�FKEL� GEZEGEN�M�ZDE MEYDANA
GELM�� VE GELECEK; TSUNAM�LER, SU TUFANLARI, DEPREMLER, VOLKANLAR, KASIRGALAR
VE D��ER OLA�AN�ST� DO�A OLAYLARININ NEDENLER� (60 DAK) F�LM�N �ZET�
�������������� �zleyece�iniz belgesel her ge�en
y�l d�nyam�z�n maruz kald��� ve daha fazla y�k�c� olmaya ba�layan do�al afetler
�zerine yap�lm�� bir ara�t�rmad�r. D�nya y�llard�r g�rmedi�i felaketlerle
bo�u�uyor, do�al felaketler daha s�k ve daha �l�mc�l olmaya ba�lad� ve bu
ya�anan felaketlerin faturas� ise a��r. Uzmanlar depremlerin, volkan
patlamalar�n�n, kas�rgalar�n �aresiz halk�n �l�mlerine neden oldu�u �ehirleri
inceliyor. Sumatra adas�n� 20m kadar yerinden
oynatacak kadar g��l� bir deprem. Gezegenimizin fay hatlar�n� �r�mcek a�� gibi
d���nebiliriz. Birini oynatmak di�erini etkileyebilir. D�nyan�n bir taraf�ndaki
hareket d�nyan�n di�er taraf�nda ba�ka bir hareket sebep olabilir. Tabi �l�mc�l
sonu�lar do�urarak. Bir�ok �ehir fay hatt�na yak�n yerlerde. Meksiko City, Tokyo� Tarihte do�al afette en �ok zarar g�recek bir
yer varsa oda �stanbul, T�rkiye. Kuzey Anadolu fay hatt�, burada meydana
gelecek bir depremde ki �l� say�s� �ok �ok y�ksek
olabilir. Y�z binlerce insan �lebilir. Neden bu kadar fazla? ��nk� �stanbul �ok
fazla g�� alan bir yer. Bu durum beraberinde �arp�k kentle�meyi, altyap�s�z,
dayan�ks�z betonla�may� getirdi.� Bu
�ehirlerde meydana gelmi� kay�plar ve ziyanlar g�zler �n�ne seriliyor.
Uzmanlar, d�nyan�n sismik olaylar�n ve hareketlerin artt��� bir d�neme
girdi�ini son zamanlarda ya�anan depremler, kas�rgalar, tsunamilerin
bir ba�lang�� olabilece�ini de belirtiyorlar. Napoli, �talya sismik bir seri
katilin yak�n�nda ya�ayan tedirgin ve bu tip bir felakete en yak�n kent. Vez�v yanarda��. Depremler gibi �o�u aktif yanarda�da
y�zeyde ki tektonik hareketlenmenin magmay� y�zeye ��karmas�yla harekete
ge�erler. Yeralt�ndan gelen bask�y� hafifletmek i�in s�rekli olarak lavlar�n�
f��k�rt�rlar.�
������������ Gezegenimizin yaratt��� bir di�er
�iddet dalgas� ise ince havadan olu�up y�k�m� oldu�u yere getiriyor. Fakat
kas�rgalar, anla��lmas� en zor felaket olsa da �zerinde en fazla kontrol�m�z
olan felakettir. Kas�rgalar �ok g��l�d�r, b�y�k bir kas�rga d�nyada ki t�m
elektrikli aletlerin toplam�ndan �ok daha g�� ve enerji �retir. Sonu� olarak
d�nyay� seviyorsak baz� yan etkenleri de kabullenmeliyiz. D�nya kas�rgalar�,
depremleri, tsunamileri ile ya�ayan bir varl�k
oldu�unu g�steriyor, nefes al�yor, baz� b�l�mlerini tekrar yapmak i�in
baz�lar�n� yok ediyor ve etmeye devam edecek�
