���������
������ Gizli D�nyalar Suyun Gizemli Halleri, ��indeki Ya�ayanlar
ve Dezenfeksiyon Y�ntemleri
��� Temel gereksinimlerimizden biri olan, ya�am
kayna��m�z olan, g�n�n hemen her an�nda etkile�imde bulundu�umuz suyun;
alg�lad���m�zdan bildi�imizden �ok daha farkl� gizli bir d�nyas� vard�r. Biz
insanlar suyun nas�l hareket etti�ini, akt���n�, damlad���n� g�r�yoruz ve
biliyoruz. Ama asl�nda su, biz fark�nda olmasak da bildi�imizin g�rd���m�z�n
d���nda bize muhte�em bir g�steri sunmaktad�r. Bilim adamlar� suyun karma��k
yap�s�n� incelemek i�in �zel aletler kullanm��lard�r. Bu y�ksek h�zl� kameralar
zaman� yava�latmak ve normalde gizli olan� daha g�rme olana�� tan�yan �zel
aletlerdir. Y�ksek h�zl� kameralar, saniyede 10.000 kare �ekme ve insan
g�z�nden 400 kat daha h�zl� g�r�nt� yakalama g�c�ne sahiptir.
��� Yap�lan �al��malarda suya su
damlat�ld���nda son damlan�n harikalar yaratt��� g�zlemlenmi�tir. Damlan�n tam
olarak yar�s� alttaki suda kayboluyor di�er yar�s� daha k���k bir damla haline
gelip havaya geri z�pl�yor. ��indeki suyu tekrardan bo�alt�p �eyrek
b�y�kl���ndeki damla haline gelip tekrardan z�pl�yor. Bu i�lem damlan�n tamam�
bitene kadar devem ediyor. Bilim adamlar� suyun bu hareketine birle�me �elalesi
ismini vermektedirler.
���� Suyun kat� halinin g�r�lmez g�zellikleri
vard�r. Bilim insanlar� : ��ki kar tanesi ayn� olabilir mi�? sorusuna
yapt�klar� �al��malar do�rultusunda cevap vermi�lerdir. Farkl� iklimlere sahip
farkl� �lkelerde kar kristalleri �zerinde �al��malar yap�lm��t�r. Lam �zerine
yerle�tirilip mikroskop lensiyle foto�raflanan kar kristallerinin kare, �ubuk, i�ne
gibi farkl� geometrik yap�larda oldu�u g�r�lm��t�r.
����� Su, gizli d�nyas�nda bir�ok say�da
g�rmedi�imiz ya da bilmedi�imiz ya�am formu bar�nd�rmaktad�r. Bunlardan biri
olan K���k Bal�k Beyin Kurdu�nun ise �ok �zel bir g�revi vard�r. Kum tanesinden
k���k olan bu yap� beyne yerle�erek beyni kontrol etme g�c�ne sahiptir. Kurtlar
bal���n fiziksel g�r�n��lerinde de�i�melere sebep olmamas�na kar��n bal���n,
garip davran��lar sergilemesine neden oluyor. ��nk� beyne yerle�mi� olan kurt,
bilinmeyen kimyasal maddeler salg�l�yor ve bu da bal���n beyin kimyas�n�
de�i�tiriyor.
����� Milyonlarca m3 okyanus suyunun karanl�kta
olmas�n�n sebebi; �����n okyanusun y�zeyine �arpt���nda sadece k�sa mesafelere
gidebilmesidir. I��k havada h�zl� ve uzun mesafeler gidebiliyorken, suda sadece
k�sa mesafelere gidebilmektedir. Ses ise �����n tersi olarak havada k�sa mesafe
gidebiliyorken suda h�zl� ve uzunca mesafeler kattedebiliyor.
Okyanustaki canl�lar �iftle�me, y�n bulma, yemek bulmak i�in sesi
kullanmaktad�rlar.� Bilim insanlar�n�n
yapt�klar� �al��malar sonucunda bu haberle�menin, biz insan kaynakl�
g�r�lt�lerden dolay� sesin bast�r�ld���, g��le�ti�i kan�s�na varm��lard�r. Bu
g�r�lt� etkenleri ticari gemicilik, deniz radar�, sismik ara�t�rmalar �eklinde
s�n�fland�rm��. Etkenler g�r�lt� olu�turman yan� s�ra okyanuslarda devasal
��pl�klerde olu�turmaktad�r ve yap�lan ara�t�rmalarda bu ��plerin, okyanus
ak�nt�lar�ndan dolay� topland��� tespit edilmi�tir.
