�� BEYAZDAN TUZ �RET�M� ( 45 Dk ) F�LM�N �ZET�

���������������������� Ewary Adas� Madeni Amerika�n�n en eski madenidir. Meden tuzdan olu�an bir da��n alt�nda a��lm��t�r. Tamam� tuzdan olu�an 14.000 metrelik kubbesi ile Everest�ten daha y�ksektir.� 1898 Tarihinde a��lm��t�r. Toprak alt�nda ola�an�st� miktarda tuz vard�r. �zellikle de Birle�mi� Devletler (BD) 150 milyon y�l �nce Kuzey Amerika�y� �evreleyen deniz geriye geni� tuz yataklar� b�rakarak buharla�m��t�r. Tuzun �zeri zamanla tortu tabakas�yla kaplan�r. Tuz yataklar� kilometrelerce �teye uzan�r. Ancak tuz tektonik hareketlerle s�k��t�r�ld���nda yukar� do�ru hareketlenen bir maddedir. Ba�ta Ewary Adas� olmak �zere Luizana ve Teksas�ta yer alan y�zlerce tuz kubbesinin tamam� milyonlarca y�l devam etmekte olan bir jeolojik bask�dan olu�mu�tur.� Patlay�c� sistemi ile tuz elde edilir.� Birle�ik Devletler de ( BD ) her y�l �retilen k�rk ( 40 ) milyon ton tuzun sadece % 4�� yemeklerde kullan�l�r. Tuz, 14.000�den fazla i�lemde kullan�l�r. En� �ok bilinenlerinden biri buz ��z�c� �zelli�i. Amerika�da �retilen tuzun % 20�si kaygan yollara serpi�tirilir ve �ok miktarda tuz suyun sertli�ini k�rmak i�in kullan�l�r. T�m d�nyada �retilen tuzun �o�u kimya end�strisinde t�ketilir. Tesislerde i�lenen tuz, onu olu�turan elementlere ayr��t�r�l�r. Sodyum ( Na ) ve klora ( Cl2 ). Bu iki madde plastikten, deterjana, oradan zehirli gazlara kadar her alanda kullan�l�r. Tuz antik �a�lardan beri de�i�ik ama�lar i�in kullan�lm��t�r. M�s�rl�lar�n �l�leri mumyalamalar�ndaki gizli form�l�n ana maddesi tuzdur. Tuz elde etmenin en yeni metotlar�ndan biri de deniz suyu ya da nehir suyunu geride sadece tuz kalana kadar kaynatmakt�r.

��������������������� Tuz fiziksel olarak ihtiya� duydu�umuz, birinci derece de ba��ml� oldu�umuz bir maddedir. G�zya��, ter ve kan�m�zdaki tuz olmasa konu�amaz, yiyemez, nefes dahi alamay�z. Deniz suyunu g�ne� alt�na buharla�maya b�rakarak tuz elde etme y�ntemi bug�n hala kullan�lmaktad�r. Tuz �ift�ili�i ad� verilen bu y�ntem tuz �retimi i�in en g�zel yoldur. Tuz �retmenin di�er bir temiz y�ntemi de sol�syon madencili�idir. Bunu a��r� tuz havzalar� olu�turur. Yemeklerde kullan�lan kaliteli tuz, bu y�ntemle elde edilir. Tuz benzersiz koruyucudur. Sa�l���m�z�n, yiyeceklerimizin, alt�n�m�z�n ve gelece�imizin muhaf�z�d�r. Gelecekte ��phesiz g�steri�li bu mineralden yararlan�lmaya devam edilecektir.

Eyvery Adas� madeni Amerika’n�n en eski madenidir. Maden tuzdan olu�an bir da��n alt�ndan aç�lm��t�r. 1898 y�l�nda aç�lan maden yeralt� madencili�in ilkidir. Milyonlar y�l önce denizin çekilmesi ile geriye geni� tuz yataklar�n� b�rakt�. Tuzun üzeri zamanla tortu ile kapland�. Tuz yataklar�n�n en uzun bölgesi Newyork boyunca uzan�r. Her y�l bu adada ç�kar�lan 2-3 milyon tuz buzlanma ile mücadele ve kimya sektöründe kullan�lmaktad�r.

            Daha çok yemeklerin üzerine serpi�tirilen bir �ey olarak görülen tuz asl�nda bundan çok daha öte bir bir �eydir. Apartmanlar�m�zda, evlerimizde, i�yerlerimizde, otomobillerimizde kulland���m�z birçok �eyde ve kimya sektörünün ba� minerallerinden biridir tuz. Tuz 14000 üzerinde i�lemde kullan�lmaktad�r. En çok bilinenlerden biri buz çözücü özelli�idir. Tuz suyun sertli�ini k�rmak için kullan�l�r. Örne�in tuzun nötralize özelli�i olmasa sabun gerekti�i gibi köpürmez.

