H1N1 Domuz Gribi Vir�s� K�resel Salg�n Haline Nas�l Geldi 45'

 

��� 2009 son bahar�, yirmi birinci y�zy�l�n ilk vir�s�, domuz gribi di�er ad�yla H1N1 vir�s�d�r. Bilim adamlar� bu yeni vir�sle nas�l ba�a ��kacaklar�n� d���n�yorlar? Onaylanm�� vakalar�n ve �l�mlerin say�lar� art�yor. �ocuklar ve gen�ler daha fazla risk alt�ndad�r. Bu vir�s�n d�nyaya nas�l yay�ld���n� ve i�imizde neler yapt���n� ��renece�iz. Bu vir�s�n ilk a��s� bir g�n�ll� bir aile taraf�ndan yapt�r�l�yor. �o�umuz mevsimsel gripten korkmay�z. Her y�lda bir �iddetli bir grip t�r� ortaya ��kar. Doktorlar domuz gribi vir�s�nden korunman�n �ok zor oldu�unu s�yl�yor. Bu vir�s�n kurbanlar� genelde �ocuk ve gen�lerdir. Yap�lan ara�t�rmalar sa�l�kl� yeti�kinler i�in tek doz a��n�n yeterli olabilece�i y�n�ndeydi. �retilen a�� son derecede beklenen sonu�lar veriyordu. A�� test a�amas�nda iken baz� aileler g�n�ll� olarak yard�mc� oldular daha �nceleri ortaya ��kan domuz gribinden dolay� a�� olan insanlarda komplikasyonlar ortaya ��km��t�. Buda baz� insanlar�n sinir sistemini etkileyerek felce neden oldu. Fel� kal�c� ya da ge�ici olabilirdi. Ulusal a�� kampanyas� ba�lad�. Bu vir�s�n ortaya ��kt��� yerde binlerce insan bu vir�se yakaland�. H�k�met bu vir�s� frenlemek istese de bu vir�s �ok h�zl� bir �ekilde yay�ld�.�ok k�sa bir s�rede salg�n tamamen d�nyaya yay�ld�. �o�u grip vir�s� iki genetik unsur i�eriyor ama bu domuz gribi, d�rt adet genetik unsur i�eriyor. Bu vir�s ku� gribi ve insan gribini ta��yor. Bu yeni bir birle�im i�eriyor. Baz� bilim adamlar� vir�slerin �in den yay�ld���n� s�yl�yor. Domuzlar iki gribi bir arada ta��yabilirler. Salg�nlar direkt hayvanlardan insana ge�mesi biraz zor olur. Bu hastal���m�z� bula�t�ran ilk hastam�z gen� ve sa�l�kl� bir kad�nd�r. Bu kad�n kasaptan et almaya gidiyor. Ortalama bir hap��r�k y�z bin civar�nda bir viral par�ac�k bula�t�r�r. Sadece k���k bir miktar enfeksiyonu ba�latmaya yeterlidir. Kasab�n hap��rmas�yla s�per vir�s� kapan hastam�z bu vir�s� �o�u insana bula�t�racak vir�s�n yay�lmas�yla ilgili varsay�msal d���ncemiz budur. Enfeksiyonu kapt�ktan birka� saat sonra vir�s�m�z� yaymaya haz�r olan hastam�z, arkada��yla yemek yerken vir�s� arkada��nda bula�t�r�yor. Vir�sler inan�lmaz bir �ekilde �ld�r�yor. Akci�erleri kan ve s�v� ile dolduruyor. Hastalar yataklar�nda bo�uluyor. �spanyol gribi bir g�nde iki y�z bin insan� �ld�rebiliyor. Vir�steki viral RNA zehir kodunun bir par�as�d�r. H�crenin biyolojik yaz�s�n� yeniden yazar. H�cre kontrol�ne girer girmez vir�s yenisini �retir. Makro fa�lar v�cudun ��p��leri gibidir. Mikroskobik at��� bulup yutarlar. Ancak s�per grip vir�s� i�in bir makrofaj ele ge�irilecek bir h�cre gibidir. Makrofajlar �l�rken di�er savunma h�crelerini �a��r�r. �spanyol gribi milyonlarca insan�n �l�m�ne neden oldu. �spanyol vir�s� yay�l�m� iki y�lda d�nyan�n �o�u �lkesine bula�t�. Zamanla sars ve ku� vir�s� ortaya ��kt� ku� gribi nispeten di�er vir�slere nazaran yay�lmas� daha d���kt�r. Ama �l�m oran� y�ksektir. Hastam�z vir�s� bula�t�rmaya devam ediyor u�ak yolculu�unda bulunan hastam�z �ks�rmesi sonucunda havaya bula�an partik�ller h�zla yolculara bula��yor. Bu u�akta vir�s� kapan insanlar bir haftada k�rk �� milyon insana vir�s� bula�t�racakt�r. Makrofajlardan sonra do�al h�creler gelir. Do�al h�creler enfekte olmu� h�crelere yap��arak genetik kod enjekte eder. Buda enfekte olmu� h�crenin kendini par�alamas�na neden olur. Ama bu h�crelerin yok olmas�yla akci�er duvarlar�nda bo�luklar olu�ur buda �ift y�nl� zat�renin olu�mas�na neden olur. V�cudun di�er savunma h�creleri de T h�creleridir. Fakat T h�creleri gelmeden hasta �l�r. Domuz gribine neden olan vir�se kar�� antiviral a��lar geli�tirildi. Sonu�ta a��lar�n g�venirli�i tam anlam�yla test edilmemi�si de salg�n� kontrol etmede olumlu sonu�lar ortaya ��kt�. Elleri y�kamak hap��r�rken a�z�m�z� kapatmak salg�n� �nlemek i�in k���k ad�mlar olsa da hayati bir meseledir.