���� Okyanuslarda biriken ��plerin �nlemine
y�nelik �al��malar s�rerken ayn� zamanda ya�am formlar�n�n beslenmesi i�in
b�y�k �nem arz eden ��plerin s�p�r�lmesi onlar i�in tehlike yaratmakta. En
�nemli ya�am formlar�ndan biri Plakton denilen bitki
organizmas�d�r. G�zle g�r�lmeyecek kadar k���k olan plaktonlar
CO2 yok etmede, k�resel �s�nmay� yava�latmada ve d�nya oksijeninin yar�s�n�
olu�turmada �nemli g�revlere sahiptirler. Bilim adamlar� plaktonlar�
incelemek i�in ak�� sistrabotu denilen aletler
kullanm��lard�r. Lazer ���n�ndan ge�irilen h�cre e�er klorofil i�eriyorsa
parl�yor ve b�ylece h�crenin plakton oldu�u tespit
ediliyor. Hayat veren bu organizmalar ayn� zamanda tehlikelide
olabilmektedirler. Plaktonlar, baharda a�malar�yla
beraber okyanusun b�y�k bir b�l�m�n� renksizle�tirebiliyorlar. Buna bilimde
K�rm�z� Gel Git denilmektedir.
�� ��ti�imiz berrak sularda bile hastal�klara
neden olan milyonlarca canl� bar�nmaktad�r. Bu canl�lar�n tespitine y�nelik
�al��malarda; suya tutulan lazer ���n� mikroorganizmaya denk geldi�inde ���k
yayar� ve b�ylece suyun mikroorganizma
i�erdi�i tespit ediliyor. Ara�t�rmac�lar�n g�r�nmeyen varl�klar�n tespitine ve
engellenmesine ili�kin mikrofiyodik alanlardaki en
�nemli �al��malar�ndan biri �ipte laboratuar aletidir. �ipte laboratuarda tek
bir damla kan�n al�n�p �ipe yerle�tirilip, �ipte bulunan farkl� b�lmelere
pompalanmas� ve �ipin farkl� kan h�crelerini ay�rmas�n�n neticesinde �ok say�da
test yap�labilmektedir. Bu ve bunun gibi ke�fedilmi� ya da ke�fedilmeyi
bekleyen gizli d�nyalar�n gelecekte hayat�m�z� daha da kolayla�t�raca��
�ng�r�lmekte.
���������� A�a��daki Sorular�n
Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
1. Bilim insanlar�n�n suyun karma��k yap�s�n�
incelemede yararland�klar� y�ntemler hakk�nda bilgi veriniz.
2.Suya su
damlatt���n�zda son damlan�n hareketini nas�l yorumlars�n�z?
3. Birle�me �elalesi ne demektir?
4. Suyun hareketi g�zlemlendi�inde damlalar�n
z�playan bir top g�r�n�m�nde olup ve�
hareketini de bu do�rultuda s�rd�rmesinin sebebi/sebepleri nedir?
5. Bilim insanlar�n�n kar kristalleri
�zerindeki �al��malar�n� ve var�lan sonu�lar� nas�l yorumlars�n�z?
6. K���k bal�k beyin kurdunun geli�im
evreleri hakk�nda bilgi veriniz.
7. Sudaki ya�am formlar�ndan k���k bal�k
beyin kurdunun ba�ka yarat�k �zerindeki olumsuz faaliyetleri nelerdir?
8. Bilim insanlar�, bal�klar i�in tehlikeli
olan Beyin kurdunun biz insanlara hangi y�nden yarar sa�layabilece�i
d���ncesindedirler? Nas�l?
9. I��k ve sesin sudaki hareketinin nas�l
oldu�unu yorumlay�n�z?
10. Okyanusun derinliklerinde bulunan canl�lar
i�in ses ne gibi bir �nem arz etmektedir?
11. Okyanusta insan kaynakl� ��pler nas�l/nerde
toplanmaktad�r?
12. Varl�klar�ndan bile haberdar olmad���m�z plaktonlar�n biz canl�lar i�in avantajlar�/dezavantajlar�
nelerdir?
13. ��me sular�n�n ar�t�lmas�na y�nelik
gereklilik ilk hangi zamanlarda �nem kazand�?
14. Bilim insanlar�n�n i�me sular�nda bulunan
ve hastal�klara neden olan organizmalar�n tespitine y�nelik yapt��� �al��malar
nelerdir?
15. �ipte laboratuar aletinin yap�s� ve
�al��ma prensibi hakk�nda bilgi veriniz
16. �ipte laboratuar�n� �uan ki kullan�ld��� alan� ve gelecekte
hayat�m�z� nas�l kolayla�t�raca��n� yorumlay�n�z.
��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������
SAF�YE F�DAN
����������������������������������������������������������������������������
�����������������������������FEN
B�LG�S� ��RETMENL��� (��)
��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������
9010054006 A/4
��������������������������������������������������������
����������