������������������������������������                                                                          �zlanda�daki Volkanik Patlama Mart 2010 45 dk

��� ����zlanda�da 2010mart�ta aylarca devam etme potansiyelinde patlama oluyor. Dev miktarda volkanik k�l �retiyor. K�l kuzey Atlantik ten t�m Avrupa ya yay�l�yor. K���k b�y�k depremler sonucunda 20mart�ta iki buzul aras�nda alan�n en b�y�k buzul da��nda ger�ekle�iyor. Volkan 80 m� ye varan da�lar olu�turup kapan�yor. Yarat�l�� ve yok olu� ayn� anda g�r�n�yor. �zlanda en gen� kara k�tlelerinden biri. �lkeyi kuzey Amerika sahanl��� ve Avrasya sahanl��� olarak b�len �atlak bulunuyor ve bu sahanlar gittik�e uzakla��yor. Bu �atlak denizden t�m Atlantik okyanusu boyunca uzanan orta Atlantik �atla��n� olu�turuyor. Lakakigar ikinci b�y�k patlamas� 8 ay s�rer. Lavlar amazon ormanlar�nda akan su gibi h�zl� akar. �zlanda n�fusunun � � �l�r ve hayvanlar telef olur. Hava ve iklim de�i�imi y�llar s�rer. Dondurucu k��lar ve �iddetli hava ko�ullar y�z�nden �r�nler al�namaz ve �iddetli k�tl�k ba� g�sterir. Zehirli gazlar binlerce insan�n �l�m�ne neden olur.

���������� 13 Nisan da depremlerin artmas� bilim insan�n dikkatini �eker ve inceleme sonucunda buzul ��kmesi g�zlenir. Bu da buzul alt�nda �atlaklar�n olu�tu�u ve patlaman�n ger�ekle�ece�i demekti. T�pk� 1996 da ger�ekle�en vatnajokull volkan�. �lk patlamaya g�re daha �iddetli oluyor. Magma buzul ve so�uk su ile bulu�unca �iddeti y�ksek oluyor. Yakla��k ses h�z�na yak�n h�zla lavlar p�sk�r�yor. K�l par�ac�klar�n� neredeyse saniyede 300 m h�zla 8 km y�kse�e f�rlat�yor. Gazlar sitatosfere b�y�k h�zla yay�l�yor. �zlanda da kurtarma plan� olu�turuluyor. Okullar kurtarma merkezine d�n��t�r�l�yor halk evlerinden bo�alt�l�yor. Bu patlama di�erlerine g�re �ok �iddetli. Avrupa �lkelerinde u�u�lar iptal ediliyor. Daha �nceki patlama bazik magma denilen yery�z�nden ��kan erimi� kayad�r. Bu magma ise andisit magmad�r. Bu magma daha fazla gaz i�erir ve daha patlay�c� ve derinden gelir. Buda daha fazla k�l demek. K�l analizi sonucunda buzul suyla eriyen k�l daha fazla mesafeye da��lmay� neden olan par�ac�klar olu�uyor. Y�kse�e ��kmas�n� sa�l�yor ve hava trafi�ine zarar veriyor. K�l�n kirletti�in meralar da otlayan hayvanlar ba��rsak t�kanmas� sonucunda �lebilir.

���� ������Eyyafyalla volkan� h�zla Avrupa ya yay�l�yor. Bilim insan�n� tek endi�esi k�l de�ildi buzlar�n erimesidir. Eriyen su otoyollara zarar vermesi ve k�pr�leri y�kmakta. �imdiki volkan�n 1996 da ki vatnajokull ki gibi felakete neden olmazsa bile sel bask�nlar� ka��n�lmaz olmu�tur. Eyyafyalla volkan�n yak�n�nda kaltya volkan� bulunmakta ve daha b�y�k patlama olabilir. �zlanda volkanlar�n d�nya i�in neler haz�rlad��� tahmini imk�ns�z. Ancak �o�u patlaman�n k�resel etkisi oldu.

�zlanda adas�n�n jeolojik olu�umu volkanlar sayesinde hala devam etmektedir. En son 2010 Mart ay�nda ya�anan patlama geni� bir co�rafyay� etkiledi�inden dikkat �ekicidir. �zlanda�daki volkanik patlama uzun s�re u�ak seferlerinin iptal edilmesine ve Avrupa�da kaotik bir durum ya�anmas�na neden oldu. Ula��mda s�k�nt� olu�turmas�n�n yan�nda solunum rahats�zl�klar�, k�resel so�uma gibi etkileri de kaydedildi. Son model teknolojik ara�larla donat�lm�� u�ak ve deprem merkezleri yard�m�yla bilim adamlar� volkanik faaliyetleri yak�ndan izliyor. Volkanik patlamalar� yak�ndan g�rmek isteyen merakl� insanlar da b�lgeye ak�n etti. Volkanik patlama sonucu etrafa yay�lan k�l ya�murla birlikte �amur seli olu�turdu. Bu da bir�ok yerle�im biriminde hasara neden oldu. Patlamalar sonucu y�kseklere ��kan k�l bulutu uzun mesafeler kat ederek bir�ok yeri etkiliyor.

����������� G�n�m�z modern toplumlar�n teknolojiye olan ba��ml�l�klar� ge�mi�te daha b�y�k patlamalar atlatm�� insanlar�n uyumundan daha az uyum sa�lamalar�na neden oluyor. Basit say�labilecek bir volkanik patlama bir�ok �lkede kaosa neden oluyor.

 

 

����������� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.��

 

1.�������� �zlanda da ki en �nc� patlama hangi tarihte ger�ekle�mi�tir?

2.�������� Patlamalar�n ne kadar s�rece�i biline bilir mi?

3.�������� Eyyafyalla volkan�n �iddetli olmas�n� sa�layan ne idi?

4.�������� �zlanda da aktif ka� volkan bulunmakta?

5.�������� �zlanda �lkesinde buharlar�n t�tme nedeni nedir?

6.�������� Sahanlar y�lda ne kadar birbirinden uzakla��yor?

7.�������� Patlayan volkanlar�n canl�lar �zerindeki etkisi?

8.�������� Volkan�n p�sk�rtt��� k�l miktar� ne kadar?

9.�������� 1973 y�l�ndaki patlaman�n �nemi nedir?

10.������ Volkan k�l�n�n �ift�eler a��s�ndan zararlar� nelerdir?

11.������ Volkan�n hava trafi�ine etkisi ne boyutta?

12.������ K�l�n yay�lma aln� hakk�nda bilgi veriniz?

13.Volkanlar�n Ula��ma Etkisi Nas�l Olur?

14.�zlanda�da Volkanik Patlama Da Neler Ya�and�?

15.Volkan Avc�s� Kimdir?

16.�zlanda�n�n Jeolojik Olu�umu S�reci Nedir?

17.Volkanik K�l�n Zararlar� Nelerdir?

18.Volkanik Sel Nedir?

 

������������������������������������������������������������������������������������������������ PINAR TORAMAN

����� �������������������������������������������������������������������������������������������B�YOLOJ� ��RETMENL��� 4. SINIF