Kas�rgan�n ve Hortumun ��inden
Kay�t Alan Robot Teknolojisini Geli�tiren Bilim �nsanlar� 45 Dk
Hortumlar saatte 450
km h�zla esen r�zgarlarla olu�ur. �lkbaharda Meksika
k�rfezinden gelen nemli hava Kanada dan gelen kuru ve so�uk havayla birle�ince
kas�rgalar meydana geliyor. Bu kas�rgalar�n �nceden tahmin edilmeleri zordur.
Bu y�zden bilim adamlar� hortumun barometre bas�nc�n� �l�en bir ara�
geli�tirdiler. Bu arac�n i�inde barometre bas�nc�n�, r�zgar�n h�z�n� y�n�n�,
�s�y� ve nemini �l�en aletler bulunuyor.
Hortumlar ayn�
ko�ullarda olu�malar�na ra�men �ok �e�itli �ekiller ve b�y�kl�kler g�sterirler
( Fil hortumu, Takoz hortumu gibi ). D�z alanlarda ise genellikle ��hortum
yolu�� diye adland�r�lan hortumlar meydana gelir.
Bilim adamlar
hortumlar�n nas�l olu�tu�u hakk�nda bilgi edinebilmek i�in 6 hafta boyunca 40
bin km yol al�p 8 eyaleti gezerek hortumun olu�abilece�i en uygun yeri
buldular. 24 Haziran Nebraska�da beklenen f�rt�nayla kar��la�t�lar. �lk ba�ta
g�ky�z�nde ��duvar bulutlar�� g�rd�ler. Bu duvar bulutlar�n dibi temelde d�zd�r
ve bu f�rt�nan�n bir hortum �retece�inin bir habercisidir. Bu duvar
bulutlar�nda ya�mur ve dolunun sonunda bulutlar k�vr�larak hortumu olu�turuyor.
Bilim adamlar� hortumun ge�i� yolu �zerine alt� tane geli�tirdikleri aletlerden
yerle�tirerek g�venli alana do�ru uzakla�t�lar. Bu aletler hortumun bas�nc�
hakk�nda bilgi vererek hortumlar hakk�nda yeni bilgiler elde etmemizi
sa�layacak.
Meydana geldi�i s�rada
bir hortumun g�c�n�n �l�mek imkans�zd�r. Hortumun sesi jet motoruyla kar��m��
g�r�lt�l� bir �elalenin sesini and�r�r. Bu f�rt�nalar verdikleri hasara g�re
s�ralan�rlar. Buna v�cud skalas� denir.
Ortaya ��kan hasar�n tipinden r�zgar�n tipi anla��labiliyor. Saatte
Bir
hortumun bir �ehre y�nelme nedeni; b�y�k bir hortum oldu�unda bu daha k���k
par�alara b�l�n�r ve bunlar birbirinin �evresinde d�ner. Bu par�alar�n her biri
yo�un r�zgarlardan biraz daha b�y�k olabilirler. �zerimize gelen �eyin par�a
olup olmamas�na ba�l� olarak her bina farkl� hasara u�rar.
Hortumlar
uydu tahminleri ve konvansiyonel taray�c�larla tespit edilemeyecek kadar h�zl� hareket eder. Bu y�zden
sadece 11 dk �nce haber verilebiliyor. Fakat son zamanlarda ordunun kulland���
ileri teknoloji kruvaz�rler bu alanda kullan�lmaya ba�land�. Ordunun kulland���
kruvaz�rler d��man f�zelerini tespit etmek i�in casus radar kullan�yorlar. Bu
geli�mi� radar donanman�n da��n�k diye tan�mlad��� baz� �eyleri de al�yor buna
hava deniliyor. Konvansiyonel radarlar tek noktal� bir
kaynak yada enerji ���n� g�nderir. 360 derece d�ner ve tekrar yatar, bu 5-6 dk
s�rer. Kruvaz�r radarlar ise �oklu ���nlar g�nderebilir ve tek bir d�n��
yaparak daha h�zl� bir tarama yapabilir. �oklu ���nlar ayn� anda birden fazla
f�rt�nay� tarayabilir ve bu teknolojiyle uyar� s�resi iki kat�na yani 20
dakikaya ��kabiliyor.
Hortumdan
sonra GPS yard�m�yla t�m aletler topland� ve veriler okunmaya ba�land�.
Aletteki barometre bas�nc� 100 milibarl�k bir d����� g�steriyor. Bu d���� hortumlar�n nas�l g��
toplad���na dair bilgi veriyor. D�nen bir hava kolonunun neden bir hortuma
d�n��t��� i�indeki barometre bas�nc�n�n ne kadar d��t���yle ilgili olabilir.
Verilere g�re derece ne kadar d��erse f�rt�na o kadar �iddetli ve yo�un oluyor.
A�a��daki sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
1) Hortumlar nas�l olu�ur?
2) Hortumlar d�nyan�n en
�ok hangi b�lgelerinde g�r�l�rler?
3) V�cut skalas� ne demektir?
4) F5 ne demektir?
5) F1 ne demektir?
6) Hortumlar neden �nceden
tespit edilemiyor?
7) Kruvaz�r radarlar�n,
konvansiyonel �radarlardan fark� nedir?
8) Kruvaz�r radarlarla
hortumlar ka� dakika �ncesinden tespit edilebiliyor?
9) F�rt�nalar neye g�re
s�ralan�rlar?
10) Hortumlar saatte ka� km
h�zla esen r�zgarlarla olu�ur?
11) Bir hortum neden bir
�ehre y�nelir ve her �eyi silip s�p�r�r?
12) Aletteki barometre
bas�nc�n�n d����� ne anlama gelmektedir?
����� ���������������������
����������������������������������������������������������������
Zuhal YILDIZBA� E��T�M B�YOLOJ� 4.SINIF