 

Bir senaryoya g�re ku�lardan domuza, domuzdan ise insana mutasyona u�rayarak ge�ti�ini iddia ediyor. Solunum yollar�na etki eden ve y�zde on yedi �l�mlere yol a�an bir vir�sten kaynakland��� tespit edildi. Solunum sisteminde enfeksiyona neden olan vir�sler hastalar�n solunum yetmezli�inden �l�m�ne neden olur. Hastal���n k�sa s�rede yay�lmas� b�t�n �lkelerin bilim adamlar�n� harekete ge�irdi ve iki hafta gibi k�sa bir s�rede vir�s tan�mland�. V�cudun savunma h�crelerini a�arak solunum sistemindeki h�crelere tutunup v�cuda yay�l�rlar. Bir vir�s bir insandan d�nyadaki 40 milyon insana ula�mas� bir haftay� bulur. �in�de ba�lay�p �ok k�sa s�rede d�nyan�n de�i�ik yerlerine yay�lsa da kontrol alt�na al�nabildi. Ulusal a�� kampanyalar� ve baz� basit tedbirler domuz gribi yay�lmas�n� engelliyor. Erken tan�mlama, ulusal a�� kampanyalar� ve baz� basit tedbirler domuz gribi yay�lmas�n� engelliyor.

Mikrop salg�nlar�n� �nlemede etkili y�ntemlerden en �nemlisi ve ge�mi�te de kullan�lm�� olan y�ntem karantinaya almad�r. Sars vir�s�n� de bu y�ntemlerle kontrol alt�na al�narak yay�lmas� �nlendi. Solunum yoluyla bula�an vir�sler �ok h�zl� yay�larak t�m d�nyada birden g�r�lebilir. Sars da bu �zelli�i g�steren bir vir�s oldu�undan olduk�a tehlikelidir.

Tarihte kay�tl� bir�ok insan�n �l�m�ne sebep olan bir �ok salg�n g�r�lmektedir. Fakat bu vir�slerin �o�unun a��s� bulunmu�tur. Sars vir�s�n�n a��s� hen�z bulunmu� de�il.Sars vir�s� daha �nce salg�nlara neden olmu� ve kontrol alt�na al�nm�� bir vir�s olmas�na ra�men hala tehlikeli olabilecektir.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r:

 

S1. Domuz gribi ilk ne zaman ortaya ��km��t�r?

S2.Domuz gribi a��s� sonucunda baz� vakalarda hangi hastal�k tablosu g�r�ld�?

S3.G�n�m�zdeki domuz gribi vakas� nerde g�r�ld�?

S4.B�y�k vir�slerin kayna�� genellikle nedir?

S5. V�cudumuzdaki mukus s�v�s�n�n i�levi nedir?

S6. Bir hastal���n salg�n olarak nitelendirilmesinin kriteri nedir?

S7.�spanyol gribi salg�n�n da ka� insan �ld�?

S8.Domuz gribinin semptomlar� nedir?

9.Domuz Gribi Salg�n� Ba�lang�c� Nedir?

10.H1N1 Grip Salg�n� Nas�l Yay�l�r?

11.H1N1 Vir�s�n�n V�cuda Giri�i Nas�l Olur?

12.Sars Vir�s� �lk Ne Zaman ��kt�?

13.Tarihte Hangi Salg�nlar Oldu?

14.Gripler Ve Korunma Yollar� Nelerdir?