HAVAݒDE DO�AL YA�AM, ATE�TEN NEH�RLER VE VOLKAN�K PATLAMALAR

����������� D�nyada volkanlar, hem ya�am�n kayna�� hem de baz� d�nemlerde bir�ok canl� i�in ya�am�n sonu anlam�na gelmi�tir. Yerk�redeki yanarda� patlamalar� farkl�l�k g�sterir. Bu farkl�l�klar, patlama g�c� ve �ekli ile y�k�c�l�k d�zeyi y�n�ndendir.

Y�zy�llar �nce bacalardan okyanusun y�zeyine ��kan lavlar havai adas�n� olu�turdu. Zaman�nda lavlar�n akt��� oluklar�n kapanmas�yla yeralt� ma�aralar� olu�mu� ve i�erisinde evrimle�mi� yeni t�rler meydana getirmi�. Bacalardan ��kan lavlar nehirler olu�turarak okyanusa do�ru yol al�yor. Lavlar�n okyanuslara d�k�l�p so�umas� aday� geni�letip yeni resiflerin olu�mas�na olanak sa�l�yor.

Lavlar�n olu�turdu oluklardan ��kan gazlar akustik bir �zellik kazanarak hi� bitmeyen bir melodi olu�turuyor.

D�nyada bulunan aktif yanarda�lar d���nda, s�nm�� zannedilen yanarda�lar da insanlar i�in tehlikeli olabilmektedir. Ge�mi�te bir�ok insan�n �lmesine neden olan volkanik patlamalar ya�anmas�na ra�men insanlar bu tehlikeli arazilere yerle�meye devam etmektedirler. Daha verimli olan bu volkanik araziler ge�mi�te bir�ok insan�n hayat�n� kaybetmesine neden olmu�tur. Lavlar bitki �rt�s�n� yok etse de� yery�z�n� yeniden �ekillendirerek hayat da veriyorlar.
Dünya 4.5 milyar y�l önce olu�tu. Dünyadaki volkanizmalar çe�itlilik gösterir. Havai’deki volkanizmalar daha derinden gezegen mantosundaki s�cak noktalardan yükselir. Kraterde bir baca olu�ur. Ve buradan dumanlar ç�k�yor. K�z�l, s�cak lavlar 300m yüksekli�e f��k�r�yor. Faaliyete 1983’te ba�lad�. Sa��r edici bir gürültüsü var. Bacan�n tekrar ne zaman püskürece�i bilinmiyor. Bilim adamlar� sadece tahmin edebiliyorlar.Kraterde bir aletle tarama yap�l�yor. 25 m çöküntü olu�tu�u görüldü. Oradaki magman�n nerede gitti�i merak ediliyor.

Lav nehirlerinden ta��nan iri kayalar bo� düzlüklerde kule gibi yükseliyor. Hava rüzgarl� ve s�cak. A�açlar uzun süre önce çürümü�. A�açlar lavlar taraf�ndan sar�ld���nda a�açtan bir kal�p olu�uyor. Bu yanm�� a�aç gövdesi üzerinde bitkiler filizleniyor. Orada s�n�rlanm�� bir habitat var. Nesli tükenmekte olan canl�lar orada ya��yor.

Sar� mantolu e�ek ar�lar� Havai’ye kazayla gelmi�ler.Biyologlar buray� e�ek ar�lar�ndan koruma yollar� ar�yorlar. E�ek ar�lar bitkilerle beslenen böcekleri yiyorlar.

Lavlar volkandan a�a�� inerken bir çat� olu�turuyor. Okyanusa kar���yor. Lav püskürmeleri ma�ara olu�turuyor. Dünyan�n en uzun lav ma�aras� burada olu�mu�. Burada ya�ayan böcekler var. 350 y�ld�r burada ya��yor. Kendi içinde tür olu�turacak kadar evrimle�tikleri söyleniyor.

�nsanlar yava� yava� yerle�im yerlerini terk ediyor.

1000 derecedeki lavlar 26 derecedeki suya kar���yor. Buhar olu�uyor. Buhar ayn� zamanda hortum olu�turabiliyor. Lavlar su alt�ndaki ya�am� tehdit ediyor. Lavlar suda parçalanarak kayalara dönü�üyor. Mercanlar için iyi bir ortam olu�uyor.

�����������

A�a��daki Sorular�n Cevaplar�n� Bu Filmde Bulabilirsiniz

1. Lavlar�n Oluk Ma�aralar� nedir?
2. Ka� farkl� Lav Nehri vard�r?
3. Volkanlar�n M�zi�i nas�l ger�ekle�ir?
4. Lavlar�n Etkileri tepeleri nas�l ya�an�lmaz hale geldi?
5. Lavlar�n Okyanusla Bulu�mas� nas�ld�r?
6. Havai Yanarda�lar� patlamas�n�n sonu�lar� nedir?
7. Sar� E�ek Ar�lar�n�n g�� sonu�lar� ne olur?
8. Dünya yakla��k kaç y�l önce olu�tu?
9. Havai’deki volkanizma olaylar� hangi özelli�iyle di�er volkanik olaylardan farkl�l�k gösterir?
10. Havai’de olu�an baca kaç y�l�nda patlamalar ya�and�?
11. Biyologlar e�ek ar�lar�n�n yuvalar�n� bulmak için nas�l bir yol izliyorlar?
12. Lavlar�n olu�turdu�u ma�arada hangi canli ya��yor?
13. Lavlar�n suya kar��malar�yla nas�l bir manzara olu�tu?
14. Olu�an buhar neye sebep olabilir?
15. Lavlar�n suda parçalanmas�yla nas�l bir ortam olu�ur?
16. Suda hangi canl�lar için uygun bir ortam olu�ur?