Toz Bulutlar�n�n Atlantik'in �st�nden Olu�uyor, Karibu Geyik N�fusu Azal�yor, Okyanustaki T�rler �l�m Kal�m Sava��yor. Nedeni �klimsel De�i�im

�������������� D�nyada canl�lar h�zla evrimle�meye ba�l�yor.Bu iklimsel de�i�imin ve s�cakl���n bir sonucudur. S�cakl���n artmas�n�n sebeplerinden biri insan o�lunun karbonlu yak�tlar�n fazla t�ketmesidir. Bilim adamlar�n�n yapt��� ara�t�rmaya g�re ge�ti�imiz y�zy�l� oranla d�nyan�n s�cakl��� 1 derece artm��t�r.

�������������� Kuzey Alaska'da s�cakl�k 11 derece artm��t�r. Burada ya�ayan karibu geyik s�r�s�n� etkisi pozitif g�z�kse de tamamen negatif y�nde etki g�stermi�tir. S�r� y�lda bir kez bir araya gelir ve buda yavrulama d�nemidir. Bu s�re zarf�nda bilim adamlar�nca say�m i�lemi yap�l�r. Bu i�lem havadan foto�raf �ekimi ile ger�ekle�ir. 1980 �lerde say� 87.000 iken g�n�m�zde ise yap�lan say�mda 27.000 olarak �l��lm��t�r.60.000 karibu geyik t�r� yok olmu�tur. Karibular besin alan�n� terk ederek tepelere ��karlar. Bunun sebebi ise kan emici sivrisinekten ka�mak. �ok b�y�k olmasa bile bu sivrisinekler karibular� rahats�z ediyor. �zellikle son y�llarda say�lar� olduk�a artm��t�r. Karibular likenlerle beslenmektedir.

��������� ���Atmosferdeki karbondioksit miktar� artt�k�a s�cakl�k� art�yor. �n�m�zdeki� y�zy�lda gezegenimizin� s�cakl��� 2 ve 3 kat artacakt�r. D�nyan�n y�zde 70�i suyla kapl�d�r. Bunun b�y�k bir b�l�m� Pasifik okyanusudur. Suda ya��yan canl�larda karada ya�ayan canl�lar gibi g�� etmektedirler. Bu canl�lar�n en �nemlileri planktonlard�r. Suda h�zl� ini� ve ��k�� hareketleri vard�r. Sudaki basit bitkiler ve alglerle beslenirler. Suda ya�ayan canl�lar�n b�y�k bir k�sm� planktonlarla ve planktonlar� yiyen canl�larla beslenirler. Bu y�zden planktonlar g�nd�z yerine gece g�� ederler. 350 km yol al�rlar. Burada b�y�k miktarda say�lar�nda azalma ve �o�alma g�r�l�r. Bunun nedeni ise s�cak ve so�uk sular�n yer de�i�tirmesidir. So�uk suda say�lar� azal�rken s�cak suda art�yor. Ayr�ca gel git olaylar� ile besinli sular yer de�i�tiriyor. Buda planktonlar�n besin alan�n� daralt�yor ve say�lar�nda azalma meydana geliyor. Bu olay yap�lan ara�t�rmalara g�re k�resel �s�nmaya ba�lam��t�r.

Karayip adalar�nda s�cakl�k art�yor. Karayiplerde s�k g�r�len hastal�klardan birisi ast�m ve mercan kay�plar�nda g�r�len hastal�kt�r. Ast�m karayiplarde �ok nadir g�r�nmesine ra�men son y�llarda art�� g�stermi�tir. �zellikle tozlu havalarda �ayetler artm��t�r. Eskiye oranla� daha fazla tozlar�n rastlanm��t�r �ad g�l� Afrika'n�n en b�y�k g�l�d�r fakat son y�llarda 1-20 oran�nda azald� ve Afrika tozu do�uya do�ru yol ald�. Karayipteki �ocuklar�n ast�m hastal���n�n sahra tozlar�ndan kaynakland��� g�r�lm��t�r. Mercan kay�klar�nda g�r�len rahats�zl�k ise aspergillus denilen toprak mantar�ndan meydana gelmi�tir. Atlanti�in �zerine 1000 y�lda toz ya��yor. Neden �imdi etkisi g�r�l�yor. Bu bilim adamlar�nca cevaplanamaz soru haline gelmi�tir. Atlantik �zerinde 2 k�mele�mi� atmosferik hava k�mesi vard�r. Biri y�ksek biri al�ak bas�n�l�d�r. Mevsimden mevsime y�ldan y�la de�i�iklik g�steriyor .bu iki k�me yan yana geldi�inde f�rt�nalara neden oluyor buda sahra tozunun yay�lmas�na neden oluyor. 1000lerce mil uzakl�ktaki karayip�i etkileyen bu durum d�nyan�n ayr� de�il bir b�t�n oldu�unun g�stergesidir.

����������� Gezegenimiz �s�n�yor iklimler de�i�iyor. Bize d��en g�rev k�resel �s�nmaya bireysel ve ortak olacak �ekilde �al��malarda bulunmakt�r.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

���������������������������������������������������������

1. Canl�lardaki h�zl� evrimle�me neyin sonucudur ?
2. S�cakl�k art��� d�nyada nas�l bir olay g�zlenir ?
3. S�cakl��� art�ran fakt�rler nelerdir ?
4. D�nyan�n s�cakl��� ka� derece artm��t�r ?
5. Kuzey Alaska'da s�cakl�k ka� derece artm��t�r ?
6. S�cakl�k art���n�n karibu geyik s�r�s�ne etkisi nas�l olmu�tur ?
7. Karibu geyik s�r�s�n�n say�m� nas�l ve ne zaman yap�l�r ?
8. karibu geyik s�r�s�n�n besin alanlar�n� terk etmesinin sebebi ?
9. Atmosferdeki karbondiyoksik art��� sonucu neler olu�uyor ?
10. Denizde ya�ayan en �nemli canl� hangisidir ve �zellikleri nelerdir ?
11. Planktonlar neden gece g�� ederler ?
12. So�uk ve s�cak sular�n yer de�i�tirmesi planktonlar� nas�l etkiliyor ?
13. Karayip adalar�nda g�r�len hastal�klar nelerdir ?
14. Ast�m ve mercan kay�klar�nda g�r�len hastal���n sebebi ?
15. Atmosferdeki k�mele�mi� tabakan�n g�revi nedir ?
16. k�resel �s�nmay� engellemek i�in neler yapmal�y�z ?

����������������������������������

��������������������������������������� �����������������������������������E��T�M B�YOLOJ� 4.SINIF EM�NE HASANO�LU