�������� Kainat�n-Evrenin
Anahtar� Yer�ekiminden Kuantum Yasalar�na Kadar Stephen
Hawking
Yer�ekimi yasas� ile ilgili
ara�t�rmalar yapan Newton�dur. Newton objenin neden hareket etti�ini durdu�unu
ve d��t���n� ara�t�rd�. Newton d�nyan�n merkezinde cisimleri birbirine
yakla�t�ran bir g�c�n oldu�unu fark etti. Yer�ekimi g�c� sadece d�nya da de�il
ayn� zamanda evrende de vard�r. Yer�ekimi g�c�n� birka� de�i�mez kavramdan
almaktad�r. Bunlar objenin k�tlesi ve birbirine olan uzakl���d�r. Bunu
matemati�e d�kerek karkil�s diye bir teori ortaya
��kard�. Bu sayede de g�n�m�zde de tutulmalar� ve ya�mur damlalar�n a��lar�n�
bulabiliyoruz.
19, yyda
evrenin neyi �al��t�rd��� �zerine �al��an Maxvel
���ktan etkilenen bu bilim adam� renkli foto�raf makinesini ke�fetmi�tir. Maxvel bundan sonrada manyetizma ve elektrik �zerine
�al��malara ba�lam��t�r. Maxvel kablonun yan�na bir
m�knat�s yakla�t�r�ld���nda kablodan elektrik ge�ti�ini ve bu elektri�inde
t�pk� bir m�knat�s gibi pusulan�n ibresinin hareket etti�ini g�rm��t�r. Maxvel�e g�re elektrik ile manyetizma madalyonun iki y�z�
gibidir. Bunlara elektromanyetik ad�n� vermi�tir. I��k saniyede 250 bin km h�z
ile hareket etti�ini fark etmi�tir. Buna g�re ���kta bir elektromanyetik
dalgad�r. Maxvel elektri�i manyetizma ve ����� d�rt
farkl� denklemde bir araya getirdi. Bilim tarihinde b�y�k ba�ar�lar�ndan bir
tanesidir. G�n�m�zde de bir�ok �r�n maxvel�in buldu�u
denklemler sayesinde �al���yor. Newton ve maxvel sayesinde
bir�ok �ey ortaya ��kt�.
Morllie ve Mark�ls��n� maxvelin �����n saniyede 200 km yol ald��� ile ilgili
ara�t�rma yapt�lar. Bunlar �����n d�nyaya gelmesi i�in bir maddeye gerek
duydu�unu �ne s�rm��lerdir. Buna da ���ldayan madde ismini vermi�lerdir. E�er
bu madde ���k ile ayn� y�nde ise �����n daha h�zl� ters y�nde ise �����n daha
yava� hareket etmesi gerekti�iydi. Bunlarla ilgili �al��ma yapt�lar. Ba�ar�l� olamad�lar
ve mecburen �����n h�z�n�n her y�nde ayn� oldu�unu kabul etmek zorunda
kald�lar.
Albert Einstein ise, h�z�n
bak�� a��s�na g�re de�i�iklik g�sterebilece�ini s�ylemi�tir. I��k h�z� ise
stabildir. Bunun i�inde ayn� trende bulunan ortada �akma��yla oynayan bir
adam�n e�it uzakl�kta farkl� uzakl�ktaki iki adam�n ve yerde bir ki�iye g�re
�����n nas�l g�r�nece�ine bakm��t�r. Einstein �e g�re arkadaki ki�iye ���k daha
�nce gelir ve ayn� zamanda yerdekine ���k trenden �nce gelir. Yani bulundu�unuz
yere g�re h�z de�i�ir. Einstein��n g�recelik teorisi de bunu destekler. Uzay
zaman�n�n esnek oldu�unu a��klar. Zaman�n e�ilip b�k�lebildi�ini s�yler. Bir
g�lde d�z bir yolda devam eden bir teknenin g�l�n i�inde olu�an bir delikte
b�t�n sular�n buna akt���n� teknenin de bu delik i�inde anafor geziyor. ��te
b�y�k bir y�ld�z�n ve gezegenin uzay zaman� �zerinde b�yle bir etkisi vard�r.
Uzay ve zamanda bozulmalar�n yer�ekimi nedeniyle oldu�unu bulmu�tur. �1919 y�l�nda alman teorisyen kaluza Einstein��n yer�ekimi kuvvetinden etkilenerek ayn�
�eylerin ����a uygulan�p uygulanamayaca��n� merak etmi�tir. I��k dalgalar�n�n
d�nyan�n merkezinden meydana gelen daha kompleks y�rt�lmalar olabilir miydi?
�ok zor olmas�na ra�men cevap evet idi. Ama fikirleri fizi�in yeni ��kan dal�
y�z�nden kenara itilmi�tir. Kuantum fizi�i her �ey elektronlar �zerinden deneyler
yap�larak anla��labiliyordu. Elektron dizilim bir detekt�r�n ufak iki
yar���ndan f�rlat�labiliyordu. Elektron yar�k arkas�ndaki iki b�lgeye
�arpmal�yd�. Ancak b�yle olmuyordu. �ki dizim yerine bir�ok dizimi oluyordu. Bu
fizik kurallar�na ayk�r�yd�. Feyman tesad�f ve
olas�l�klar �zerine bir anlay�� getirmi�tir. Ona g�re r�let
topu �ansa uyuyorsa elektronlarda uymal�yd�. Atomun i�inde
elektronlar,protonlar, n�tronlardan ba�ka kuark
denilen par�ac�klar vard�r.bunlar uzay bozulmalar�nda meydana geliyordu.� Bunlar titreyen keman telleri gibi
d���n�lebilirdi. Bunlar titre�erek par�ac�klar� ve evreni meydana getiriyor.
Ayn� titre�imlerden kuark ba�ta titre�imlerde nitroniler olu�uyor. B�t�n teorilerin tamam�na ��M��
deniliyor. M ise b�y�k tasar�m anlam�na geliyor.
��������������� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin
Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
1-
Evren nas�l i�ler?
2-
Neden evren baz� kural ve kavramlarla
i�lemekte?
3-
Neden kaos yerine d�zen var?
4-
Evrenin kalbinde yatan en b�y�k prensip ne?
5-
B�t�n prensiplerin tamam�na neden M
deniliyor?
6-
Obje neden hareket eder, d��er?
7-
Yer�ekimi g�c�n� nerden al�r?
8-
Gezegenlerin y�r�ngeleri tutulmalar� neye
g�re hesaplan�r?
9-
Manyetizm ve
elektrik aras�nda nas�l bir ili�ki var?
10- I��k
nas�l bir dalgad�r?
11- I��k
h�z� sabit midir?
12- Zaman
esnek olabilir mi?
13- Yer
ve zaman� b�ken g�� nedir?
14- I��k
dalgalar� everenin merkezinde meydana gelen uzay zaman y�rt�lmalar�ndan daha
kompleks bozulmalar m�d�r?
15- Par�ac�klar
proton, n�tron, elektron d���nda bir �ey bulunduruyor mu?
16- Fizik
yasalar� nerden gelmektedir.
17- Sadece
bir evren mi vard�r? Yoksa ba�ka evrenlerde var m�d�r?
���������������������������������������������������������������������
AL�HAN TUMAY FEN B�LG�S� ��RETMENL��� (A-4)