>

��������������������������������������������������������������������������������� Ya�am M�cadelesinin �r�n� Hayvanlarda Ortaya ��km�� Evrimsel De�i�imler I 45 Dakika

����������� Hayvanlar �leminde hayatta kalmak her zaman pamuk ipli�ine ba�l�. Yiyecek bulmak g�nl�k ve zorlay�c� bir ihtiya�t�r. Ayn� derecede zorlay�c� bir di�er �ey ise av olmamakt�r. Bu iki gereksinimi dengelemek karma��k bir g�revdir. Bulunan ��z�mler sonsuz derecede �e�itli, ak�l almaz derecede �a��rt�c� ve durmaks�z�n geli�iyor. Hayvanlar�n �a��rt�c� d�nyas�nda a��lamayacak g��l�k denen bir kavram yoktur.

����������� D�nya da art�k buzullardan daha so�uk, daha �ss�z ve daha kasvetli �ok az yer vard�r. Ama bir canl� var ki ba�ka bir yerde bar�namaz. �Kutup Ay�s��

����������� K�� uykusundan kalkan kutup ay�lar�n�n yiyecek bulmalar� gerekiyor. ��nk� aylad�r hi�bir �ey yememi�ler. En sevdi�i yiyecek olan fok bal�klar�n�n pe�ine d��erler. Kutup ay�lar� g�zlerine g�venmezler. Hayranl�k uyand�r�c� bir koku duyular� vard�r. Buzlar alt�ndaki fok yavrusunun kokusunu bir kilometreden alabiliyor. Ad�m ad�m yakla��rken bir buz �at�rt�s� onu ele verebilir.

����������� Kutup Ay�s�ndan farkl� olarak Gri Bayku�un s�ra d��� bir koku alma duyusu yoktur. O ba�ka bir duyusuna g�veniyor. Bayku�un y�z�n�n iki yan�nda ki t�yl� diskler, sesi y�kseltme g�revi g�rerek ses dalgalar�n� hassas kulaklara iletiyor. Bayku� ya�an kar�n alt�nda olsa da sesleri milimetrik bir incelikte ay�rt edebiliyor. Bayku�un b�y�k g�zleri m�kemmel bir g�r�� g�c�ne sahiptir. Ayr�ca bayku�un g�zleri siyah beyaz g�r�yor.

����������� �� avlanma stratejilerine gelince �r�mceklerinde bu alanda e�siz marifetleri vard�r. S��rayan �r�mce�in beyni bir toplu i�ne ba�� kadard�r. Kendi v�cut uzunlu�unun 80 kat� y�ksekli�e z�playabiliyor ve inece�i yere tam bir keskinlikle hedef belirliyor. Bu �ld�r�c� ni�anc�l��� onun ayr�cal���d�r. Kar��dan sald�r� s��rayan �r�mce�in bir�ok stratejilerinden biridir. Di�erleri sinsicedir. S��rayan �r�mce�in repertuar� beklenmedik �ekilde geni� ve sadece d�hice avc�l���yla k�s�tl� de�ildir. Baz�lar� av�n� garantiye alabilmek i�in fiziksel olarak de�i�mi�tir. Saklanma ve kamuflaj sanat�nda m�kemmelle�mi�tir.

����������� Kamuflaj bir�ok formda kar��m�za ��kabilir. Hi� beklenmedik �ekillerde bile. Bir�ok b�cek i�in ye�il dokumac� kar�ncalar�n yuvas� uzak durulmas� gereken bir yerdir. Bu kar�ncalar kendilerinden �ok daha b�y�k davetsiz misafirlerle �ok iyi ba�a ��kabiliyor. Ancak bir hayvan geli�tirdi�i kamuflaj sayesinde bu duruma kay�ts�z g�r�n�yor. Alt�n s��rayan �r�mcek yuvaya istedi�i gibi girebilir ve ��kabilir.

Bir�ok canl� g�rsel kamuflaj geli�tirmi�tir. Bir �oban aldatan t�r� Amerikan Kutu Ku�u �l� bir dal� taklit ediyor. �al� �ekirgesi �l� yapra�� taklit ediyor. Bir mantodea orkide g�r�n�m�nde.

Su alt� d�nyas� da ayn� �ekilde �e�itlidir. Ancak burada bile b�t�n canl�lar sahne ���klar�n� sevmiyor. Bir fener bal���n� bir kenarda sessizce dururken fark etmek imkans�z ama aln�ndaki ��k�nt� d���nda. �spirto bal��� da yiyecek i�in pusuda beklerken onu hareket edene kadar g�rmek imk�ns�z. Kamuflaj� sadece k���k bal�klar de�il b�y�k bal�klarda kullan�yor. �rne�in; melek k�pekbal��� av�n� beklerken yumu�ak kumlar�n alt�nda iyi kamuflaj oluyor. Nil bal���n�n yass� yap�s� okyanus zeminin de saklanmas� i�in ideal bir yap�dad�r. Ve �ok h�zl� kamuflaj oluyor. Gece olunca parlak renkli olan bal�klar ne yapmal�. Mercan resiflerinde gece ��k�nce en basit ��z�m saklanmakt�r. Lapinler geceleri kumun alt�na saklan�yor. Ancak �eki� ba�l� k�pekbal���n�n s�ra d��� bir �zelli�i vard�r. S�ra d��� kafas�ndaki organlar elektriksel alana kar�� olduk�a duyarl�d�r. Bu sayede kumun alt�na saklanan lapinalar�n yerini tespit edebiliyorlar.