            Tüm dünyada ç�kar�lan tuzun ço�u kimya endüstrisinde tüketilir. Tesislerde i�lenen tuz onu olu�turan sodyum ve klor elementlerine ayr�l�r.

            Tuz antik ça�dan beri de�i�ik amaçlar için kullan�lm��t�r. M�s�rl�lar�n ölüleri mumyalamadaki gizli formülün ana maddesi tuzdu. Bilinen en yeni metotlar�ndan biri deniz ya da nehir suyunu geride tuz kalana kadar kaynatmakt�.

            Denize k�y�s� olmayan ülkeler için tuz önemli bir madendi. Bu beyaz için sava�lar yap�ld�, hatta alt�nla takas edildi. Bilinen bir �ey de Romal� askerlerin ücretleri tuzla ödenmi�tir. Afrika da ise uçsuz bucaks�z çöllerden ç�kar�lan tuz sahran�n alt�nda yer alan tuz yoksunu toplumlara develer ile ta��nd�.

            Tuz fiziksel olarak ihtiyaç duyulan birinci derece ba��ml� oldu�umuz bir maddedir. Günde asgari 3 gr, y�lda 1,5 Kg tüketiriz. Tuz hücre içinde olu�an elektriksel tepkilerin hücre d���na aktar�lmas�na yard�m eden önemli bir madendir. Gözya��, ter ve kan�m�zdaki tuz olmazsa, konu�amaz, yürüyemez nefes dahi alamay�z.

            Tuzun elde edilmesinin en kolay ve güzel yolu güne� alt�nda b�rak�larak suyun buharla�t�r�p sonra onu almakt�r. Bu yüzden birçok sahil devleti tuz çiftlikleri kurmu�tur. Yemeklerimizde kulland���m�z tuzun üretimi ise solüsyon madencili�i ile yap�l�r.

            Polonya da yerin yüzlerce metre alt�nda gizemli bir yap�t yatmaktad�r. Büyük tuz kütlelerinin yontularak yap�lan bir muhte�em bir manast�r kenti… Her y�l binlerce turistin u�rad��� bu yer sonralar� bir çok olaya görgü tan�kl��� edilmi� ve her olay burada bir sanat de�eri b�rakm��t�r.

            Almanya’da da Polonya’n�n Viyeleckiya kentine benzer yap�lar mevcuttur. Nazilerin bir tür merkez bankas� olarak kulland��� tuz madenleri depo olarak kullan�lan ilklerdendir. Naziler sava�larda de�erli olan her �eylerini bu tuz maden depolar�nda saklarlard�. Çünkü tuz yüksek �s�n�n zarar verebilece�i e�yalar� koruyabilecek en gözde madendi. Tuz madenlerinde �s� her zaman sabittir.

            Tuz benzersiz madde, sa�l���m�z�n, yiyeceklerimizin ve gelece�imizin muhaf�z�…

  �A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r:

1.       Tuzun b�y�k b�l�m� nereden, hangi madenden �retilir?

2.       Tuz elde etme y�ntemleri nelerdir?

3.       �Yemeklerde kulland���m�z tuz hangi y�ntemle elde edilir?

4.       Tuzun canl�lar �zerindeki rol� ve �nemi nedir?

5.       Tuzun kullan�m alanlar� nerelerdir?����

       A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

1-Tuza neden ihtiyaç duyuldu?

2-Newyorktaki devasa tuz madeninin i�letmesi nas�l gerçekle�mektedir?

3- Networktaki devasa tuz nas�l olu�tu?

4-Bu tuz madeninde nas�l bir teknoloji kullan�ld�?

5-Ç�kar�lan bu devasa tuz en çok neler için tüketiliyor?

6-Tuz ç�karma yöntemleri hangi dönemlerde de�i�ikli�e u�rad�?

7-Yemek tuzunun ç�kar�l�� a�malar� nelerdir?

8-Tuzun nas�l bir özelli�i vard�r?

9-Tuzun insan için önemi nedir?

10-Nazi hazinesinin tuz madenlerinde saklanmas�n�n sebebi nedir?

11-Almanlar�n sava�ta bu tuz madenlerine saklad��� de�erli tablolar hangi sanatç�lara aitti?

12-Polonyadaki muhte�em manast�r�n geçmi�i, bu günü ve tuzla ili�kisi nedir?

                                                           Hasan ÇAP�K(TEZS�Z YÜKSEK L�SANS)