TELEKOM�N�KASYONUN HAYATIMIZA GET�RD�� TEKNOLOJ�K GEL��MELER(28 DAK�KA)

�� Transistorlar b�y�k bir icat olarak g�r�ld�. Hayat�n i�inde y�z binlercesini g�rmekteyiz. Fakat g�n�m�zde transistorlar ilk hallerinden �ok farkl� transistorlar�n atas� olan vakum lambas�na g�z atal�m. 20. Y�zy�l�n ilk yar�s�nda elektronik e�yan�n ana aksan� vakum lambas�yd�. ��nk� a��r� yo�unluktaki elektrik ak�m�n� kontrol ediyordu. Vakum lambas� ayr�ca televizyon ve bilgisayar�nda sihirli anahtar�yd�. Fakat t�p�n bir sorunu vard� �ok kolay k�r�labiliyor. G�venilmez ve b�y�kt�. E�er g�n�m�zde vakum lambas�ndan bir cep telefonu yapmaya kalkarsak Paris�te bir bina kadar olacakt�r. Bu boyutta hi�bir �eyi yan�m�zda ta��yamazd�k. 1940�l�larda ara�t�rmac�lar vakum lambas�n� daha k��k hale getirmek i�in �al��t�lar. Vakum t�plerin yerine transistor ler �are olabilirdi. Bilim adamlar� vakum lambas�n�n yapt�� i�i stabil metal k�l�esi par�an�n bu i�i yapabilece�ine inan�yordu. Fakat do�ru metali bulmalar� gerekiyordu. Bunun i�in yar� iletken metali incelemeye koyuldular. Yar� iletken metaller aras�nda bulunurken di�er tarafta iletken olmayan maddeler yani yal�tkan maddeler bulunur. Germanyumda bulunan �ok az yar� iletken k��k germanyumdan olu�an walter �ok k��k germanyuma iki alt�n yap��t�rm��. E�er ak�m� bir potra dan di�erine ta��n�rsa o germanyumun vakum lambas�na yapt�� i�i yapabilece�ini g�sterir. Fakat bir sorun vard�. Alt�n port�rlerin elektrik ak�m�n� iletmek i�in bas�n� uygulanmal�yd�. Bunu yaparken de ata� kullan�l�r ve vakum lambas�n�n yerini alacak �eyi bulmu�tur. walter cihaz�na isim bulmak i�in epeyce u�ra�t�. En sonunda buna transistor ad�n� verdi. Cihaz�n icad�ndan sonra en erken yapt�� ey transistor�lu radyoydu. Transistorlar gittik�e k��ld� bilim adamlar� onlar�n milyarlarcas�n� silika ciplere yerle�tirdi. Transistorlar in icad�yla g�n�m�z taleplerini kar��layacak g��tedir. Elektronik cihazlar g�n�m�zde kullan��l� hale geldi. E�er yar� iletken levhalar �zerinde ka� transistor oldu�unu hesaplarsak milyarlarca transistor bir y�lda �retilen transistor say�s�n� hesap edersek bir senede Kaliforniya�ya d��en ya�mur kadar olur. Bunun i�inde Kuzey Kaliforniya n�n en �ok ya�� alan b�lgesi de d�hildir. G�n�m�zde elektronik e�yalar�n icad� olmu�tur. Televizyon, buzdolab�, duvar saati, araba, bilgisayar vb. g�n�m�zde her insan i�in k�rk milyon transistor vard�r. Her par�an�n k�keni bir germanyum bir alt�n ve bir ataca dayan�r.

Bir Metal Detekt�r�n Tarihinin Nas�l De�i�ti�i

�� 1881�de e�er bir kur�un kurban� olmu�san�z t�bb�n yapabilece�i hi�bir �ey yoktu. ��nk� r�ntgen cihaz� hen�z bulunmam��t�. �nsan v�cudunun g�rebilece�imiz hi�bir �ey yoktu. Bu y�zden kur�un yerini tespit edebilece�imiz i�in mil kullan�l�rd�. Aletin ucunda metal bir mil kulland�lar. Ucu beyaz porselendi. Porselende i�aret olacakt�. E�er bu i�e yaramasayd� parmaklar� i�eriye koyup mille b�lgeyi aray�p mermiyi bulmaya �al��lacakt�. Cerrahlar�n �o�u i� organlar� i�eri m�dahale etmeden �nce ellerini y�kam�yorlard�. Silahla yaralananlar�n �o�u enfeksiyon dan �ld�. Metal detekt�r�n geli�tirmesi ba�ka Garf�ld vurulmas�yla ba�lad�. B�t�n doktorlar bir araya geldi. Bir mille kur�unun yerini tespit etmeye �al��t�lar. Fakat ba�ar�l� olamad�lar. Bu arada telefonun mucidi olan Alexsander Grambell metal dedekt�r�n deneyini yap�yordu. Alet asl�nda telefon kablosundaki rastgele bip seslerini uzakla�t�rmak i�in yap�lm��t�r. Metal tespit edildi�i zaman alet hareketlenecekti. Grambell bunu geli�tirmek i�in gece g�nd�z �al��t�. Yapt�� bu metal detekt�r�n ba�kan�n v�cudu �zerinde ge�ti ancak sonu� al�namad�. Anlad� ki asistan� cihaz� do�ru ba�lamad��n� g�rd�. �kinci denemesinde ba�ar�s�z oldu. 3.denemesini yapmadan ba�kan �ld�. Bug�n ba�kan�n mermiden de�il de kan zehirlenmesine ba�l� kalp krizinden �ld�. Bu metal dedekt�r deniz k�y�s�ndaki ara�t�rmac�lara rehberlik ve hava alan�ndaki metal taray�c� olarak kullan�ld�. Faydal� bir alet Olmas�na ra�men metal dedekt�r hen�z ilgi g�rmedi. E�er tan�nan bir mucidi taraf�ndan yap�lm�� olsayd� ra�bet g�r�l�rd�.

