Kuzeybat�daki Washington eyaleti Bile�ik Milletlerin k��esi.Binlerce uzakl�ktaki bu huzur dolu topraklar�n �zerinde aniden nereden geldi�i belirsiz b�y�k yar�klar meydana geldi.baz�lar� binlerce metrenin �zerinde olan u�urumlar.Nijerya �elalesini oldu�undan daha k��k g�steren ama suyu olmayan �elaleler.Tepe zeminindeki esrarengiz �ukurlar.Zemin �zerindeki tuhaf ��k�nt�ler.Ve esrarengiz kayalar.

D�nyada pek az b�lge gizemi ve ku�kular�yla tart��ma konusu olur.Ve bu yer Seattle�nin do�usunda yer al�r.Yakla��k 100 y�ldan bu yana bilim adamlar� bu b�lgeyi hangi g�c�n bu �ekle getirdi�i konusunda �al��malar yap�yor.Jeologlar�n ortaya koyduklar� bir d��nceye g�re bu tuhaf b�lge ani ve geni� de�i�imler s�ras�nda meydana geldi.bu ani de�i�meler sonucu meydana gelen patlamalar sonucunda bu �ekiller ortaya ��kt�.

1920�li y�llarda Cey Harlen Breds adl� yer bilimci yar�k tepelerin nas�l meydana geldi�i konusundaki teorisini tasla�a d�km��t�r.Ama Breds�in teorisi t�m fiziksel olas�l�klara meydan okuyordu.Teorisine g�re o yar�k tepelerin milyonlarca y�l s�ren evrim a�amas�n�n bir par�as� de�il.Bunun bir gece i�erisinde olu�an muazzam bir felaket oldu�unu iddia ediyordu.1920�li y�llarda Breds yar�k tepeleri ziyaret etmi� ve yery�z�n� incelemi�tir.Breds bu incelemelerine y�llarca devam etmi�tir.�ok b�y�k bir su k�tlesi yar�k tepelerin platosuna var�r ve dev bir su bask�n�yla t�m toprak y�zeyi bu �eklini al�r.12 Ocak 1927�de Breds Washington eyaletinde di�er bilim adamalar�yla toplant� yapmaya karar verdi.Breds daha �nce sunulmam�� bir teoriyi �ne s�rer.240 m derinli�indeki su k�tlesi t�m �iddetiyle yar�k tepeyi a�ar ve pasifik okyanusuna akar.Fakat bir�ok jeologa g�re anlatt�� bu hikaye �ncil den bir kesit gibi gelmi�tir.Bu toplant�dan sonra Breds�i g�revden al�rlar.Kuru �elale diye adland�r�lan� Nijerya �elalesine bak�ld��nda �zerinde ta��d�� b�y�k yar�klar ,olu�turdu�u oluklar nas�l bu hali ald�? Sadece bir su k�tlesinin g�c�yle mi meydana gelmi�ti? Bilim adamlar� kendi minik yar�k tepelerinin maketini yapar.Sen Antonia �elaleleri laboratuar�nda yery�z� dinamitleri ekibi yar�k tepelerin �rnek modelini in�a eder.Daha sonra Misilo buzul g�l�ndeki hatay� sergilemek ad�na modelin �zerine su d�ker.Yap�lan bu deneyde ��plak g�zle g�r�lebilen akan suyun geni� bir alana yay�lmas� ve olu�an kanallar�n aras�na s�zmas� ve daha sonra bu kanallar� h�zl� bir �ekilde a��nd�rmas�n� ve ola�an �st� �ekiller vermesi g�zlemlenmektedir.Ancak su kapand��nda bu �ekillerin �nemi daha belirgin ortaya ��kmaktad�r.Yani asl�nda bu olay y�llarca de�il saniyelerde olmu�tur.

Bilim adamlar� �imdide bu �ukurlar�n olu�umunu incelemek i�in su t�nelini kullanarak y�ksek h�zda hareket eden suyun etkileri �zerinde �al��r.T�nelin i�ine kayan�n sert ��k�nt�s�n� temsil etmek ad�na bir ��k�nt�l� nesne yerle�tirirler.�lk olarak yar�k tepeler oldu�u gibi ��kan su nesnesinin etraf�n� zarar vermeden sarar.Ama daha sonra h�z� yukar� �eviriler� 1 dakika i�erisinde kabarc�klar meydana gelir.Kabarc�klar havuzun i�inde g�r�lmeyecek kadar k��k ama artan h�z�yla suyun ak�� nesneye �arpt��nda bas�n� de�i�ir ve bunun neticesinde aniden geli�en kabarc�klar inan�lmaz g�� olu�turur.Suyun h�z� artt�� m�ddet�e kabarc�klar�n �iddeti ve yo�unlu�u ona g�re artmaktad�r.Peki bu kabarc�klar kaba kayalar �zerinde de bu kadar g��l� etki yap�p yar�klar meydana getirmi� olabilir mi? Peki su bask�n�nda bu nas�l bir bir �eye benziyordu ?Misilo g�l�nden hareket eden suyun yar�k tepelere do�ru giderken baz� sert kayalara �arpm�� olabilir.

