����������� �spanyollar�n i�galinden bu yana
Perulu K�z�lderililer son derece b�y�k bir yoksulluk i�inde ya�amaya zorlanm��,
kendi vatanlar�nda ikinci s�n�f vatanda� olmu�lard�r. Peru�nun yar�s�n�
olu�turan K�z�lderili n�fusu Peru�nun y�netiminde kesinlikle s�z sahibi
de�ildi. Peru�yu y�netenler taraf�ndan g�rmezden geliniyorlar ve
d��lan�yorlard�.1980�deki genel se�imde Fernando Belaonde ba�kan se�ilmi�ti. Ancak Peru�nun aksak
demokrasisi n�fusun yar�s�n� d��l�yor ve g�rmezden geliyordu.
����������� Ayd�nl�k Yol�da
tam bu d�nemde �rg�tlenmeye ba�lam��t�. Ayd�nl�k Yol ideolojisi bir yery�z�
cenneti yaratmaktan s�z ediyordu. Ancak bu cenneti yaratabilmek i�in bilinen
her �eyin yok edilmesi gerekiyordu. ��nk� var olan her �ey; iktidar, kapitalizm
ve feodalizm taraf�ndan kirletilmi�ti. Bu y�zden Ayd�nl�k Yol gerillalar� var
olan y�netime kar�� ��kmak i�in kandan bir nehri ge�meye haz�rland�lar.
����������� Ayd�nl�k Yol
gerillalar� k�ylere inip halk�n yiyeceklerini al�yorlard�. �nsanlarda
korktuklar� i�in onlara ses ��karam�yorlard�. Bu uzak b�lgelerde Ayd�nl�k Yol
ile ittifak �artt�. ��nk� onlardan de�ilseniz d��man say�l�yordunuz. Ayd�nl�k
Yol halk� ter�rize etmek ve rakiplerini korkutmak
i�in elinde bin g�z ve kulak oldu�unu �ne s�r�yordu. Diyorlard� ki: �Dikkatli
olun, bize ihanet etmeyin. Direnmeyin. ��nk� bunu hemen anlar�z ve bedelini
derhal �dersiniz.�. Ayd�nl�k Yol kendisi ile anla�mayan cemaat �nderlerini ve
sosyal eylemcileri hedef ald�. K�yleri bas�p herkesi evlerinden d��ar� ��kard�
ve kendileri ile anla�mayan ki�ilere herkesin g�z� �n�nde i�kence edip onlar�
�ld�rd�ler.Ayd�nl�k Yol ter�r�n�n artmas�yla ba�kan Belaonde
h�k�meti 1982�de k�rsal b�lgelere ordu birlikleri yollad�.
����������� Ter�rle m�cadele
bata�a saplanm��t�. Peru�nun yeni ba�kan� Alan Garcia
1985 y�l�nda bu b�lgelerde hayata dair her �eyin kontrol�n� silahl� kuvvetlere
b�rakarak bu siyaseti g��lendirdi. Art�k askeri i�gal s�z konusuydu. Ayd�nl�k
Yol b�y�rken �lkenin her taraf�n� da askeri komandolar sard�. �yle bir noktaya
gelindi ki n�fusun yar�s� s�k� y�netim arl�nda ya�amaya ba�lad�. Su� i�leyen
herhangi bir asker askeri yasalar�n g�vencesi alt�na girmi�ti. B�ylece
askerlerin dokunulmazl��� g�vence alt�na al�nm�� oldu.
����������� Ayd�nl�k Yol�un
sosyal kontrol i�in �iddet kullanma yolunu benimsemi� olmas�, bir s�re sonra
durumu aleyhine �evirmeye ba�lad�. Da�larda ve cang�lda
halk Ayd�nl�k Yol �iddetine isyan etmeye ba�lad�. �tiraf��lar orduya istihbarat
veriyorlard�. En sonunda ordu k�yl�leri katletmenin hi�bir i�e yaramayaca��n�
anlay�nca, rastgele sald�r� yerine istihbaratlar� de�erlendirmeye ba�lad�.
Ayd�nl�k Yol ile farkl� bir strateji ile sava�maya ba�lad�. Ayd�nl�k Yol�un
�ehirlere sald�rmadan �nce k�rsal alan� kontrol alt�na alma stratejisi
tehlikeye d��m��t�. Hemen planlar de�i�tirildi. Sava� alan� art�k Lima�yd�.
Lima�y� korku sarm��t�. Polis �ok s�k� g�venlik tedbirleri almaya ba�lad�.
Ter�rist oldu�undan ku�kuland��� herkesi durduruyordu.
