Aslan bal��� kamufle olmay�
d���nmez. Tam tersine parlak �izgileri, t�ys� y�zge�lerinin u�lar� son derece
zehirli olduklar�n� duyurmak i�indir.
����������� B�t�n d�nyada hayvanlar her g�n �l�m
kal�m sava�� verir. Her biri sorunlar� i�in farkl� bir ��z�m yolu geli�tirmi�.
Her bir d�hice ��z�m gezegenimizdeki b�y�k ve s�rekli de�i�en ya�am yelpazesine
bir katk�da bulunuyor. Hayvanlar�n mucizev� hayatta kalma stratejileri bizi her
zaman �a��rtacakt�r.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
1.Hayvanlar
ya�amak ve yiyecek bulmak i�in ne gibi ��z�m yollar� bulmu�lar?
2.Hayvanlar
�leminin en yetenekli avc�s� hangi canl�d�r?
3.Gri
Bayku�un siyah-beyaz g�rmesi ona nas�l bir avantaj sa�l�yor?(Dezavantaj m�
yoksa avantaj m� sa�l�yor?)
4.Hayvanlar
�leminde kamuflaj�n ne gibi yararlar� vard�r?
5.Kumlu
okyanus zemininde en iyi kamuflaja sahip olan canl� hangisidir?
6.Y�lanbal���n�n
av�n� yakalarken �retti�i elektri�in g�c� ka� volttur?
7.D�nyan�n
en h�zl� hayvan� hangisidir?
8.Y�llar
boyunca G�ney Amerikal� yerliler hangi hayvan�n zehrini avlanmada ve korunmada
kullanm��lard�r?
9.G�ney
Amerikan�n Basilisk Kertenkelesinin suyun �st�nde ko�abilmesini sa�layan etmen
nedir?
10.Hayvanlar
avc�lardan kendilerini korumak i�in ne t�r yollar kullan�rlar? Bunu nas�l
belirtirler?
11.En
etkili biyolojik silaha sahip oldu�u d���n�len hayvan hangisidir?
R�fat KOY E��T�M FEN B�LG�S� ��RT. PORG. 4.SINIF