����������������
��������������� � ������������������������������������������������������������������������� � Kurba�alar�n
�evreye Uyumu Ve Evrimi 45 Dakika
����������� Kurba�alar 250 milyon y�ldan
uzun s�redir d�nyada ya��yorlar. Suyun �tesindeki d�nyaya ge�meyi ba�arm�� ilk
canl�lardand�r. Bal�k benzeri ba�lang��lar� d�nyadaki geli�imlerini
etkilememi�tir. Kurba�alar�n her biri kendine has bir�ok farkl� t�r patlamas�
�eklinde evrimle�mi�lerdir.
����������� Bu ufak
zaman yolcular� dinozorlardan, asteroitlerden ve buzul �a�lardan m�thi� bir uyum
becerisiyle sa� kurtulmu�lard�r. Dinozorlardan daha uzun ya�ayan bu k���k
yarat�klar vah�i do�ada �e�itli nedenlerden dolay� yok olma tehlikesi ile kar��
kar��yalar. Hatta bir�ok t�r� yok olmu�tur.
�Bilim adamlar�, 20. y�zy�l�n son yar�s�nda,
t�m d�nyada amfibi say�s�nda ve t�rlerinde tehlikeli boyutlarda bir azalma
g�r�ld���n� belirtmektedirler. Azalman�n bir�ok fakt�re dayand���n� �ne
s�rmektedirler: Taze su ekosistemlerinin kirlenmesi, s�rekli artan insan n�fusu
nedeniyle ya�am alanlar�n�n yok olmas� ve tahminen, ozon azalmas� nedeniyle
artan mor�tesi ���nma. Amfibiler g�sterge t�rleri ya da sa�l�klar� ya�ad�klar�
alan�n ekosisteminin sa�l�kl� oldu�unu g�steren t�rler olarak bilinmektedir.
Say�lar� azald�k�a, t�m d�nyadaki sa�l�kl� ekosistemlerin de say�s� azalmakta ve sonu�ta bu
da bir�ok ba�ka hayvan ve bitki t�r�n�n azalmas�na neden olmaktad�r.
�l�mc�l kitrit
kurba�alar� yok ediyor. Kurba�alar�n �a�lara g���s germesine harika hayatta
kalma taktikleri olanak sa�lam��t�r. Ama kitrit e�i
benzeri g�r�lmemi� bir h�zla yay�l�yor ve kurba�alar� yok ediyor. Kurba�alar�n
sa�l�kl� oldu�u yerler t�keniyor. Bilim insanlar� hala BD vir�s�n�n neden
oldu�u bu hastal���n nas�l i�ledi�ini ve yay�ld���n� ��zememi�ler. Avustralya
da yap�lan bir ara�t�rmada bir y�l i�erisinde amfibi kitrit
ve kurakl�k nedeniyle 7 t�r�n kayboldu�u bir�ok t�r�n ise risk alt�nda oldu�u
g�zlenmi�tir. Panama� da ise durum daha vahim. Bilim
adamalar�n�n �al��malar�na g�re on y�l i�inde Panama� da ki t�m kurba�alar yok
olacak.
���������� Amfibilerin
baz�lar� ise ak�llara durgunluk veren bir de�i�ime u�ramaktalar. ABD� de 13 y�l
�nce bir grup ��rencinin yapt��� kurba�a yakalama �al��malar�nda bulduklar�
bunun bir kan�t�d�r. Fazladan bacaklar� olan, eksik bacaklar� olan ve do�aya
meydan okurmu� gibi g�r�nen bi�imsizliklere sahip kurba�alara rastlad�lar.
Bunun gibi �lkenin d�rt bir yan�ndan endi�e verici raporlar al�nm��t�r.
Baz�lar�na parazit sebep oldu�u bulunsa da baz�lar�n�n bulundu�u ortamda herhangi
bir parazite rastlanm�yor ve sebebi bulunam�yor.�
Sulardan �rnek
almak i�in en iyi yerler k�talar�n ortas�, batakl�klar ve g�lc�klerdir. Bilim
adamlar� buralarda leopar kurba�alar�n� ar�yorlar. Bunlar�n say�lar� azalmaktad�r.
Bu canl�lar sa�l�kl� g�r�n�yor. Ancak �reme organlar�nda anormallikler g�r�ld�.
Baz� erkek leopar kurba�alar�n testislerinde yumurtalar geli�iyor. Bunlar
hermafrodit canl�lard�r.
