����������������������������������������������������
Kozmik
�arp��malar Galaksiler �arp���yor
������ �arp��ma
�iddeti b�y�d�k�e y�k�m etkisi katlanarak artar. D�nyam�zdan uzakla��p evrenin
derinliklerine do�ru ilerledi�imizde �arp��malar ve tesirleri inan�lmaz
boyutlara ula��r. ���arp��malar s�ras�nda
olu�an devasa havai� fi�ek g�sterilerine
benzeyen patlamalar evrende kara deliklerin olu�mas�na neden olur. Peki bu
�iddetli �arp��malardan nas�l haberdar oluyoruz? Zaman i�inde g�zlemlenen her galaktik �al��ma insano�lunun everenin �al��ma sistemine
bak�� a��s�n� geni�letti. Hayal edilebilir en b�y�k �arp��malar evrende en
geni� kitleye sahip galaksiler aras�nda meydana gelmektedir. Bir� galaktik �arp��ma tahmin
edilemeyen bir�ok y�k�ma neden olur. Y�ld�zlar �arp���r gezegen ve t�m ya�am
formlar� yok olur. �
����� Bir galaktik
�arp��man�n ne ifade etti�ini anlayabilmek i�in �ncelikle bir galaksini yap�s�
ve boyutu hakk�nda fikir sahibi olmal�y�z. Gaz ve toz ihtiva eden gezegenler ve
bir y�ld�z toplulu�u. Samanyolu galaksisi 100 milyon y�l ���k kat edilerek
ge�ilebilir. Bir ���k y�l� basit tan�m�yla �����n bir y�lda kat etti�i mesafe
olarak bilinir. Evrendeki galaksiler Big Bang� den sonra y�ld�z topluluklar� ve y�ld�zlar aras� gaz
bulutlar�ndan olu�mu�tur.Bu ilk galaksiler k���kt� ,Samanyolu galaksisinin
yakla��k onda biri kadar. Bu c�ce galaksiler kendilerini evrende s�k� bir
trafik i�inde bulmu�tur. K���k galaksiler �arp���p birle�erek daha �ekilli
galaksiler haline gelmi�tir.
����� Astrologlar bu galaksi s�n�flamas�n� NASA�n�n
en b�y�k teleskopu Hubble bor�ludur. Hubble galaksilerin ana s�n�fland�rmas�n�
yaparken d�zensiz formda olanlar�n daha dikkat �ekici oldu�unu belirtmi�tir.
Bilim adamlar� bu d�zensiz formlar� ara�t�rmaya ba�lad�. Bir teoriye g�re��
�bunlar �iddetli bir b�l�nme ve kaosun
g�r�nt�s�yd�.�
D�zensiz
formlar kategorisi bir�ok �ekli i�ine al�r. ��inde bulunan y�ld�z yap�s�
nedeniyle b�l�nm�� i�lerinde delikler bulunan delikler bulunan k���k
galaksiler� ve daha bir�ok �e�it galaksi
bu kategori alt�nda tamamlanabilir.
�� �D�zensiz formdaki galaksiler Galaktik �arp��man�n bir kan�t�d�r. Peki evrendeki di�er
nesnelerde �arp���yor mu ?
��� �Evrenimiz
devasa g�k cisimleri aras�ndaki destans��
bir sava�a ev sahipli�i yapan bazen bir �ocuk bah�esi bazen de bir
mezarl�k gibidir. �u senaryoyu bir d���n�n. D�nyada nerdeyse 3000 ���k y�l�
uzakta milyonlarca y�ld�r ayn� y�r�ngeyi payla�an iki karde� y�ld�z,zaman
i�inde ���k h�z�nda d�nerken birbirlerine yakla��rlar� ve bir g�n �arp��arak saniyenin binde biri
kadar bir s�rede yok olur ve d�nyam�z�n manyetik alan�n� etkileyen ozon
tabakas�n�n bir k�sm�n� delen ve �n�ne gelen her �eyi yok eden bir �ok dalgas�
yarat�rlar. Bu senaryo baz� astrolog�
fizik�ilere
�g�re n�tron olarak tan�mlan�r. Bu tarz
�arp��malar�n en �iddetlileri n�tron y�ld�zlar� aras�nda meydana gelir. N�tron
y�ld�zlar�: �mr� sona ermi� devasa y�ld�zlar�n art�klar�ndan olu�an
y�ld�zlard�r.
