GE�M��TE OLU�MU� VE GELECEKTE MEYDANA GELEB�LECEK
SU TUFANLARI
�����������
����������� Deprem, heyelan ve volkanik
patlamalar�n�n olu�turdu�u dev su dalgalar�n�n k�y� b�lgeline saatte 800km
h�zla �arpmas�yla olu�an do�al� afetle
tsunami(su tufan�) denir. Okyanusa k�y�s� olan her �ehirde bu afet meydana
gelebilir. Havai, Alaska, Japonya, Endonezya vb. okyanusa k�y�s� olan ve deprem
b�lgelerine yak�n yerlerde b�y�k felaketlerle sonu�lanan su tufanlar�
ger�ekle�mi�tir. En son Endonezya da meydana gelen su tufan�n� b�t�n insanlar
deh�et i�inde izlemi�lerdir. Bu afet sonucunda y�zbinlerce insan ya�am�n�
yitirmi�tir.
����������� Su tufan� ile ilgili bilimsel
�al��malar erken uyar� sistemi, dalgalar�n h�z�n� veya g�c�n� azaltma gibi
konulara odaklanmaktad�r. �ok k�sa bir s�re olsa da erken uyar� sistemi hayati
�nem arz etmektedir. Baz� b�lgelerde olmas� muhtemel mega su tufanlar� da
bilimsel �al��malar sonucu �ng�r�lm��t�r.
Büyük bir tsunaminin korkunç gücüne hiçbir �ey dayanamaz. Depremler,
su alt� heyelanlar�, volkanlar ve hatta gökta�� çarpmalar� tsunamiye neden
olabilir. Bilim adamlar� her an tsunami ile kar��la�ma riski olan Amerikan �ehirlerine dikkat çekiyor. 2004 y�l�nda ya�anan tsunami Sumatra ve
Endonezya gibi tahmin edilemeyen k�y�lara do�ru yol ald�. ��te bu gibi
durumlarda erken uyar� sistemleri
hiçbir i�e yaram�yor. Normal dalgalarla tsunami mekani�i aras�nda çok fark bulunur. Büyük ölü dalgalar�n tepe noktalar� aras�ndaki mesafe ortalama
90-180 m aras�.
Oysa tsunami dalgalar� aras�ndaki mesafe 160 km ye
kadar ula�abilir.
Bu suyun içinde
normal dalgalar�ndakinden çok fazla enerji
birikir. Deniz alt�nda
bulunan yer kabu�unun
dikey hareketleri suyu ileri do�ru
iter ve okyanus içersine
büyük miktarda enerji aktar�r. Tsunamiler çok h�zl� ilerle ve büyük mesafeler kat ederler. Hint okyanusunda meydana
gelen deprem ve tsunami bir
ilk de�ildi. Bundan
yüzy�l önce yine bir tsunami meydana gelmi�ti fakat bunun sebebi
deprem de�il
patlayan volkan da��yd�. Bu tsunami sonucu 36 bin ki�i
hayat�n� kaybetti. 1998 y�l�nda meydana gelen tsunami ise Papua Yeni Gine yak�nlar�nda meydana gelen 7.6 büyüklü�ündeki
deprem sonucu olu�tu.
Bunda 2000 ki�i
hayat�n� kaybetti. Art�k orta �iddetli depremin bile büyük tsunamilere neden olaca�� bildiriliyor.E�er 5 km uzunlu�unda bir astroid Atlantik'in ortas�na dü�erse ortaya ç�kan dalgalar Avrupa'n�n büyük k�sm�n� ve Birle�ik Devletlerin do�usunu alt�na al�r. Bu büyüklükteki
gök cisimlerinin, dünyaya her 10 milyon y�lda bir çarpma olas�l��� bulunuyor. 28 mart 2005 tarihinde meydana gelen
deprem yerel bir tsunami gerçekle�mesine neden oldu. Bu
deprem sonucu yer kabu�u
1,5 m yükseldi ve
2,5 m kadar Güneye
kayarak ''Hint Okyanusuna'' kadar sokuldu. Mercan Kayal�klar� de�i�en su seviyesinin bir göstergesidir. Ayr�ca Mercan Kayal�klar� büyük depremlerin s�kl���n� göstermektedir. Hint
Okyanusu'nda yeni ve büyük depremler olaca�� konusunda deliller
ortaya ç�k�yor. Bilim insanlar� tsunami erken uyar� sisteminin kurulumuna
ba�lad�. Bir tsunami tespit edildi�i
takdirde derhal bölge
hükümetlere bir uyar� mesaj� geçiliyor ve yerel güçler hemen tahliye
edlliyor.
Kaliforniya k�y�lar�nda ya�anacak olan olas� bir deprem
büyük y�k�mlara yol açacak tsunamileri tetikleye bilir. Avrupa sahil �eridi de büyük bir tehlike ile kar��la�ma
riski alt�nda
kalabilir. Depremle kar��la�an insanlara öneriler: Sars�nt�lar kesilir kesilmez toplan�n ve derhal yüksek
kesimlere kaç�n,
deniz seviyesinden en az 30 m yüksekli�e ç�kmaya çal���n. Tsunaminin
tehlikeleri hakk�nda
bilgilendiren posterler belki de insanlar�n ya�amlar�n� kurtarmak ad�na
Hint okyanusunda kurulan, pahal� ve karma��k
sistemden daha etkili olacakt�r.
.
A�a��daki Sorular�n Cevaplar�n� Bu Filmde Bulabilirsiniz: