�� Bu videoda Bilim insanlar�n�n ak�l almaz deneyleri yer almaktad�r. Deneylerde �unlar� g�rece�iz; pilotlar� neden fare beyin h�cresiyle de�i�tirmek istedi�ini, dans edebilen robot, g�z k�rpmayla ilgili bilinmeyenler, robot bal�k, bir dondurma en k�sa ne kadar s�rede yap�labilir vb.

�� lk olarak dans edebilen robot k�zdan bahsedelim. Japonya�da dans i�in hay�r diyemeyen bir k�z yapmakla me�guller. Tam bir vals robotu. Ad� da kendisi kadar g�zel S.T.R.E. yani salon dans� i�in robot e�. Yar� Marilyn Monroe, yar� Mickey Mause ve birazda terminat�r� and�r�yor. O robotun ad� pembe salon dans robotu. Erkeklerle salon dans� yapmak i�in tasarland�. Robot, �zel olarak tasarlanm�� 3 tekerlekle d�z bir y�zey �zerinde her y�ne hareket edebiliyor. Ayr�ca belinin etraf�nda kolun uygulad�� kuvveti alg�layan bir sens�r var. Bu sens�r sayesinde robot kavalyesinin yapmak istedi�i hareketi �nceden alg�layabiliyor ve ona uyum sa�layabiliyor. Pembe 5 farkl� hareket biliyor. D�zg�n bir �ekilde vals yapabilmesi i�in her hareketi �nceden sezmeli ve ona uygun hareket etmelidir. Ama bu robotun yani pembenin �retilmesindeki as�l ama� ya�l� ve y�r�me zorlu�u �eken insanlara yard�m edebilecek teknolojinin tan�t�m�n� yap�yor. Onun bu hareketlerini yapmas�n� sa�layan donan�m, ak�ll� y�r�me deste�ine d�n��t�r�lebilir. Bu ak�ll� y�r�me deste�i aya�a kalkmak istedi�inizde frenleri s�k�yor ve hatta t�kezlemek �zere oldu�unuzu hissediyor.

�� 2002 y�l�nda yay�mlanan bir ara�t�rma Amerikan ofislerindeki mikrop say�lar�yla ilgili bir �al��ma. Bu ara�t�rmaya bir i� yerindeki en pis �eyin telefon ahizesi oldu�unu g�sterdi ve her cm²�sinde yakla��k olarak 4000 bakteri bulunuyormu�. Masa cm²de 3300 bakteri ile bakteri yo�unlu�unda bir sonraki s�ray� al�yor. Cm² de 250 ile 500 aras�nda bakteri bulunduran klavye ve fareden daha k�t�. Bu say�lar i� yerinin ne kadar pis oldu�unu g�steriyor. Bunlara ra�men klozet kapa�� cm² ye ortalama 8 bakteri ile masadan 400 kat daha temiz.��

�� imdi ise Londra �niversitesi�ne gidip bir insan�n g�zlerinin ard�na bakaca��z. Y�l�n 9 g�n� yapt��m�z �ey olan g�z k�rpmak bilimsel �al��malara konu olacak �ok �nemli bir �ey. Neden mi? ��nk� bir�o�umuz neden g�z k�rpmalar�m�z� fark etmedi�imizi bilmiyor. Londra �niversitesi n�roloji b�l�m�nden DAV�NA BR�STOL bunu ortaya ��kar�yor. Ara�t�rma sonucuna g�re g�z�m�z� her k�rpt��m�zda beynin g�rme i�leminden sorumlu k�s�mlar� duruyor. G�z k�rpmak g�zler i�in silecek g�revi g�r�yor. G�z kapaklar� g�z�n �st�nde biriken ve g�rmemizi engelleyecek kiri temizliyor. Bu bilindik bir ger�ek peki g�z k�rpt��m�z� neden fark etmiyoruz. Asl�nda bu beyne giden g�rsel verilerde �nemli bir kesinti anlam�na geliyor. ��nk� her g�z k�rpmam�zda ��klar� 140 milisaniye kapatm�� gibi oluyoruz. Asl�nda bu s�re i�inde ��klar� kapal� tutsan�z bir de�i�iklik oldu�unu mutlaka fark edersiniz. Ama her 5 sn de bir g�z�m�z� k�rpmam�za ra�men bunu fark etmiyoruz. DAV�NA ve ekibi insanlar�n bu kararmalardan neden etkilenmedi�ini ara�t�r�yor. Bunun i�in g�n�ll� bir adam� denek olarak kullan�yorlar. �nce bu g�n�ll� adam� emar makinesine sokuyorlar. DAV�NA adam�n beyni g�z k�rpma esnas�nda ��klar kararmasa ne gibi bir tepki verece�ini anlamaya �al��yor. I��kl� bir �ubu�u adam�n a�z�na sokuyor ve b�ylece g�zlerinin alg�lad�� k miktar� de�i�meyecek. Art�k geriye sadece beyninin i�inde olup bitenleri g�rmek kal�yor. Biz g�z k�rparken g�rme sistemimiz bir bak�ma kapan�yor. Yani sistem duruyor. Sistemin kapand�� ortal��n karad�� anlam�na gelmiyor. Asl�nda biz g�zlerimiz kapanmaya ba�lad�ktan sonra a��lana kadar ge�en s�re i�inde olup biteni fark etmiyoruz. �G�z k�rpma s�relerini toplay�nca ayda neredeyse 1 g�n, y�lda 9 g�n ve bir insan �mr�nde yakla��k 2 y�ld�r. E�er beynimiz g�z k�rparken g�rme i�lemini durdurmasayd� her 5 saniyede bir ��klar�n gidip geldi�ini ya�ayacakt�k. G�nde 20.000 defa g�z k�rpt��m�z� d��n�n birde insan delirebilirdi.

