Hayvanlar Aleminde H�z�n Evrim ve Rekabetteki Konumu

Hayvanlar Aleminde H�z�n Evrim ve Rekabetteki Konumu 47 DAK.

�� Hayvanlar �leminde h�z ayakta kalmak demektir. H�z �l�m ile kal�m aras�ndaki fark� yarat�r. Neslin devam� ile t�kenmesi aras�ndaki fark olabilir. �Evrim av ile avc� aras�nda bir yar��t�r. Av�n h�zlanmas� avc�n�n da h�zlanmas�n� gerektiriyor. ��nk� h�z hayvanlar �leminde �l�m kal�m anlam�na gelir. �ita d�nyan�n bilinen en h�zl� hayvan�d�r. Bu hayvanlar ko�mak i�in evrim ge�irmi�tir. Saatteki h�z� 115 km/sa tir. Bir s��ramada 7 m kadar yani boyunun 5 kat� kadar mesafe alabilirler. Her iki avlanma giri�iminden biri ba�ar�l�d�r. ��itan�n h�z� onun hayatta kalma s�rr�d�r.� Ancak bunun bedeli de oldu. Di�er kedilerin yapabildiklerini yapam�yor, kavga edemiyor, yavrular� di�er hayvanlara kolayca av olabiliyordu.

�� Bir hayvan�n h�z�n� etkileyen pek �ok fakt�r vard�r; �evre, vucut �ekli, avlanma y�ntemi gibi. B�t�n bu unsurlar �itada bir araya gelerek en h�zl� hayvan olmas�n� sa�lam��t�r. Kafa, omuz yap�s� vucut kaslar� ve bacaklar hayvan�n h�zl� olmas�n� sa�lar. Canl�n�n h�zl� olabilmesi i�in ya ad�m mesafesini artt�rmas� ya da ad�m s�kl��n� artt�rmas� gerekir. Karada en h�zl� hayvan �ita(115km)� , havada do�an(112km), denizde ise yelken bal��( 100 km )� d�r. H�zl� omurgal� bal�klar nas�l evrimle�ti. Bunun evrimini g�zlemlemek i�in Biyolog John Long robot bal�klarla bir d�zenek haz�rlad�. Yapt�� sim�lasyonun amac�, esnek omurgal�lar�n nas�l yok oldu�u ve sert omurgal�lar�n nas�l hayatta kald��d�r. Sonu�ta esnek omurgal� robotun daha yava� ve isabet oran�n�n y�ksek, sert omurgal� robotun h�zl�, g��l� ama isabetinin yava� oldu�unu g�zlemledi. Sert kabuklular�n evrimi milyonlarca y�l �ncesine dayanmaktad�r Her deniz yarat�� omurga geli�tirmedi. Bir�ok omurgas�z hayvan h�z� tamamen farkl� ama�lar i�in kullan�yorlar. Aktiviteleri �ok h�zl�, av�na �im�ek h�z�yla sald�rarak hayatta kalmay� ba�arabiliyorlar. Mantis karidesi denizlerin en h�zl� ve g��l� darbelerine sahiptir.(saatte 90 km ) Bir akvaryumun cam�n� rahatl�kla par�alayabilir �eki� gibi yumruklar�yla yenge� kabu�unu yumurta kabu�u gibi par�alayabiliyor.

�� H�zl� hayvanlar�n ortak �zelliklerinden bir tanesi bacaklar�n g�vdenin alt�na �ekilmi� olmas�d�r. At, �ita k�pek gibi hayvanlarda bacaklar g�vdenin alt�na �ekilmi�tir. Bu y�zden bu hayvanlar �ok h�zl�d�r. Baz� dinozorlar da h�zlar�n� artt�rmak i�in iki ayak �zerinde ko�ma yetene�i geli�tirdiler. Bunu hayatta kalmak i�in yap�yorlard�. Kas g�c� ve vucut tasar�m� canl�n�n h�zlanmas�nda en �nemli unsurlard�r. Atlar �ok yava�lard� uzun mesafelerde kolayca av oluyorlard�. G�n�m�zde yar�� atlar� insan kontrol�nde yap�lan se�ici �iftle�meler sayesinde son derece h�zl� ko�abilmektedirler. Ancak genleri bir havuzda birle�tirildi�i ve insan kontrol�nde �iftle�tirildikleri i�in kolayca sakatlan�yor daha dayan�ks�z atlar yeti�iyor. �nsanlarda h�zl� ko�mada ad�mlama s�resi de�il g�� etkendir. Yere ne kadar sert basarlarsa bacaklar yay etkisi yapar yolun daha k�sa mesafede al�nmas�n� sa�lar.�

��

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r:

Canl�lar�n evrimle�mesinde h�z nas�l bir rol oynam��t�r?
Hayvanlar �leminde h�z ne demektir?
Bal�klar suyun i�erisinde nas�l 110 km h�zla y�zebiliyor?
Bir dinozor t�r� olan tireks nas�l en h�zl� insan� kolayca ge�ebiliyor?
D�nyada en h�zl� hayvan hangisidir?
�ita nas�l o kadar h�zl� ko�abiliyor?
Kara, deniz ve havan�n en h�zl� hayvanlar� hangileridir?
Hayvanlarda h�z� etkileyen unsurlar nelerdir?
Baz� deniz canl�lar� h�z� nas�l farkl� alanlarda kullanabiliyor?
G�n�m�zde s�r�ngenler ve baz� memeliler nas�l atalar�na g�re �ok h�zl�d�rlar?
Yumu�ak omurgal� bal�klar ve kabuklular nas�l de�i�im ge�irdi?
H�zl� hayvanlarda ne t�r ortak �zellikler vard�r?
H�zl� olmada kas g�c�n�n ve v�cut tasar�m�n�n etkisi nedir?
G�n�m�zde yar�� atlar� nas�l bu kadar h�zl� ko�abiliyor?
�nsanlar�n h�zl� ko�mas�na neler etki eder?
H�zl� hayvanlar h�zl� olman�n bedelini hangi �zelliklerini kaybederek �demi�ler?

�� 09 �mit MEM��
�� Fen Bilgisi ��retmenli�i 4 2009