��� Amerika da tar�mda
yabanc� otlarla m�cadele etmek i�in kullan�lan atrazin ilac�n�n bu kurba�alara
zarar verildi�i d���n�l�yor. Bunu ispatlamak i�in atrazinli ve normal sularda
ya�ayan leopar kurba�alar�n� k Normal sulardaki erkek leopar kurba�alar�
normaldi. Ama atrazinli sulardan al�nan erkek leopar kurba�alar�n�n hepsinin
hermafrodit oldu�u g�r�ld�. Yap�lan ara�t�rmalarda atrazin ilac�n�n testosteron
hormonunu �strojene d�n��t�rd���n� g�rd�ler. G�nl�k ya�ant�m�zda kulland���m�z
suyun i�indeki kimyasallar�n etkisini ortaya ��karmak �ok zordur. Hayvanlar�
etkileyen kimyasallar bizi de etkiler. A��r� klorlu sulardan i�en kad�nlarda
d���klerin �ok fazla oldu�u g�r�l�yor. Bu sular�n erkek �reme sistemleri
�zerindeki etkileri inceleniyor. Bir�ok yerden sperm �rnekleri al�nd�. Baz�
yerlerdeki sperm kalitesinin �ok d���k oldu�u g�r�ld�. Acaba bu kalite
d���kl��� hava kirlili�inden kaynaklan�yor olabilir mi idi. Ama bu d���k
kaliteli spermlerin al�nd��� b�lgede havan�n daha temiz oldu�u g�r�ld�. Ama bu
b�lgelerin �evrelerinde �iftlikler vard� ve bundan dolay� kimyasallar �ok
kullan�l�yordu. Peki bu kimyasallara erkekler nas�l maruz kal�yordu.
Ara�t�rmalar b�t�n erkeklerin ayn� musluk sular�ndan bu kimyasallar� ald���n�
g�steriyordu. Erkeklerin bu kimyasallardan korunmas� i�in bu sulara hi�
kimyasal kat�lmamal�. Tar�mda kullan�lan g�breler ve di�er �e�itli kimyasallar
tar�mdan daha iyi verim almak i�in kullan�l�yor. Bu kimyasallar sulara
ula��yor. Bu kimyasallar�n kar��t��� sulardaki canl� t�rleri zarar g�rmektedir.
Bunun i�in m�mk�n oldu�unca do�al g�breler kullan�lmal�d�r.
A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
1.
1.Kurba�alar neden �nemlidir?
2.
Kurba�alar nas�l evrimle�mi�lerdir?
3.
Gezegenimizdeki en yayg�n kurba�a t�rleri hangileridir?
4.
Kurba�alar�n d��manlar�ndan korunmak i�in geli�tirdikleri
korunma mekanizmalar� nelerdir?
5.
Kurba�alar�n beslenme ve �remeleri nas�l ger�ekle�ir?
6.
Kurba�alar�n t�p d�nyas�ndaki �nemi nedir?
7.
Son zamanlardaki amfibi say�s�ndaki ciddi azalmalar�n
nedenleri nelerdir?
8.Amfibik kitrit salg�n�na neden olan vir�s nedir?
10.
Amfibileri vah�i do�aya tekrar kazand�rmak i�in �al��malar
yap�l�yor mu?
11.Atrazin hangi
ama�la kullan�l�r?
�� 12..Atrazin leopar
kurba�alar�na ne gibi zararlar verir?
�� 13..Erkeklerin
sa�l��� i�in musluk sular�na ne yap�lmal�d�r?
�� 14.Sulardan en iyi
�rnekler nerelerden al�n�r?
�� 15.Tar�mda
kullan�lan kimyasallar sulara nas�l ula��yor olabilir?
�� 16.Kimyasallardan
korunmak i�in tar�mda ne t�r g�breler kullan�lmal�d�r?
�� 17.A��r�l� klorlu
sulardan i�en kad�nlarda hangi olumsuzluklar g�r�l�r?
�� 18.G�n�m�zde
end�stri ve kanalizasyon at�klar� sulara b�rak�lmaktad�r. �lerde su s�k�nt�s�
ile ba� ba�a kalabilir miyiz? Nedenleri ile anlat�n�z.
��
AYSUN
AKBA� FEN B�LG�S� ��RETMENL��� 4. SINIF