�� inde �ipler bulunan bir bal�k d��n�n. O d�nyadaki ilk robot bal�klardan biri. Bir bal�k gibi g�r�n�p bir bal�k gibi y�zmekle kalm�yor. Ayn� zamanda etraf�n� hissedip kendi ba��na hareket edebiliyor. Ama i�inde bal��a benzer hi� bir �ey g�rm�yorsunuz. Bal��n sens�rleri ald�� sinyalleri bal��n kafas�ndaki bir sinyale g�nderiyor. Y�z�nde de sens�rler bulunuyor. Bu sens�rler bal��n engellere �arpmas�n� engelliyor. Ayr�ca i�inde ak�nt� ve y�zerlik kontrol� i�in de bir odac�k var. Bu robot bal�� yapmak i�in� Dr. HU ve ekibi tam 3 y�l u�ra�m��lard�r. Peki neden b�yle bir i�e kalk��t�lar. Bu sorunun yan�t�; y�zme hareketinden. Yani bal�klar y�zerken ayn� b�y�kl�kteki bir pervaneli gemiden daha az enerji harcarlar. E�er bal��n yapt�� hareketleri mekanik olarak taklit etmeyi ba�arabilirlerse �ok daha ekonomik gemiler ve deniz alt�lar yapabilirler. Bu robot bal��n pili 5 saat dayanabiliyor ve bu s�renin sonunda y�zeye ��k�yor. Ama Dr. Hu ilerde y�zeye ��k�p g�ne� enerjisi ile kendini �arj edebilen bir robot bal�k yapmay� planl�yor. Bu bal�k daha sonra boru hatlar�n� kontrol eden tam ba��ms�z deniz alt�lara ve hatta casuslara d�n��ebilir.

�� Sizce 1 lt dondurma en k�sa ne kadar s�rede donar. Peter Boyherm 1 lt dondurmay� en k�sa s�rede donduran adam ve bunu �zel bir malzeme sayesinde ba�ar�yor. S�v� nitrojen 18-78 saniye de donduruyor. Bilim insanlar�na g�re dondurma 3 haldeki maddenin birle�mesiyle yani kat�, s�v� ve gaz�n birle�mesiyle olu�uyor. Kat� k�s�m, buz kristalleri ve kristalle�mi� ya� tanecikleri, s�v� k�s�m; suda �ekerin ��z�nmesiyle elde ediliyor. Gaz k�s�m ise havadan olu�uyor. -196 derecedeki s�v� nitrojen de burada devreye giriyor. Yani k��k buz kristalleri elde etmemizi sa�l�yor. Ama s�v� nitrojen� sadece dondurma yapmay� sa�lamaz.� E�er sizi birka� saniye donduracak bir �eyle oynamak isterseniz onu her t�rl� e�lencede kullanabilirsiniz. Mesela s�v� nitrojenin i�ine bir muz at�l�yor. Bu muzu d��ar� ��kard��nda muzla tahtaya �ivi �ak�yor. Sonunda muzdan �eki� bir ta� gibi par�alan�yor.