����������� Peru�nun ter�rle
sava�� 1990 y�l�ndaki ba�kanl�k se�imlerinin en �nemli meselesiydi. Se�menler
�nceki ba�kanlar�, sava�� bata�a s�r�klemekle su�luyorlard�. Yeni bir y�z olan Alberto Fujimori d�zeni
sa�layaca��na dair umut ve s�z verdi ve ba�kan se�ildi. Ancak daha sonra darbe
yaparak meclisi la�vetti ve t�m g�c� elinde toplad�. �o�u Peru�lu
demokratik bir rejim yerine g�venli�i tercih etmi�ti. Fujimori
Lima�daki krizi ��zmek i�in askeri ��z�mde �srar ediyordu. Ancak Lima�daki dedektifler
ba�ka bir �aban�n i�indeydi. Ge�en 4 y�l boyunca son derece zahmetli bir
�abayla Ayd�nl�k Yol liderlerini tespit etmek i�in istihbarat toplam��lard�. Bu
sayede Ayd�nl�k Yol lideri ve t�m ekibi yakaland�. Ayd�nl�k Yol ba�s�z kal�nca
hareket edemedi ve militanlar birbirlerini ihbar etmeye ba�lad�. Birka� ay
i�inde polis Ayd�nl�k Yol�u tamamen ��zmeyi ba�arm��t�. Ama Fujimori
Ayd�nl�k Yol�u bitiren ekibi da��tt� ve Ayd�nl�k Yol liderinin yakalanmas�n�n
yaratt��� prestiji kendine mal etti. Sonraki birka� y�l i�inde tek t�k ter�r
eylemi g�r�lmesine ra�men Fujimori Perululara
ter�rist art�k kalkm�� oldu�unu a��klamay� reddetti. Fujimori
bu ara s�ra ger�ekle�en ter�r eylemlerinin her birini stratejisini
sa�lamla�t�rmak i�in kulland�. Bas�nda halk�n korkular�n� manip�le etti. Latin
Amerika�n�n ilk medya diktat�rl���n� kurdu. Perulular�n korkular�yla oynad�
durdu. Perulular�n damarlar�na korku enjekte etti. B�ylece ter�rizm ortadan
kalkt�ktan sonra da iktidar�n� koruyabildi. Sonunda b�t�n yasalar� la�vetti ve
kimsede ona kar�� ��kamad�. Fujimori�nin kafas�ndaki
fikir ordunun ve istihbarat te�kilat�n�n kontrol etti�i klasik bir
diktat�rl�kt�. S�k� y�netim ve bask� politikalar� bu diktat�rl���n temelini
olu�turuyordu. Kendine sa�lad��� f�rsatlar� keyfi y�netimini peki�tirmek i�in
kulland�. Bu duruma kar�� ��kan herkes g�z alt�na al�nd� ve elde hi� delil
olmasa bile s�resiz bir �ekilde hapiste tutuldu. Hi�bir �eyden haberi olmayan
Perulular g�zalt�na al�nd� ve ter�rist olduklar� gerek�esiyle hapse at�ld�.
Kimsenin devletin su�lamalar�na kar�� en k���k bir korumas� bile kalmam��t�.
Vatanda�lar tamamen korumas�z kalm��lard�. Bunun sonucunda hapishaneler masum
insanlarla doldu. Herkes ter�rist san�lmaktan korkuyordu. En iyisi evde oturup
kar�� ��kmamak, ses ��karmamak diye d���nd�ler. Ter�rizm yenildikten sonra bile
b�yle oldu. Bu bask� atmosferinde Fujimori bir kukla
meclis meydana getirdi.
����������� Devletin her
noktas�nda mutlak bir g�� elde etmi� olan Fujimori
rejimi yolsuzlu�a batm��t�. 80�li y�llarda en me�hur gangsterlerden lan Vladimiro Montesinos b�y�k g��
kazand�. Montesinos ve Fujimori�nin
kendi iradeleri sonucunda kulland�klar� bir �l�m mangas� vard�. Bu manga sadece
ter�ristleri de�il siyasi rakipleri de ortadan kald�r�yordu. Bu grup
gazetecileri, politikac�lar�, Fujimori ve Montesinos rejimine kar�� ��kan herkesi yok etmek �zere kurulmu�tu.
Vladimiro Montesinos
yolsuzluklar�n� d�zenli bir �ekilde kaydetmi�ti. Gizlice �ekti�i bu bantlarda
t�m yolsuzluklar�, r��vet verdikleri kay�tl�yd�. Bu r��vetler sayesinde haber
b�ltenlerinin i�eriklerini belirliyorlard�. Fujimori
medya �zerindeki hakimiyetini halk�n d���ncelerini manip�le etmek i�in
kullan�yordu. Anayasay� ���nc� bir d�nemde de iktidarda kalmak i�in de�i�tirdi
ve yeniden se�ildi. Ancak se�im sonu�lar�nda yolsuzluk yap�ld��� a��klan�nca
Perulular sokaklara d�k�ld�. Videolar halka s�zd�. Montesinos
hapse at�ld�, Fujimori ka�t�.