����������� Nehirdeki canl�lar i�in y�nlerini bulmak sorun sadece yunus bal�klar� �ok iyi adapte olmu�. G�r�� g�c� �ok iyi de�il ama yank� ile yer bulma �zelli�ine sahiptir. Y�lanbal��� elektriksel bir g�ce sahip ve avlar�n� elektrik �okuyla yakal�yor. Amazon sular� oksijen a��s�ndan yoksun. Ancak y�lanbal��� gibi baz� t�rler havay� do�rudan teneff�s edecek bir �zellik evrimle�tirmi�. Ya�mur ya�ana kadar oksijen ihtiyac�n� kar��lam�� olacak.

����������� Afrika�daki kurak mevsimde hayatta kalabilmek i�in i�birli�i i�inde olmak en do�ru olan. �ok h�zl� hayvan olan ��talar bile av�n� yakalamak i�in �ok dikkatli olmal�d�r. �skeleti son derece esnek ve manevra yaparken durmadan ko�mas� kolayla��yor. Afrika yaban kedisi ��tan�n k���lt�lm�� versiyonudur. Leopar �ok yetenekli bir takip�idir. ��ta yakalad��� bir av� bir �akaldan ya da bir akbabadan koruyabilir ancak bir s�rtlandan koruyamaz. ��nk� s�rtlan �ok g��l� ve sadece kas y���n�ndan olu�uyor.

����������� Hayvanlar aras�nda i�birli�i sa�lan�rsa ya�ama ve avlanma �ans� artar. Meksika ��llerinde ya�ayan Haris �ahini s�r� halinde avlan�r. Aslanlarda s�r� halinde avlan�r.

���������� Elbette avlanmak ve kan d�kmek yiyecek bulmak i�in ��z�m de�ildir. Bir�ok hayvan vejetaryen olarak ya�ar.Ancak buda kendi sorunlar�n� beraberinde getirir. Cenada maymunlar� bu �ekilde ya�ar. Sumatsan�n batakl�k ormanlar�nda vejetaryen orangutanlar yiyecek bulmak i�in �ok �al��malar� gerekiyor. Temel besinleri meyve veren a�a�lard�r yaln�z a�a�lar y�zlerce kilometrelik alanda da��n�k halde bulunuyor. Ye�il maymunlar ise her uyarana kar�� farkl� bir tepki veriyorlar. Besin ihtiya�lar�n� yerden sa�lamalar� gerekti�i zaman �ok dikkatli olmalar� gerekir.

����������� Hayvanlar�n kendilerini av olmaktan kurtarmalar� gerekir. Bunu becerebilenlerde oluyor beceremeyenlerde oluyor. �rne�in; yakal� kertenkele yanaklar�n� a�t���nda hem �rk�t�c� hem de oldu�unun iki kat� oluyor. Kertenkele b�ylece zaman kazan�yor arkas�n� d�n�p ka�mak i�in. Kendilerini korumak i�in son derece ��z�mleri vard�r. Bunlardan en basiti h�zd�r. Yakal� kertenkelenin arka bacaklar� en h�zl� avc�lardan bile kurtulmas�n� sa�l�yor. Etkileyici bir g�steride kimse G�ney Amerika�n�n Basilisk kertenkelesini ge�emez. Suyun �st�nde ko�abilmektedir. Bu sayede etraftaki avc�lar�n �o�undan kurtulabiliyor. Aslan bal��� kamufle olmay� d���nmez. Tam tersine parlak �izgileri, t�ys� y�zge�lerinin u�lar� son derece zehirli olduklar�n� duyurmak i�indir.

����������� B�t�n d�nyada hayvanlar her g�n �l�m kal�m sava�� verir. Her biri sorunlar� i�in farkl� bir ��z�m yolu geli�tirmi�. Her bir d�hice ��z�m gezegenimizdeki b�y�k ve s�rekli de�i�en ya�am yelpazesine bir katk�da bulunuyor. Hayvanlar�n mucizev� hayatta kalma stratejileri bizi her zaman �a��rtacakt�r.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

 

1.Hayvanlar ya�amak ve yiyecek bulmak i�in ne gibi ��z�m yollar� bulmu�lar?

 

2.Hayvanlar �leminin en yetenekli avc�s� hangi canl�d�r?

 

3.Gri Bayku�un siyah-beyaz g�rmesi ona nas�l bir avantaj sa�l�yor?(Dezavantaj m� yoksa avantaj m� sa�l�yor?)

 

4.Hayvanlar �leminde kamuflaj�n ne gibi yararlar� vard�r?

 

5.Kumlu okyanus zemininde en iyi kamuflaja sahip olan canl� hangisidir?

 

6.Y�lanbal���n�n av�n� yakalarken �retti�i elektri�in g�c� ka� volttur?

 

7.D�nyan�n en h�zl� hayvan� hangisidir?

 

8.Y�llar boyunca G�ney Amerikal� yerliler hangi hayvan�n zehrini avlanmada ve korunmada kullanm��lard�r?

 

9.G�ney Amerikan�n Basilisk Kertenkelesinin suyun �st�nde ko�abilmesini sa�layan etmen nedir?

 

10.Hayvanlar avc�lardan kendilerini korumak i�in ne t�r yollar kullan�rlar? Bunu nas�l belirtirler?

 

11.En etkili biyolojik silaha sahip oldu�u d���n�len hayvan hangisidir?

 

R�fat KOY E��T�M FEN B�LG�S� ��RT. PORG. 4.SINIF