�� Sizce bir farenin beyin h�creleri bir u�u� similat�r� olarak kullan�labilir mi? Bu Dr. Thomas��n �al��malar�n�n bir par�as�. N�rolog dr Thomas sadece beyin n�ronlar�n�n nas�l �al��t��yla de�il ayn� zamanda onlar� nas�l i�imize yarar hale getirece�imizle de ilgileniyor. Bu deneyde temel ama�; canl� bir n�ro k�lt�r� bir cihaza yani bir u�a�a nas�l ba�layabilece�imiz ve ona u�may� nas�l ��retebilece�imizi ara�t�rmak. Dr Thomas kab�n i�ine koydu�u n�ronlar�n d��nmesini sa�lamaya �al��yor. Evet onlara kimse bir u�a�� nas�l u�uraca��n� s�ylemedi. Kendi kendilerine ��rendiler. Peki bu fare nas�l m� pilot oldu. Farenin korteksinden 1 milyar doku al�n�p i�erisinde dokuyu sindirecek enzimlerin oldu�u bir matris �zerine koyuyor ve bunu bilgisayara ba�lay�p u�ma program�n� y�kl�yor. �ok k�sa bir zaman sonra ba��ms�z n�ronlar �ok karma��k bir a� olu�turmaya ba�l�yor ve d��nen bir beyin olma yolunda ilk ad�m�n� at�yor. H�creler bilgisayardan sinyaller al�yor ve kendileri de bilgisayara sinyaller g�nderiyor. E�er yanl�� sinyal g�nderilirse u�ak d��yor.� Ama do�ru sinyallerle u�a�� havada tutabiliyor. Bir kap fare beyni u�a�� u�uruyor.

�� E�er Dr Polizek yan�lm�yorsa bir doz oksitosin herkese hatta yabanc�lara bile g�venmemizi sa�layabilir. O bir t�r n�rokimyasal. Beynimizin �retti�i ve ruh halimizi belirleyen y�zlerce� kimyasallardan biri. Oksitosin kendimizi iyi hissetti�imizde salg�lan�r. Oksitosin beyinin sosyal davran��lar�yla ilgili olan k�s�mlar�yla �retilir. Yabanc�larla ileti�imde endi�elerimizin azalmas�n� sa�lar. Dr Polizek rastgele se�ilmi� insanlar �zerinde deney yap�yor. �nsanlar� iki gruba ay�r�yor ve birinci grubun burnuna oksitosin di�er gruba ise tuzlu su s�k�yor. Sonra bunlar�n birbiri ile ileti�imini sa�l�yor ve kar��k olarak herhangi birisinden di�erinden para istemesini sa�l�yor. Burnuna oksitosin s�k�lanlar�n� % 17 oran�nda kar��s�ndaki insana daha �ok g�vendi�ini ortaya ��kar�yor.

�� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

1. �nsanlar neden g�z k�rpt�klar�n� fark etmiyorlar.

2. Bir i� yerinde en pis olan �ey nedir ve ka� bakteri bulundurur?

3. Bir insan �mr�nde ortalama ka� defa g�z k�rpar?

4. Neden bir robot bal��a ihtiya� duyuldu?

5. Robot bal�k i�in ka� y�l u�ra�m��lard�?

6. G�z k�rpmas� i�in Dr. Davina nas�l bir �al��ma yapm��t�r?

7. Bal�ktaki sens�rlerin g�revi neydi?

8. S.T.R.E robotunun as�l yap�lma amac� nedir?

9. G�z k�rpt��m�z� fark etseydik ne gibi durumlar ya�ard�k?

10. Her g�z k�rpmam�zda ��klar ne kadar s�re kapanm�� gibi oluyor.

11. Oksitosin insan davran��lar�ndan hangisi �zerine etkilidir?

12. Fare beyni nas�l bir pilotun yerinde kullan�l�r?

13. Bir kap fare beyninin pilot koltu�unda oturmas�n�n sak�ncalar� nelerdir?

14. Dondurman�n daha h�zl� donmas� i�in kullan�lan s�v� nedir?

15. Birka� saniye donmak istesek bunu nas�l yapar�z?

Vildan BAYKAR E�itim Biyoloji 5.S�n�f