Yap�lan bu deneylerden sonra tek bir su k�tlesi enerjinin yar�k tepelerdeki t�m bu de�i�ime neden oldu�unu g�rm�� bulunuyoruz.Bu son gizeminde a��kl��a kavu�mas�yla 15 bin y�l �nce sadece bir gecede ya�an�lan bu inan�lmaz olay�n muhtemel senaryosunu ak�llarda canland�rmak art�k zor de�il.

80 y�l �nce Cey Harlen Breds�in �oke eden ve bilim adamlar� taraf�ndan dine ayk�r� bulunan teorisi bug�n t�m bilim adamlar� taraf�ndan ortak kabul g�rmektedir.

Yar�k tepelerin merkez kanyonunda olu�an �izgiler jeologlar�n ilgisini �ekmi�tir.Richard Waitt bu ��kelti alanda 20 y�ldan bu yana u�ra�anlardand�.Bu �izgilerin suyun ak��yla alakal� oldu�unu d��n�yor ve bunlara nab�z deniyordu.Fakat Richard bu �izgilerde k�l yap�lar�n� fark etti.Bu k�ller Sen Helen da��n�n k�lleriydi.�lk etapta k�l�n suya d��t�� ve bu katmana kadar batt�� d��n�ld�.Her bir katmanda d�zenli bire �ekilde bulunmas� bu g�r�� zay�flatt�.Herkesin hem fikir oldu�u tek bir d��nce kalm��t�.o da;devasa su k�tlesinin d��nda bir ba�ka g�c�nde �ekillendirmeye sebep oldu�uydu.Kathleen Nicoll bunu tespit etmek i�in y�llarca u�ra�m�� ve en son 2005�de neticeyi raporlanm��t�r.A�a��da ve yukar�daki zeminler aras�nda 20 bin y�l fark�n�n oldu�u g�zlemlenmi�tir.Bu da birden fazla devasa su bask�nlar�n�n olup bu hale geldi�ini a��klam��t�r.

Son gelen bu sonu�larla beraber neredeyse 100 y�la yak�n s�ren bir jeolojik ara�t�rma art�k bir sonuca ba�lanm�� ve g�r�n��e g�re devasa su bask�nlar� bu alan�n d�zen �ekillendiricisi olmu�.Bu olay jeologlar�n d�nyan�n kendi kendini �ekillendirdi�i inanc�n� bir ad�m daha yakla�malar�na neden olmu�tur.

�� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r

1)Washington topraklar�nda yery�z�ndeki tuhafl�klar nelerdi?

2)Yery�z�ndeki bu muntazam de�i�imlere bilim adamlar�n�n bak�� a��s� nas�ld�?

3)Washington�a gidip inceleme yapan ve farkl� bir g�r�� ortaya atan bilim adam� kimdir?

4)Breds�in yery�z�n�n bu tuhaf �ukurlar�na,tepelerine bak�� a��s� fikri neydi?

5)Neden bilim adamlar� Breds�in g�r��n� kabul etmediler?

6)Bilim adamlar�n�n ilk deneyini anlat�n�z?

7)K��k su kabarc�klar� nas�l oluyor da b�y�k ve sert kayalara �ukur olu�turacak kadar zarar verebiliyordu?

8)Wasington kanyonlar�n�n olu�umu nas�l meydana gelmi�ti?

9)Bilim adamlar�n�n maket kurarak yapt�� deney neydi?

10)Kanyonlar�n olu�umunda hangi devasa olaylar etken olmu�tur?

11)Muntazam olu�umun ispat�ndan sonra yap�lan di�er ara�t�rmalar nelerdir?

12)Kanyonlar�n aras�nda bulunan k�llerin kayna�� neydi?

13)Bulunan k�ller neyin ispat�yd�?

14)Bulunan en son sonu� bilim adamlar�n�n dini hangi g�r��n� peki�tirmi�tir?

15)Breds�e g�re bu devasa felaket ne kadar s�rede meydana gelmi�ti?

��

�� Nurg�l TA�KIN E��T�M FAK�LTES� B�YOLOJ� ��RETMENL�� 4.SINIF