Bu filmde gezegenimizde ya�anan do�al afetler anlat�lmaktad�r. Ya�anan bir depremin ard�ndan tsunami meydana geliyor.30 metreye varan, Hint okyanusunun dört taraf�n� vuran ve 12 ülkeyi etkileyen dev dalgalar olu�uyor. Richter ölçe�ine göre 9,3 �iddetindeki deprem en y�k�c� depremler listesindedir. Bu depremi meydana getirmeye fay hatt�n�n sadece %6’ s� neden olmu�. Sumatra’daki deprem ve tsunami bu depremden bir y�l önce meydana gelmi� ve bu depremi tetiklemi� olabilir. Gezegendeki fay hatlar� örümcek a��na benzer. Birindeki oynama di�erini tetikleyebilir. Birçok büyük �ehir fay hatlar�na yak�n yerlerde kurulmu�. Tarihte depremden en büyük zarar� görebilecek yerlerden biri �stanbul’dur. Burada meydana gelecek bir depremde yüz binlerce insan ölebilir. �iddetli do�a olaylar� gezegenimizi dengede tutuyor. Meydana gelen �iddetli bas�nçlar� azalt�yor. Bilim adamlar� deprem makinesini icat ederek yapay dalgalar olu�turdu ve depremin y�k�c� etkisini azaltmaya çal��t�lar. Depremler gibi aktif volkanik yanarda�lar yüzeydeki tektonik hareketlenmeyle magmay� yüzeye ç�kart�r. Baz� yanarda�lar yer alt�ndaki bas�nc� azaltmak için sürekli lav f��k�rt�r. Gezegenimizde meydana gelen bir di�er afet ise kas�rgad�r. 1992’de Endrium’da bir kas�rga meydana gelmi�. Büyük bir f�rt�na kar��s�nda dalgalar tortu tabakas� olu�tururlar. Bu tortu tabakas�n�n örnekleri incelenerek bir yeni kas�rgan�n ne kadar zamanda bir vuraca�� belirlenebilir. Laboratuarda yap�lan incelemelerde geçmi�teki kas�rgalar�n ne zaman meydana geldi�i belirlenebiliyor. Olabilecek kas�rgaya kar�� su setleri in�a ediliyor. Bu setleri a�acak bir kas�rga olursa bölgede ya�anacak yer kalmaz. F�rt�nalar kontrol edilebilir. Atmosferi inceleyen bir bilim adam� f�rt�nan�n yönünü nas�l de�i�tirece�ini buluyor. 1960’larda ABD kas�rga projesi ad� alt�nda bir deney ba�latt�. Fakat sonuçlar ba�ar�l� olmad�. Kas�rgalar su ve s�cakl�kla beslenir. Kas�rgadaki su buharla�t�r�l�rsa kas�rga ortadan kalkar. Bu suyu yok etek için üretilen çözüm pahal� oluyor. Her y�l daha �iddetli bu afetlerde savunmas�z�z. Baz� bilim adamlar� dev tsunamilerin tekrar olu�abilece�ini söylüyor. Bu da dünyan�n önemli yerlerini sular alt�nda b�rakacak. Y�k�m ve zarar dünyan�n yenilenme sürecidir.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r:
1) Tsunami nas�l meydana gelir?
2) Sumatra sahilinden geçen fay hatlar� hangileridir?
3) Depremlerin nedeni nedir?
4) Tarihte bir depremden en büyük zarar görecek yer neresidir?
5) �stanbul’da meydana gelen son deprem ne zaman olmu� ve �iddeti kaçt�r?
6) Gezegenimizde do�a olaylar� olmasa ne olurdu?
7) Deprem makinesi ne i�e yarar?
8) �stanbul’da bir deprem laboratuar� olarak kullan�lan yer neresidir?
9) Yanarda� patlamalar�n�n ard�ndan hangi olaylar meydana gelir?
10) Olas� bir kas�rgaya kar�� nas�l önlemler al�nabilir?
11) ABD’de olu�turulan kas�rga projesinin amac� nedir?
12) Kas�rgan�n faydas� var m�d�r? Varsa nedir?
�ENGÜL G�YEN
E��T�M B�YOLOJ� 07010002008