D�nyan�n En De�erli Pulu

�� Bu pulun boyu �� ve d�rt cm. boyutunda ve bir t�yden daha hafif ve s�radan bir k��da bas�lm�� bir nesne d�nyadaki en de�erli bil sent Macenti olarak bilinen nadir bir pulun hik�yesi 1856�da bir Amerikan kolonisi olan �ngiliz Viyanas�yla ba�lar. Posta memuru elindeki pullar bitince deniz yoluyla �ngiltere den yenilerin gelmesini beklerdi. Bu y�zden bir bask� firmas� ge�ici pul basmak i�in kiraland�. Yeni pullar �ok s�sl� de�ildi. �zerinde sadece �ngiliz kolonilerin m�hr�n� taklit eden gemi resmi vard�. Posta m�d�r�n�n yard�mc�s�n�n ilk harfi pulun �zerine bas�ld�. Bu da sahtecili�i �nlemek i�indi. 17 y�l sonra bir pul toplay�c�s� olan �ngiliz ��rencisi bir tavan aras�nda k��k bir pul buldu. Bunu yerel bir koleksiyoncuya 50 dolara satt�. Para d��kt� fakat de�er olarak tekti. Krali�e Elizabehtin �ngiliz kolonileri koleksiyonun tek eksik par�as�yd�. Pul toplay�c�s�n�n bu pulda g�z� vard�. Macentan�n �n� artt�k�a fiyat� da artt�. Bir sendik macenta 1930�da 37 bin dolara satt�. Onu alan i� adam� daha �ok fazla kar etmek i�in hemen hemen bir�ok �lkeye g�t�rd�. O pulu �ok de�erli buldu�u i�in kur�unge�irmez arabalar ve helikopterler kullan�ld�. 1970�lerde bu pulu 57 bin dolara satt�.

�� lk cep telefonu 1970�lerin ba�lar�nda kullan�lmaya ba�land�. 1940�l�larda ilk defa ticari araba, mobil servis telefonu kullan�ld�. �lk mobil telefon a��rl�� 18 kilo civar�ndayd� ve yan�m�zda ta��mak i�in bir arabaya ihtiyac�m�z vard�. Cep telefonlar�ndan �nce mobil cep telefonlar� vard�. Radyo gibiydiler. Bas konu� sistemiyle �al��yordu. Operat�r� ar�yordu ve bizi g�r��me yapabilece�imiz genel networka ba�l�yordu. �ehirde sadece 20 kanal kullan�labilir haldeydi. Bir tek servis se�ilebiliyordu. Sistemin kapasitesinin s�n�rl� olmas� �zellikle b�y�k �ehirlerdeki insanlar� abonelik i�in 10 y�l belki daha fazla beklemeleri gerekiyordu. Bununla birlikte Motorola ve di�er ara�t�rmac�lar kablosuz ileti�imi sa�lamak ve m��teri kapasitesini artt�racak bir sistem �zerinde �al��yorlard�. Bu h�cresel teknoloji b�y�k bir devrim olarak adland�r�ld� 1973 y�l�nda Motorola yetkilisi Martin Cooper Dyna TAC ad� verilen ilk cep telefonu tan�tt�. �lk denemesini Bell laboratuar�ndaki rakiplerini arayarak denedi. Bu cihaza insanlar�n tepkisi �ok ilgin�ti. Dyna TAC ileti�imi sa�l�yor a��rl�� 1 kg. 100gr.d�r. G�n�m�z cep telefonlar� 70 gr. civar�ndayd�. 35 dk�l�k konu�ma s�resi 10 saat �arj edilmesi gerekiyordu. Bu telefonun y�zlerce par�as� bir�ok yer iletkeni ve transistorlar� vard�r. G�n�m�z telefonlar�nda ise transistorlar neredeyse hi� kullan�lm�yor. G�n�m�zde LCD ekranl� ve 10 dk�l�k �arjla �� saat konu�abildi�imiz telefonlar var. �lk h�cresel telefon 20. Yy��n en �nemli teknolojik aleti oldu�unu s�yleyebiliriz.

� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.��

1) ��Vakum lambas�n�n yerini alacak olan yar� iletken metallerin i�inde hangi elementi se�tiler

2) Transist�rler icad�yla g�n�m�z taleplerini kar��layacak g��te midir?

3) Stabil metal k�l�esinin k�keninde hangi par�alar yer almaktad�r?

4) 1881 y�l�nda neden kur�unla yaralan insanlar enfeksiyon dan �lm��t�r?

5) Metal dedekt�r g�n�m�zde nerelerde kullanmakta d�r?

6) Ara�t�rmac�lar telefon sistemindeki h�cresel teknoloji sistemini nas�l uygulad�lar?

7) �lk cep telefonuyla ve g�n�m�zde kullan�lan cep telefonlar� aras�ndaki fark nedir?

8) DynaTAC telefonunun �zelikleri ve hangi m�zede sergilenmektedir?

Fikriye YA�AR E�itim Biyoloji 5.S�n�f