����������� �iddet �ylesine
fazla insan haklar� ihlalleri �ylesine b�y�kt� ki ve bunlar �ylesine pervas�zca
ya�anm��t� ki; Ger�ek Komisyonu demokrasiye ge�i�te art�k vazge�ilmez bir �ey
haline geldi. Ger�ek Komisyonu Peru�da 20 y�l s�rm�� olan sava��n ard�ndaki
ger�ekleri ��karmak i�in kollar� s�vad�. Ger�ek Komisyonu �lke �ap�nda
ger�ekle�tirdi�i 22 oturumda 17.000�den fazla Peruluyu dinledi ve binlerce film
ve foto�raf toplad�. Bu tan�kl�klar 5.000 sayfal�k bir raporda topland�. Bu
rapor o g�ne kadar sava� s�ras�nda ya�anan her �eyi i�eriyordu. Komisyonun
raporunda gerek Ayd�nl�k Yol gerekse devlet taraf�ndan �ld�r�lenlerin say�lar�
yer al�yordu. Komisyon bu i�e kar��m�� olan b�t�n askeri personelin
yarg�lanmas�n� ve Ayd�nl�k Yol �iddetine yol a�an yoksulluk ve d��lanm��l�k
ko�ullar�n�n ortadan kald�r�lmas�n� talep ediyordu.
����������� Peru�nun yeni
se�ilen ba�kan� Aleandro Toledo,
Ger�ek Komisyonu�nun sundu�u raporunu kabul etti ve raporda tavsiye edilenleri
destekleyece�ini a��klad�. Ama raporu uygulamakta olduk�a yava� davran�yor.
Komisyon insan haklar� ihlali yapan herkesin cezaland�r�lmas�n� talep etmi�ti.
Ayd�nl�k Yol militanlar�n�n b�y�k bir k�sm� �ld�, di�erleri de hapiste.
Askerlerden hi� biri de hen�z adalet �n�ne ��km�� de�il.
����������� Peru�nun �e�itli
�ehirlerinde ve kasabalar�nda adaletsizlikler k�zg�n �eteleri yaratt�. Belediye
binalar� ya�maland�, belediye ba�kanlar� kasabalardan s�r�ld�. Hatta lin�
edildi.
A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�ndad�r.
1-Ayd�nl�k Yol�un lideri
kimdir?
2-Ayd�nl�k Yol ilk nerede ve
ne zaman �rg�tlenmi�tir?
3-Ayd�nl�k Yol gen�lere ne
t�r vaatlerde bulunuyordu?
4-Ayd�nl�k Yol gerillalar�
k�rsalda ve cang�lda halka nas�l davran�yordu?
5-Ayd�nl�k Yol�u o d�nemin
di�er Latin Amerika gerilla hareketlerinden ay�ran fark neydi?
6-Askerlerin k�rsal
b�lgelere geli� tarz� neden yanl��t�?
7-Ayd�nl�k Yol militanlar�
hapishanelerde nas�l �rg�tlenmi�ti?
8-Ayd�nl�k Yol militanlar�
hangi hapishanede yo�unluktayd�?
9-Ayd�nl�k Yol
militanlar�n�n g�z�nde liderleri nas�l biriydi?
10-Askerlerin ve Ayd�nl�k
Yol�un kar��l�kl� olarak yaratt��� �iddete tepki olarak hangi hareket do�du?
11-Ayd�nl�k Yol�un
stratejisi neydi?
12-�nl� foto�raf�� Vera Lanz��n 20 y�l �nce g�rd���
korkun� olay neydi?
13-Ordu Ayd�nl�k Yol ile
sava�mak i�in hangi halka silah verdi?
14-Fujimori
Lima�daki krizi ��zmek i�in neden askeri ��z�mde �srar ediyordu?
15-Alberto
Fujimori ne zaman darbe yapt�?
16-Ayd�nl�k Yol liderini
yakalayan kimdir?
17-Dedektifler Ayd�nl�k Yol
liderini yakalarken nas�l bir y�ntem kullanm��lard�r?
18-Ayd�nl�k Yol liderinin
yakalanma nedeni nedir?
19-Fujimori
Ayd�nl�k Yol liderini yakalayan ekibi neden da��tt�?
20-Videoklip
politikas� nedir?
21-Fujimori
ve Montesinos�un kurdu�u �l�m mangas�n�n ad� nedir ve
g�revi neydi?
22-Vladimiro
Montesinos�un yolsuzluklar�n� kaydetti�i bantlar�n
ismi nedir?
23-Bu bantlarda, Montesinos kimlere r��vet veriyordu?
24-Fujimori
iktidar� devrildikten sonra nereye ka�t�?
25-Ger�ek Komisyonu neden
kuruldu?
26-Ger�ek Komisyonu�nda
kimler g�revliydi?
27-Ger�ek Komisyonu�nun
raporu neler i�eriyordu?
28-Ger�ek Komisyonu�na Fujimori rejiminde g�rev alan hangi vekil davet edildi?
29-Ger�ek Komisyonu
oturumlar� sonucunda kurulan m�ze nerdedir ve ne zaman kuruldu?
30-Ger�ek Komisyonu�nun
sundu�u raporun sonu�lar� ne oldu?
���������������������������������� Mehmet Rasim AKSUNGUR � �smail TOPAL E��T�M
B�YOLOJ� 5. SINIF