Maymunlar�n Dehas�;Taklidi Bilim ve K�lt�r�n Hayvanlarda Mayalan��� ve Yay�lmas�
Afrika ormanlar�nda bulunan �empanzeler daha �nce kimsenin g�rmedi�i hareketler yap�yor. �empanzeler Senegal�de m�zrak yap�p avlan�yorlar, ayn� atalar�m�z gibi. Bununla birlikte �empanzeler, orangutanlar, goriller ve bonobolar bize �ok benziyor. �nsan ve maymun genleri %99 ayn�d�r. Ama d�nyadaki konumlar�m�z� d���n�nce �arp�c� �l��de farkl� oldu�umuz g�r�l�r. Ortaya ��kar�lmak istenende bizi neyin insan yapt���d�r. Aram�zda b�y�k farklara yol a�an k���k farklar nelerdir? Yeni bir ara�t�rma ise maymunlar�n mant�ki g�c�n�n inan�lmazl���n� g�steriyor. Yap�lan deneyde bir deney t�p�ne bir f�st�k konulmu� ve �empanzenin bunu nas�l alabilece�i g�zlenmeye �al���lm��t�r. 10 dk. Boyunca �empanze bir �ey yapmad�, sonra aniden anlam�� gibi suyu a�z�na alarak t�pe bo�altt�. B�ylece f�st�k y�kseldi ve onu ald�. Onlar suyu ara� olarak kullanabildi. Bu insanlar�n kafas� �al��t���nda bulunan bir �eydir. Afrika�n�n her taraf�nda �empanzeler her �eyi yer ve eti severler. Bunlar elle yakalayamad�klar� avlar� i�in m�zrak yapt�lar. Maymunlar bu y�ntemleri birbirlerine de g�sterirler. Gen�ler onlar� taklit eder. Yap�lan bir deneyde maymunlar i�in bir yemek makinesi yap�ld� ve i�ine �z�m konuldu. �empanzenin �z�m� almas� i�in �nce bir plaka �evirmesi sonra ise kolu itmesi gerekiyordu. Bunun i�in sadece Cudi adl� bir maymun e�itilmesine ra�men Cudi�nin arkada�lar� ve �evredeki di�er maymunlar Cudi�yi g�zleyerek bunu ��rendi. 1960�ta yap�lan �al��malarla �empanzelerin duygusal olarak da bize benzediklerini g�zlediler.� �zellikle bebek ve anne ili�kisi bak�m�ndan, yap�lan g�zlemde anne maymun hasta bebe�inin ate�ini elini aln�na koyarak anl�yordu. Ayr�ca bebe�i �ld�kten haftalar sonra bile kuca��nda ta��yordu. Di�er bir benzerlik ise �empanzelerin i� birli�i yapmas�yd�. Yap�lan bir di�er deneyde yiyecek b�y�k bir ta��n alt�na konulmu� ve tek ba��na bunu ��karamayan �empanzenin insandan yard�m istedi�i g�zlenmi�tir. Kendi aralar�nda da ula�amad�klar� besinler i�in yard�mla��rlar. �empanzelerle yap�lan bir di�er �al��ma ise say�lar� s�ralamakt� ve bunu ba�ar�yla yapt�lar. Sembolleri kullanabiliyorlard�.

1- �nsanlar� �empanzelerden ay�ran temel farkl�l�klar nelerdir?

2- �empanzelerde i� birli�i hangi durumlarda g�zlenir?

3- Duygusal y�nden maymun ve insanlar�n benzer olduklar�n� neye dayanarak a��layabiliriz

4- Maymunlar�n mant�kl� d���nme yetene�ine sahip olduklar�n� ispatlayan deney hakk�nda bilgi ver.

Maymunlar�n DEHASI (TAKL�TLE B�L�M ve KÜLTÜRÜN HAYVANLARDA MAYALANI�I OLU�UMU VE YAYILMASI)

�nsanlar ile orangutanlar, maymunlar, bonobolar, �empanzeler birbirlerine benzer özellikler gösterir fakat biz insanlar� insan yapan özelliklerin neler oldu�una yani insanlar� belirtilen bu hayvanlarda önde yapan hangi küçük özellikler oldu�una bu belgeselde de�inilmi�tir.  Bir zamanlar sadece insanlara ait olduklar� dü�ünülen özelliklerin maymunlarda da görüldü�ü ortaya ç�km��t�r. Maymunlar�n sorunlar� çözmek için mant�kl� dü�ünebildiklerini ortaya ç�karan deneyler yap�lm��t�r. Örne�in deney tüpü içerisindeki bir besinin al�nmas�nda maymun bir araç olarak suyu kullanm��t�r. Normalde araç olarak bir alet kullanmaya yatk�n olan maymunlar suyu kullanarak insanlar gibi mant�kl� dü�ünebildiklerini göstermi�lerdir. Vah�i �empanzelerinde avlar�n� avlamak için m�zrak benzeri aletler geli�tirmi�ler ve kullanm��lard�r. Maymunlar taklit yoluyla da ö�renebilmektedirler ve duygulara sahiptirler. �empanzeler çe�itli aletler kullanabilmi�ler ve i�birli�i geli�tirebilmi�lerdir. Maymunlarla yap�lan deneylerde i�birli�i yapt�klar� ve amaçlar�na ula�mak için insanlardan yard�m ald�klar� gözlenmekte ve ayr�ca insanlara da yard�m edebildikleri görülmü�tür fakat insanlara yard�m ederken e�er bu bir besin ise maymunlar bu konuda bencil davran�yorlar. Bonobolar �empanzelerden daha i�birlikçi bir gruptur. �nsan türü evrimi s�ras�nda duygusal yönden daha az tepkisel olmu� olabilir.

A�a��daki Sorular�n cevaplar� filmin ayr�nt�lar�nda vard�r.

1.       Maymun kültürünün insan kültürü gibi geli�mesini engelleyen �eyler nelerdir?

2.       �empanze ve yavru insanlar�n ak�l okuma yetenekleri aras�ndaki ili�ki nas�ld�r?

3.       �nsan yavrular� ve maymunlar aras�nda yap�lan ö�renme deneylerindeki ö�renme sonuçlar�n� etkileyen faktörlere nelerdir?

4.       Ö�renmeyi etkileyen yap�lar nelerdir?