G�ne� sistemindeki her �ey kozmik �arp��malar�n kan�t�d�r.ve bizler bu kan�tlar� kullanmal�y�z.E�er kullanmazsak �evremizdeki� ikinci b�y�k �arp��maya haz�r olmal�y�z.G�ne� sistemi 8�den fazla gezegen ve 170 kadar etraf�nda d�nen uydusuyla g�ne� merkezlidir.B�y�k cisimlerin aras�ndaki bo�luklarda sal�nan k��k cisimlerden olu�maktad�r.K��k g�receli� bir s�zc�kt�r.Bu astroid ve meteorlar g�ne� sisteminin� ba�lamas�ndan gezegenleri vurmaktad�r.Bilim adamlar� gezegenleri haritaland�rd� ve �zerine bilgi ilave ettiler.ve bak�ld��nda her yerde yar�klar g�r�l�yor.Bu da g�steriyor ki asl�nda sakin g�r�nen� g�ky�z�ne bak�yorduk.Fakat g�ne� sistemi tehlikeli bir yerdeydi.G�ne� sisteminin tarihini ay�n y�z�nde okuyabilirdik.Ay�n hikayesi 4.5 milyar y�l �nce k�yamet g�n� gibi bir do�umla ba�lad�.Ay bize �arpan bir felaket k�re�idir.Mars gezegeni b�y�kl��nde bir gezegenimsinin elik halindeki d�nya y�zeyine �arpmas�yla do�umu ba�lad�. �ki b�y�k g�k cismi birbirine yakla�t� gezegenimsi� 45 �bir� a��yla sokuldu. Ve h�z� yakla��k saatte 6 mil�dir. B�ylece �arp��ma g�receli olarak daha yava� olacakt�r. Fakat �arp��ma enerjisi daha b�y�kt�r. �arp��mada sonucu gezegen d�nyan�n mantosundan bir miktar kopard�. Zaman ve k�tle �ekimi ay�n olu�umuna sebeb oldu. Ay�n hangi malzemelerden yap�ld��n� incelemeye �ba�lad�lar. Ay��n D�nya kadar yo�un olmad��n� buldular. Ay�n yap�s�nda demir yoktur. D�nya k�smen daha yo�un k�tleye sahiptir. D�nya yo�unlu�u� 1 cm³ 5 gr ise Ay��n ki 3gr�dir. Yani d�nya �o�u metal ve az kayalardan olu�urken� Ay ise kayalardan olu�mu�tur. Fakat D�nya ile Ay��n k�tleleri farkl� olmalar�na ra�men kimyasal yap�lar� ayn�d�r. �zotoplar�n oran� d�nyan�nkiyle ayn�d�r. G�ne� sisteminin her b�l�m� farkl� bir izotop da��l�m�na sahiptir.� Ay�a bak�l�rsa d�nya ile ayn� izotopa sahiptir. Bu da Ay��n D�nya�n�n bir par�as� oldu�u desteklemektedir. D�nya ile bir k�tlenin �arp��mas�n�n� Ay��n olu�umuna sebeb olurken d�nyan�n mantosundan bir par�a kopar�r. Bu �arp��ma ile d�nyan�n s�cakl�� 10.000 ^oC� ve� belki i�lerde 20.000 ^oC olacakt�r. Yakla��k 10.000 y�l sonra d�nyan�n� bu atmosferi so�uyacak kat�la�maya ba�l�yacakt�r. Ay��n y�r�ngesi ve k�tle �ekimi d�nyan�n y�r�nge e�ikli�inde 1 ^oC sapmaya sebeb olacakt�r. Ay olmas�yla bu e�ik 0-60 ^oC kadar farkl� de�erler olacakt�r. Darbeleri neden anlamaya �al��r�z. ��nk� bu bizim kim oldu�umuzu a��klamam�z� ve g�ne� sistemimizin nas�l olu�tu�unu a��klamam�z� sa�lar. Bilim adamlar�n�n Ay da yapt�� incelemeler Ay�n neden �SV��RE PEYN�R ine benzer yap�s� oldu�unu� ortaya ��karm��t�r. Bunun nedeni �arp��malard�r. Ay�a yap�lan apollo seyahatlerinde al�nan kaya �rnekleri bilim adamlar�n�n 4 milyar y�l �nce bir kozmik bombard�man d�nemi ya�and��na ikna etmeye yetecek kadard�r.� Fakat 1990 y�llara girerken bile bir �o�u bu� durumun ger�ekli�i s�f�r oldu�unu d��nmekteydi. �Bilim adamlar� 1960 y�llara kadar bu kraterlerin �l� volkanik kraterler oldu�unu d��nm��lerdir. Kraterler incelendi�inde Ay da D�nyadan daha fazla bulunur. D�nyada genellikle meteorikler atmosfer taraf�ndan� yok edilirdi. Tektonik katmanlar de�i�ime u�ramas�d�r.Bilim adamlar�na� g�k olaylar� bu astroid ve meteor ak�n�n yo�unla�t�� d�nem de olmu�tur. G�ne� sistemindeki �ikinci b�y�k gezegen �arp��mas� da mars carp��mas�d�r. Carp��malar sonucunda d�nyaya bir �ok meteorik ta�lar d��er. Bu meteorik ta�lar� �ok az olsa da meteorik avc�lar� taraf�ndan �reklam� film, hobi, ama�l�, bulmaya �al��rlar. Bir s�r�� meteorik gezegenimizde� bulunur. Bunlar�n en k�ymetlisi mars meteorikleridir.� Mars meteorikleri� a��rl�klar�nca alt�ndan 35 kat daha de�erlidir. Meteoriklerin en �nemli �zelli�i bizi bilgilendirmesidir.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

1) G�ne� sistemini olu�turan cisimler nelerdir?

2) G�ne� sisteminin tarihi� hangi gezegenin y�z�yende anlat�l�r?

3) Ay��n olu�umu nas�l ve ne zaman ba�lam��t�r?

4) Ay ve D�nya yap�s�nda bulunan malzemeler nelerdir?

5) Ay yo�unlu�u niye� D�nya yo�unlu�undan daha azd�r?

6) D�nya ile �Ay �n kimyasal yap�lar� nas�ld�r?

7) Ay olu�umunda D�nyaya �arpan cismin, �arpma a��s� ve �arpma h�z� ka�t�r?

8) �arp��mayla� Ay��n y�r�ngesi ve k�tle �ekimi d�nyan�n y�r�nge e�ikli�inde ka� ^oC sapma olacakt�r?

9) �arp��malar�n sonucu olan . darbeleri neden anlamaya �al��r�z?

10) Bilim adamlar�n�n Ay da yapt�� incelemeler de Ay a �arpmalar� neye benzetmi�lerdir?

11) Krateterler Ay�da m� yoksa D�nya�da m� daha �ok bulunurlar?

12) D�nyada genellikle meteorikler atmosfer taraf�ndan� yok edilmesinin nedeni nedir?

13) G�ne� sistemindeki� ikinci b�y�k gezegen �arp��mas� hangisidir?

14) Meteorik avc�lar�n meteorikleri� bulma ama�lar� nelerdir?

15) En de�erli meteorik ta�� hangisidir?

16) Mars meteoriklerin en �nemli �zelli�i nedir?

ABDULSELAM O�UZ

FEN B�LG�S� ��RETMENL�� (�.�)

9010054020

SINIFI: A-4

F�LM S�RES�: 43 dk