ULUSLARARASI UZAY �STASYONU VE UZAY LABORATUARLARIN VE ASTRONOTLARIN �ALI�MASININ TEKNOLOJ�K VE B�L�MSEL HAYAT H�KAYES�(45 DAK�KA)

�� Bizden 350 km y�ksekte g�nde 16 defa d�nyan�n �evresinde tur atan uluslararas� uzay istasyonu g�ky�z�nde insan eliyle yap�lm�� en b�y�k nesne ve 10 ki�ilik astronot ekibinin yuvas�d�r. Hayat�n gezegende nas�l ta��nabilece�ini incelemek i�in deneyler yap�lm��t�r. Bu �al��malar g�n�n birinde Ay�da hatta Mars�ta bile koloni kurmam�za olanak sa�layabileceklerdir. Uluslararas� uzay istasyonunun ba�ar�s�n�n ard�nda d�n�m noktas� olan 4 uzay arac� bulunmaktad�r. 2008�in �ubat ay� uzay meki�i Atlantis giderek geli�en uluslararas� uzay istasyonunun en yeni par�alar�n� g�t�r�rken 13 g�nl�k bir g�reve ba�l�yor. Kennedy uzay merkezi saatte 3200 km yolculuk etmektedir. Son 11 y�ld�r astronotlar bu yap�y� uzayda birle�tiriyor. 100 milyar dolarl�k maliyetiyle �imdiye kadar giri�ilmi� en pahal� en zor in�aat projesidir. D�nyan�n ilk uzay istasyonu olan SALYUT�u in�a edebilmek i�in Sovyetlerin ilk olarak yer�ekimini yenmesi gerekiyordu. 1969�un Haziran ay�nda ABD Ay�a insan g�nderme yar���nda Sovyetler Birli�ini yenmi�tir. Rusya, uzaya daha �nce hi� olmad��� kadar uzun s�reli�ine adam g�ndermeyi istemektedir. Bilim adamlar� zaman i�inde uzayda insan v�cudunun nas�l tepki verece�ini bilmiyor. Bunu ��renmek i�in de uzaya bir laboratuar kurmaya karar verirler. SALYUT�ta 3 kozmologdan olu�an 1 m�retebbat bulundurulacak. Kozmologlar�n orda 3 hafta ge�irmesi planlanm��t�r. Ama o kadar uzun s�re y�r�ngede kalmalar� i�in SALYUT�un g�rev s�resi boyunca saatte 28.000 km boyunca h�zla ilerlemesi gerekmektedir. Uzaya yeterince h�zl� gidemezsek ve uzaya dosdo�ru ��karsak d�nyaya geri d��ebiliriz. Bu y�zden y�r�nge h�z� olarak bildi�imiz surete eri�memiz gerekiyor. B�ylelikle h�zlanman�n yaratt��� g�� tam olarak yer�ekimiyle dengelenir. Bu kuvvetler denk oldu�unda nesne D�nyayla veya y�r�ngesinde oldu�u herhangi bir cisimle mesafeyi korur. Saatte 28.000 km h�za ula�abilmesi i�in Ruslar SALYUT�a bir proton roketi tak�yor; e�er ki roket 28.000 km�nin alt�na d��erse yer�ekiminden dolay� d�nya �ekecektir felaketle sonu�lanacakt�r.

� �Uzay istasyonunun G�ne� Panellerinin G�ne�e d�n�k durmas� i�in s�rekli olarak konumunu d�zeltmesi gerekmektedir. T�m g�c�n� Paneller sa�l�yor. Uzay�n d�nmesine hareketli Ciroskoplar y�n veriyor. M�hendisler uluslararas� uzay istasyonuna 4 Ciroskop yerle�tiriyor. Ciroskoplar arac�n G�ne� Panellerinin hep g�ne�e d�n�k durmas� ve m�rettebatlara deneylerini yapmak i�in ihtiya� duyduklar� enerjiyi sa�lamak �zere s�rekli olarak k���k ayarlamalar yaparlar.

�� Bilim adamlar� s�f�r yer�ekiminde ya�aman�n insan v�cudu �zerindeki etkilerini incelemek istemi�lerdir. Uzayda zaman ge�irmek, astronotlar� d�nyaya d�nd�klerinde ayakta duracak kas g�c�nden yoksun b�rakabilir. ABD ile Rusya 1975�de tek bir uzay istasyonu yapmak i�in kaynaklar�n� birle�tirip b�ylece uzay yar���ndaki gerginliklerini indirmi� olacakt�r. ABD ile Rusya�n�n uzay arac� d�nyan�n 220 km y�kse�indeki y�r�ngede birle�ecektir. Ancak Rus ve ABD uzay ara�lar� mekanik a��dan farkl�l�k g�stermektedir. Rus arac�nda bulunan hava d�nyadaki havayla ayn� bas�n�ta, ABD�ninki ise �ok daha b�y�k bir bas�n�ta depolanm�� saf oksijen solumaktad�r.

�� Uzay istasyonunun ya�am destek sisteminde, geri d�n��t�r�len maddelerin teknolojik materyalleri mevcuttur. En �nemli geri d�n���m maddeleri su ve havad�r. Ayr��t�r�c� fanlar verilen nefesle dolu s�cak havay� ve �slak giysilerden buharla�an teri emip su ve temiz havaya d�n��t�r�yor.

��������� A�a��daki sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

1) Uzayla ilgili bu kadar h�rsl� teknolojileri in�a edebilmek nas�l m�mk�n olmu�tur?

2)D�nyan�n ilk uzay istasyonun ad� nedir ve hangi �lke taraf�ndan yap�lm��t�r?

3)Uzayda bulunan bir astronotun aya��n� gaz pedal�ndan �ekmesinin do�uraca�� tehlike nedir?

4)Ruslar�n uzay arac� olan Salyut�un saatte 28.000 km h�za ula�abilmesi i�in neye ihtiyac� vard�r?

5)Uzay istasyonundaki G�ne� Panellerinin g�revi nedir?

6)Uzay�n d�nmesine y�n veren nedir?

7)�nsan v�cudu uzayda uzun s�re kal�nca kas g�c�nden yoksun kalabiliyor bunu �nlemek i�in neler yap�labilir?

8)ABD�li astronotlarla Sovyet Kozmologlar�n ilk uluslar aras� g�revini birlikte nas�l ger�ekle�tirmi�tir?

9) Rus ve ABD uzay ara�lar�n�n mekanik a��dan birbirlerine fark� nedir?

10)Uzaydaki Vurgun olay� nedir?

11)ABD ile Rusya aras�ndaki so�uk sava�� sona erdiren olay nedir?

12)Uzaya g�nderilen astronotlar�n su ve hava ihtiyac� nas�l kar��lan�l�yor?

13)Uzayda mevcut olan +275◦C ve -275◦C s�cakl�klar�ndan nas�l korunabiliriz?

�����������������������������������������������������������������������������

����������������������������������������������������������������������������������� �������������������������T�lay KORKMAZ

���������� ��������������������������������������������������������������������������������������������������8010002011 Biyoloji ��rt