G�z�n Evrimi 45 dakika

������ Evrimin g�z bulu�u, �ok daha vah�i ve rekabet�i bir d�nyan�n olu��mas�nda �nc� bir rol oynad�. Hayvanlar�n et�kin avc�lar haline gelmelerini olanakl� k�lan g�rme yetene�i, evrimsel bir sava�� harekete ge�irerek t�m gezegeni kapsayan �nemli bir de�i�ime neden oldu.

����� Hayvan krall��� milyonlarca t�r� i�ine al�r ve bir�o�u ortak bir �zelli�i payla��r. Bu �zellik, g�rme g�c�d�r. Hi�bir t�r ayn� �ekilde g�rmez. Farkl� �zellikte, farkl� g�r�n��te, farkl� b�y�kl�kte g�zler vard�r. Bunun sebebi hayvanlar�n farkl� ya�am s�rmeleridir.

Hayvanlarda en keskin g�zlerden baz�lar� ku�lara aittir. Y�rt�c� ku�lar daha keskin g�ren g�zlere sahiptir. �o�u durumda g�zleri b�y�k olan�n g�r�� alan� da b�y�kt�r. Kartallar�n g�zleri �ok b�y�kt�r.

����� Evrimin k�v�lc�mlar� k���k ve rastlant�sal genetik de�i�imlerdir. Mutasyonlar bazen sorunlara sebep olurken, bazen de yeni f�rsatlar olu�tururlar. Do�ada uyum sa�layamayan t�rler kaybolmu�tur, nesilleri t�kenmi�tir. Hayatta kalmay� ba�aranlar kendilerine �zg� g��l� mutasyonlara sahip olanlard�r.

����� G�zler farkl� t�rlerde evrimle�mi�tir. M�rekkep bal���, sinekler, insan gibi �ok fakl� t�rlerde g�z� evrimle�tirmek i�in ayn� temel genler kullan�lm��t�r.

����� �an deniz anas� iskeleti, kalbi, beyni olmayan �ok basit yap�l� bir hayvand�r. Sadece birbirine zay�f ba�larla ba�l� sinirlerden olu�uyor. Ama hayatta kalmalar�n� sa�layan �nemli bir �zellikleri varm��. Bu �zellikleri sahip olduklar� g�zleriymi�; siyah noktalara sahip g�rmeyi sa�layan ����� almaya duyarl� noktalara sahipmi�ler.

���� �lk g�z fosilleri, bundan yakla��k 540 milyon y�l �nce, Kambriyen Devri�nin ba�lar�nda ortaya ��km��t�r.�lk hayvanlar basit, pasif yarat�klard�. Fosillerde bir�ok hayvan t�r�n�n ya�am�� oldu�unu g�r�yoruz. Ortaya ��kan t�rler �nc�lerinden daha b�y�k ve hareketliymi� ve dahas� sava�mak i�in silahlar evrimle�tirmi�lerdir: Do�al silahlar� geli�tirmi�lerdir. �eneler; k�ska�lar ve en �nemlisi g�zler ortaya ��km��t�r.�lk bile�ik g�zler trilobit (v�cudu �� par�a�dan olu�an, soyu t�kenmi� deniz eklemba�cakl�s�) grubunda ortaya ��km��t�r.

����� B�ceklerin ve omurgal�lar�n g�zleri farkl� olu�umlar� temsil ederler. Farkl� atalardan evrimle�mi�lerdir. Yumu�ak dokudan yap�lm�� tek mercekli bir kamera, di�er ad�yla omurgal� g�z�.

����� Etobur dinozorlar� ba�ar�l� y�rt�c�lar yapan g�zleriydi. Hedefini belirleme yetene�iydi. Tarihin g�rd��� en b�y�k g�zlere sahiptiler. Dinozorlar�n g�zleri kemikleri gibi g�n�m�ze gelmeyi ba�aramam��lard�r. Lazerleri kullanarak dinozorlar�n g�rme olay�n� ��zmeyi ara�t�rm��lard�r.

