����������������

���������������                     ������������������������������������������������������������������������� Kurba�alar�n �evreye Uyumu Ve Evrimi 45 Dakika


����������� Kurba�alar 250 milyon y�ldan uzun s�redir d�nyada ya��yorlar. Suyun �tesindeki d�nyaya ge�meyi ba�arm�� ilk canl�lardand�r. Bal�k benzeri ba�lang��lar� d�nyadaki geli�imlerini etkilememi�tir. Kurba�alar�n her biri kendine has bir�ok farkl� t�r patlamas� �eklinde evrimle�mi�lerdir.

����������� Bu ufak zaman yolcular� dinozorlardan, asteroitlerden ve buzul �a�lardan m�thi� bir uyum becerisiyle sa� kurtulmu�lard�r. Dinozorlardan daha uzun ya�ayan bu k���k yarat�klar vah�i do�ada �e�itli nedenlerden dolay� yok olma tehlikesi ile kar�� kar��yalar. Hatta bir�ok t�r� yok olmu�tur.

 

Bilim adamlar�, 20. y�zy�l�n son yar�s�nda, t�m d�nyada amfibi say�s�nda ve t�rlerinde tehlikeli boyutlarda bir azalma g�r�ld���n� belirtmektedirler. Azalman�n bir�ok fakt�re dayand���n� �ne s�rmektedirler: Taze su ekosistemlerinin kirlenmesi, s�rekli artan insan n�fusu nedeniyle ya�am alanlar�n�n yok olmas� ve tahminen, ozon azalmas� nedeniyle artan mor�tesi ���nma. Amfibiler g�sterge t�rleri ya da sa�l�klar� ya�ad�klar� alan�n ekosisteminin sa�l�kl� oldu�unu g�steren t�rler olarak bilinmektedir. Say�lar� azald�k�a, t�m d�nyadaki sa�l�kl� ekosistemlerin de say�s� azalmakta ve sonu�ta bu da bir�ok ba�ka hayvan ve bitki t�r�n�n azalmas�na neden olmaktad�r.

 

�l�mc�l kitrit kurba�alar� yok ediyor. Kurba�alar�n �a�lara g���s germesine harika hayatta kalma taktikleri olanak sa�lam��t�r. Ama kitrit e�i benzeri g�r�lmemi� bir h�zla yay�l�yor ve kurba�alar� yok ediyor. Kurba�alar�n sa�l�kl� oldu�u yerler t�keniyor. Bilim insanlar� hala BD vir�s�n�n neden oldu�u bu hastal���n nas�l i�ledi�ini ve yay�ld���n� ��zememi�ler. Avustralya da yap�lan bir ara�t�rmada bir y�l i�erisinde amfibi kitrit ve kurakl�k nedeniyle 7 t�r�n kayboldu�u bir�ok t�r�n ise risk alt�nda oldu�u g�zlenmi�tir. Panama� da ise durum daha vahim. Bilim adamalar�n�n �al��malar�na g�re on y�l i�inde Panama� da ki t�m kurba�alar yok olacak.

 

���������� Amfibilerin baz�lar� ise ak�llara durgunluk veren bir de�i�ime u�ramaktalar. ABD� de 13 y�l �nce bir grup ��rencinin yapt��� kurba�a yakalama �al��malar�nda bulduklar� bunun bir kan�t�d�r. Fazladan bacaklar� olan, eksik bacaklar� olan ve do�aya meydan okurmu� gibi g�r�nen bi�imsizliklere sahip kurba�alara rastlad�lar. Bunun gibi �lkenin d�rt bir yan�ndan endi�e verici raporlar al�nm��t�r. Baz�lar�na parazit sebep oldu�u bulunsa da baz�lar�n�n bulundu�u ortamda herhangi bir parazite rastlanm�yor ve sebebi bulunam�yor.  

Sulardan �rnek almak i�in en iyi yerler k�talar�n ortas�, batakl�klar ve g�lc�klerdir. Bilim adamlar� buralarda leopar kurba�alar�n� ar�yorlar. Bunlar�n say�lar� azalmaktad�r. Bu canl�lar sa�l�kl� g�r�n�yor. Ancak �reme organlar�nda anormallikler g�r�ld�. Baz� erkek leopar kurba�alar�n testislerinde yumurtalar geli�iyor. Bunlar hermafrodit canl�lard�r.