�������
Ger�ekte �arp��ma olay� �ok k�sa s�ren bir olayd�r. Bu da ya�am�m�z
boyunca bu olaya birka� defa tan�kl�k edebilece�imiz anlam�na gelir.Bu durumda
astrologlar y�ld�z �arp��malar�na hi� tan�kl�k etmeseler bile yaratt��� y�k�ma
bakarak bunu bir y�ld�z �arp��mas� oldu�unu bilebilirler.� Sadece n�tron �iftleri de�il t�m di�er
y�ld�zlar ya�amlar�n�n ba�lang�c�ndan itibaren sert etkili olaylara neden
olurlar. Bir y�ld�z�n karma��k ya�am� molek�ler bir bulutun �l�m�yle ba�lar.
G�ne� sisteminde bulunan t�m gezegenler ve di�er g�k cisimleri bu �arp��malar�n
bir eseridir.
������ Kozmik �arp��malar sadece b�y�k� k�tleli g�k cisimleriyle s�n�rl� de�ildir.
Bazen kozmik �arp��malar �l�mc�l enerji bulutlar� aras�nda ya�anabilir. Kara
delik ad� verilen devasal nesneler uzaya �l�mc�l bir radyasyon yayarlar. 3C321
bir kara delik f�rt�nas�n�n tespit edildi�i ilk galaksidir. Ancak kara delikler
ger�ek delikler de�ildir, yo�un ve b�y�k objelerdir.�
RA:Kara
delikleri tespit etmek i�in kullan�l�r.
����������������������� �����������������
��������������������������������
���A�a��daki Sorular�n Cevaplar�
Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r:
�1-�iddetli �arp��malardan nas�l haberdar oluruz ve
bunlar bizi nas�l etkiler?
�2-Bir galaktik
�arp��man�n ne ifade etti�ini anlayabilmemiz i�in bilgi sahibi olmam�z gereken
konular nelerdir?
�3- Samanyolu galaksisi i�inde neleri
bar�nd�r�r ve �zellikleri nelerdir?
�4- I��k y�l� nedir ?
�5- Ge�mi�te evrenin ilk g�nlerinde
etkile�imler daha fazlayd� bunun nedeni nedir?
�6- Astrologlar bu galaksi s�n�fland�rmalar�n�
neye bor�ludur?
�7-Galaksileri d�zensiz forma sokan etmenler
nelerdir?
�8-D�zensiz formlar kategorisi hangi �ekilleri
i�ine al�r?
�9-en �iddetli �arp��ma hangi y�ld�zlar
aras�nda meydana gelir?
�10-Uzaydaki gama ���nlar�n� tespit edebilen
aletlere ne denir?
�11-NASA 2004 y�l�nda patlamalar� daha iyi takip
edebilmek i�in hangi teleskopu icat etti ?
�12- Bir y�ld�z�n karma��k ya�am� ne zaman
ba�lar?
�13-�lk y�ld�z formu ne zaman olu�mu�tur?
�14-Bir kara delik f�rt�nas�n�n tespit edildi�i
ilk galaksi hangisidir?
�15-Kara delik terimini ilk kez ortaya koyan
bilim adam� kimdir?
�16-Neden x ���mas� ile ilgili g�zlemleri
yery�z�nde yapm�yoruz?
���������������������������
�����������������������������������������������������
���������������� ���������������������������������������������K�BRA
ALTUNKAYA FEN B�LG�S� ��RETMENL��� (�.�) A-4