���������� ���������������������������������������������������������������������������������������������������������S�rad��� Tsunamiler (B�y�k Tufan) 46 Dk

������� Tsunamiler b�y�k su k�tlelerinin yer de�i�tirmeleri ile meydana gelir ve d�nyan�n en b�y�k g��leri; depremler, toprak kaymalar� ve volkanik patlamalarla harekete ge�er.

��

��� Tsunamiler d�nyan�n d�rt bir yan�n� s�p�ren tipik dalgalardan olduk�a farkl�d�r. H�zlar� saatte 800 kilometrenin �zerindedir.

Ge�ti�imiz y�zy�l boyunca meydana gelen 100 �b�y�k tsunami binlerce ki�inin� �l�m�ne ve milyarlarca dolar mal kayb�na yol a�m��t�r.

��� Bilim adamlar� ge�mi�te �ok b�y�k tsunamilerin ya�and���na dair kan�tlara sahip. Uzmanlar gelecekte bizleri bir Mega Tsunaminin bekledi�ini d���n�yor.

��� Dalgalar, tsunami treni denilen farkl� b�y�kl�kteki dalga gruplar� halinde ilerler ve ilk dalgalar genellikle fazla b�y�k olmaz.

Tsunamilerin birbirinden farkl� olmas�n�n sebebi, her birinin kendine ait bir su alt� topografisinin olmas�ndan kaynaklan�r. Tsunamiler �ok b�y�k bir enerjiye sahiptir ve bu enerjisini k�y�ya vurdu�u zaman ��kar�r.� (Metrekareye 10 tonluk kuvvet uygular )

��� B�y�k Okyanus�ta� Hawai�den sonra en �ok tsunamiye maruz kalan yer Japonyad�r. Depremler tsunamilerin en s�k rastlanan nedenidir.

��� Tsunaminin kayna�� k�y� �eridine ne kadar yak�n olursa �iddeti de o kadar b�y�k olmaktad�r. Normal dalgalar, r�zgar�n okyanus y�zeyine enerji transfer� edilmesiyle olu�ur. Tsunamiler ise �ok daha b�y�k enerji transferi ile a���a ��kar. Normal dalgalar�n boyu birka� y�z metreyi ge�mezken, tsunamilerin dalga boylar� birka� y�z kilometreyi bulur.

� ��Tarih boyunca bilinen en y�k�c� tsunamilerin neden oldu�u can kayb� 230 bini bulmu�tur. Tsunamilerin yans�yan enerjisi de �ok b�y�k hasarlara neden olmaktad�r.

��� 22 Kas�m 1960 da �ili de okyanus taban� 20 m y�kseldi ve olu�an tsunami Hawai�yi vurdu. Tsunami olmadan 5 saat �nce insanlar uyar�lmas�na ra�men bu uyar� �ok fazla ciddiye al�nmad� ��nk� daha �nceki uyar�larda k���k tsunamiler ya�anm��t�. Sonu�ta 61 ki�i hayat�n� kaybetti

�� 12 Temmuz 1993 te Japonya da, okyanusta 7.3 b�y�kl���ndeki deprem tsunamiye neden oluyor� ve b�y�k bir felaket ya�an�yor. Tsunami felaketi 198 ki�inin hayat�n� kaybetmesine neden oldu.

��� 26 Aral�k 2004�te Hint Okyanusu�nda meydana gelen 9.3 b�y�kl���ndeki deprem b�y�k bir tsunaminin habercisi. Depremden 16 dakika sonra tsunami Somatra�y� vurarak �ok b�y�k hasara neden oluyor.

�

���� Tsunamiler d�nyadaki her noktada deniz seviyesini 1 mm�nin onda biri kadar artt�rmakta ve d�nyadaki her noktan�n 1 cm yer de�i�tirmesine neden olmaktad�r.

���� Toprak kaymalar� b�y�k tsunamilere yol a�abiliyor. Denize d��en b�y�k toprak par�alar�, b�y�k bir su k�tlesinin yer de�i�tirmesine neden oluyor, okyanus bu b�y�k bo�lu�u doldurmak i�in ilerliyor bu da tsunamiye neden oluyor

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

1) Tsunami kelimesinin anlam� nedir? Kim taraf�ndan bulunmu�tur?

2) Tsunaminin tehdit etti�i yerler nerelerdir?

3) Tsunamiyi yaratan fakt�rler nelerdir?

4) D�nyada Tsunaminin en �ok g�r�ld��� yer neresidir?

5) Tsunami dalgalar�n�n �zellikleri nelerdir? Nas�l ilerler?

6) Tsunamileri normal dalgalardan farkl� k�lan �zellikleri nelerdir?

7) Tsunamileri �nceden belirlemek i�in ne t�r teknikler kullan�l�yor? Kullan�lan teknolojik geli�meler nelerdir?

8) Tsunamilere kar�� al�nan ve al�nabilecek �nlemler nelerdir?

9) Tsunamileri durdurmak m�mk�n m�d�r?

10) Tsunamileri birbirinden farkl� k�lan �zellikler nelerdir?

GONCA �NLER E��T�M FEN B�LG�S� 4.SINIF