����� Dinozorlar d�nya� ya h�kmederken di�er canl�lar�n ya�am �ans� d���km��. Dinozorlar zaman�nda ki memeliler �ok k���km��, avuca s��acak kadar k���k hayvanlarm��. Dinozorlar�n yollar�na ��kmamak i�in ellerinden geleni yap�yorlarm��. Geceden yararlanmay� denemi�lerdir ve geceye uyum sa�lam��lard�r. Karanl��a uyum sa�layacak iyi �al��acak g�r�� sistemini gece g�r���n� geli�tirmi�ler.

������ G�nd�zle gece ya�ayan hayvanlar�n g�zlerinin fark�, kornealar�n�n b�y�kl���ym��. G�nd�z ya�ayan maymunun korneas� k���k, gece ya�ayan maymunun korneas� b�y�km��. Kornea g�z�n penceresidir. G�z�n ne kadar ���k toplayaca��n�n s�n�r�n� o belirler. I��k retinaya d��er, orda elektrik ak�mlar�na �evrilir. Optik sinirle beyne g�nderilir.

���� Parlak g�z kedilerde geceleri �ok aktifmi�. �evrelerine m�kemmel uyum sa�lamalar�n� sa�lam��t�r. G�zlerinin parlamas�; avlar�n� iyi g�rmelerini sa�lam�� ve di�er y�rt�c�lara da daha korkun� g�r�nm��lerdir.

���� �nsanlar geceleri net g�remez. Bunun sebebi atalar�m�z�n geceyi b�rak�p, g�nd�z ya�amay� se�meleridir. �nsan g�z� 2,3 milyon rengi bilgisayar� utand�racak �ekilde i�leyebilir.

���� Dinozorlar�n yok olmas� memelilerin yay�lmas�na ve �e�itlenmesine sebep olmu�tur. Primatlar�n yani maymunlar�n beslendi�i yapraklar incelenmi�. Spektrometre ile her bir yapra��n renginin dalga boyu kaydedilmi�tir ve binok�ler g�r��e sahip olduklar�n� g�rm��lerdir.

���� �o�u hayvanda g�zler yandaym��, primatlarda ise g�zler ba�lar�n�n �n k�sm�ndaym�� ve bu durumda g�r�� alanlar� darm��. Y�rt�c�lardan korunmak i�in grup halinde ya�am��lard�r. Bu �ekilde hem g��l� binok�ler g�r��� koruyorlarm��, hem de g�venliklerini sa�l�yorlarm��. Grup halinde ya�amalar� daha b�y�k beyini ve avlanmaktan kurtulmay� getirmi�tir.

Evrim b�y�k beyini gerektiriyordu, beyinleri b�y�d�, beyin b�y�y�nce optik g�z �ukurlar� ve g�z b�y�m�� oldu.
A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

S.1) G�zlerin b�y�k olmas� ile g�r�� alan� aras�nda nas�l bir ili�ki vard�r?

S.2) Do�al se�ilimde uyum sa�layamayan t�rler kaybolmu�lard�r, �o�u uyum sa�layamayan t�r�n nesli t�kenmi�tir. Hayatta kalmay� ba�aranlar bunu hangi �zelliklerine bor�ludurlar?

S.3) Binok�ler g�r�� ne demektir?

S.4) G�nd�z ya�am�na uyum sa�lam�� hayvanlar ile gece ya�am�na uyum sa�lam�� hayvanlar�n g�zlerinde ki fark nedir?

S.5) Kedilerde ki g�zlerinin parlamas� olay�n�n sebebi nedir?

S.6) �nsan g�zlerinin geceleri net g�rememesinin sebebi nedir?

S.7) Primatlarda grup halinde ya�amalar�n�n getirdikleri nelerdir?

S.8) Primatlar�n �nemli �zellikleri nelerdir?

������������������������������������������������������ ���������������������07Dilek AKMAN
  ��������������������������������������������������������������������� Fen Bilgisi ��retmenli�i- 4