��� Amerika da tar�mda yabanc� otlarla m�cadele etmek i�in kullan�lan atrazin ilac�n�n bu kurba�alara zarar verildi�i d���n�l�yor. Bunu ispatlamak i�in atrazinli ve normal sularda ya�ayan leopar kurba�alar�n� k Normal sulardaki erkek leopar kurba�alar� normaldi. Ama atrazinli sulardan al�nan erkek leopar kurba�alar�n�n hepsinin hermafrodit oldu�u g�r�ld�. Yap�lan ara�t�rmalarda atrazin ilac�n�n testosteron hormonunu �strojene d�n��t�rd���n� g�rd�ler. G�nl�k ya�ant�m�zda kulland���m�z suyun i�indeki kimyasallar�n etkisini ortaya ��karmak �ok zordur. Hayvanlar� etkileyen kimyasallar bizi de etkiler. A��r� klorlu sulardan i�en kad�nlarda d���klerin �ok fazla oldu�u g�r�l�yor. Bu sular�n erkek �reme sistemleri �zerindeki etkileri inceleniyor. Bir�ok yerden sperm �rnekleri al�nd�. Baz� yerlerdeki sperm kalitesinin �ok d���k oldu�u g�r�ld�. Acaba bu kalite d���kl��� hava kirlili�inden kaynaklan�yor olabilir mi idi. Ama bu d���k kaliteli spermlerin al�nd��� b�lgede havan�n daha temiz oldu�u g�r�ld�. Ama bu b�lgelerin �evrelerinde �iftlikler vard� ve bundan dolay� kimyasallar �ok kullan�l�yordu. Peki bu kimyasallara erkekler nas�l maruz kal�yordu. Ara�t�rmalar b�t�n erkeklerin ayn� musluk sular�ndan bu kimyasallar� ald���n� g�steriyordu. Erkeklerin bu kimyasallardan korunmas� i�in bu sulara hi� kimyasal kat�lmamal�. Tar�mda kullan�lan g�breler ve di�er �e�itli kimyasallar tar�mdan daha iyi verim almak i�in kullan�l�yor. Bu kimyasallar sulara ula��yor. Bu kimyasallar�n kar��t��� sulardaki canl� t�rleri zarar g�rmektedir. Bunun i�in m�mk�n oldu�unca do�al g�breler kullan�lmal�d�r.

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

1.            1.Kurba�alar neden �nemlidir?  

2.      Kurba�alar nas�l evrimle�mi�lerdir?  

 

3.      Gezegenimizdeki en yayg�n kurba�a t�rleri hangileridir?

 

4.      Kurba�alar�n d��manlar�ndan korunmak i�in geli�tirdikleri korunma mekanizmalar� nelerdir?  

 

5.      Kurba�alar�n beslenme ve �remeleri nas�l ger�ekle�ir?

 

6.      Kurba�alar�n t�p d�nyas�ndaki �nemi nedir?  

 

7.      Son zamanlardaki amfibi say�s�ndaki ciddi azalmalar�n nedenleri nelerdir?  

8.Amfibik kitrit salg�n�na neden olan vir�s nedir?  

9.      Hangi b�lgedeki kurba�alar daha �ok risk alt�ndad�r?

 

10.   Amfibileri vah�i do�aya tekrar kazand�rmak i�in �al��malar yap�l�yor mu?

       11.Atrazin hangi ama�la kullan�l�r?

�� 12..Atrazin leopar kurba�alar�na ne gibi zararlar verir?

�� 13..Erkeklerin sa�l��� i�in musluk sular�na ne yap�lmal�d�r?

�� 14.Sulardan en iyi �rnekler nerelerden al�n�r?

�� 15.Tar�mda kullan�lan kimyasallar sulara nas�l ula��yor olabilir?

�� 16.Kimyasallardan korunmak i�in tar�mda ne t�r g�breler kullan�lmal�d�r?

�� 17.A��r�l� klorlu sulardan i�en kad�nlarda hangi olumsuzluklar g�r�l�r?

�� 18.G�n�m�zde end�stri ve kanalizasyon at�klar� sulara b�rak�lmaktad�r. �lerde su s�k�nt�s� ile ba� ba�a kalabilir miyiz? Nedenleri ile anlat�n�z.

��

 

AYSUN AKBA� FEN B�LG�S� ��RETMENL��� 4. SINIF