���������������������������������������

 

 

��������������������������������� GALAPAGOS (ADALARIN YAPISI VE �KL�M �ZELL�KLER�)

 

���� Galapagos adalar�, g�ney amerikan�n k�y�lar�ndan 920 km. uzakl�kta ve ekvator �izgisi �zerindedir.

Galapagos adalar�; da��n�k haldedir ve 13 ana ada, 100 den fazla da adac�ktan olu�ur. Her adan�n kendine �zg� bir yap�s� vard�r. Kimi de i�ten i�e yanan volkanlarla kapl�d�r. Engebeli ve �etindirler.

���

���� Galapagos adalar� s�radan adalardan �ok farkl�d�r. ��inde �yle adalar var ki, olu�umu 30 milyon y�la dayanmaktad�r. ��inde milyonlarca senedir aktif olan noktalar bulunmaktad�r. Bu adalar do�rudan d�nyan�n kalbine ba�l�d�r. Yer kabu�unun y�z binlerce km. alt�ndan buraya uzanan k�zg�n damarlar bulunmaktad�r.

����

���� Bu damarlar ve deniz alt�ndaki yar�klar yer kabu�u alt�ndaki erimi� kaya b�l�mlerindeki, artan gerilimi azaltan, bir nevi bas�n� vanas� gibi bir g�revi yerine getirir. �ayet bas�n� a��r� artarsa ma�ma patlama noktas�na ula��r.

���

���� T�m Galapagos adalar� i�indeki en b�y�k volkan Sierra negra d�r. Yak�n zamanda duman ve k�lleri 12 km. y�ksekli�e kadar ��km��t�r. Volkanik patlamalar sonucu olu�an k�zg�n lavlar bir b�y�k nehri and�r�yor ama nas�l bir nehir, adeta da�dan bo�alan k�zg�n lav nehri� Bu k�zg�n lavlar�n s�cakl��� 1100 derecedir. Galapagos d�nyan�n en volkanik yeridir. Buradaki s�cak noktalar milyonlarca y�ld�r faaldir. Bunlar�n sonucunda da adalar olu�uyor.

����

���� Pasifik okyanusunun bir�ok taraf�ndan gelen ak�nt�lar bu b�lgede kesi�iyor. Tabi s�cak ve so�uk ak�nt�lar�n bu birle�imi sonucunda da deniz alt�nda ola�an �st� bir �e�itlilik meydana gelmi�tir. Ve burada 500 �den fazla bal�k t�r� vard�r. Ak�nt�lar�n �e�itlili�e etkisi b�y�k ancak buran�n bir�ok canl� t�r� i�in bir s���nak olmas� da bir etkendir. Bu adalarda ya�ayan canl�lar b�y�k olas�l�kla ana karadaki ani sellerden sonra a�a�lar �zerinde buraya ula�an canl�lard�r. Tabi okyanusta 900 km. yol almalar�n� da unutmamak laz�m.

����

���� Fernandina; Galapagos adalar� i�inde en �etin ve volkanik olarak faal olan�d�r. Adeta lav p�sk�rten bir dev, 800 metrelik derinli�iyle ve yakla��k olarak 8 km lik geni�li�iyle devasa bir volkand�r. Bu ada da ya�ayan iguanalar (deniz kertenkelesi)yery�z�nde ba�ka hi�bir yerde bulunmazlar. Bu canl�lar�n atalar� kara canl�lar�d�r. Deniz iguanalar�, d�nyadaki tek deniz kertenkelesidir. Bu canl� t�r� bir nefeste 900 m ye kadar dalabilir ve on dakika kadar suyun alt�nda kalabilir. Bunu beslenmek maksad�yla su alt�ndaki yosunlar� yemek i�in yaparlar. Bu canl� t�r� yedikleri �eylerden dolay� �ok fazla tuz al�rlar ama �zel bezeleri sayesinde aks�rarak v�cuttaki tuz oran�n� azalt�rlar.

����

���� Galapagos adalar�nda ya�ayan canl�lar�n ilgin� ve bir o kadar da g�zel davran��lar� vard�r. Mesela Galapagos yenge�leri iguanalar�n derilerindeki yosun, parazit ve �l� derilerinden beslenir. Bu iki taraf i�inde gayet iyi bir sonu�tur. Bir kertenkele �e�idi olan lav kertenkelesi ise denizaslanlar� ile �ylesine g�zel bir ba� olu�turmu�tur ki, onlar� g�d�klayan, rahats�z eden ba� belas� sineklerden kurtar�yor ve kendisi de bu sinekleri avlayarak besleniyor.

����

���� Galapagos adalar�n�n en gen� olan� Fernandina adas�d�r. Gen� dediysem o kadar da de�il en az�ndan di�er adalara g�re gen�, yakla��k 30 bin y�l �nce olu�maya ba�lam��. S�cak noktan�n tamda �zerinde bulunuyor. Di�er adalarda, bu s�cak noktalarda olu�mas�na ra�men �u an baz� adalar do�uya do�ru y�zlerce km uzakl�kta bulunuyor. B�t�n adalar �zerinde olduklar� ta��ma band� (tektonik tabaka) nedeniyle hareket halindedirler. Y�lda 2 ile 5 cm. do�uya do�ru yer de�i�tirirler.

����

���� �sabella adas�; Omurgas� volkanlardan olu�an ve yakla��k 160 km uzunlu�unda, ku� bak���yla bir denizat�na benzemektedir. �sabella; bir milyon �a yak�n ya��yla gen� bir Galapagos adas�d�r. �zerinde dev kraterler bulunur. Bu kraterlerin y�ksekli�i, deniz seviyesinden 1600 m ye kadar ��kabiliyor. Ve bitki �rt�s�yle kapl�d�r. Bu ada da ya�ayan dev kaplumba�alar aylarca susuz ya�ayabiliyor. Galapagos ta bir arada ya�ayan en b�y�k topluluk dev kaplumba�alard�r. Bu kaplumba�alar temizleyemedikleri �l� derilerini, deri parazitlerini burada ya�ayan bir ku� t�r� olan ispinozlar onlar� temizliyor. Ayr�ca bu kaplumba�alar 150 ya��na kadar ya�ayabiliyor.

 

 

����

���� Santakros; ya�l� adalar kategorisine giriyor. Antik bir ada g�r�n�m�ndedir. �zeri bitki �rt�s�yle kapl�d�r. D�zenli ya��� alan bir adad�r. �zerinde tatl� su g�letleri bulunuyor. Bu y�n�yle nadir bir adad�r. Bu adada bir�ok ku� t�r� bulunuyor. Flamingo, Galapagos �ahini bunlardan bir ka��. Espanyola Adas�; ��lerinden en ya�l� olan� bu adad�r. �zerinde bulundu�u jeolojik ta��ma band� nedeniyle �lk olu�tu�u yerden y�zlerce km uzakl�ktad�r. �u an da kuru ve d�z bir toprak par�as� halindedir. Galapagos denizaslanlar�n�n ya�ad��� yerdir.

���

�������� A�A�IDAK� SORULARIN CEVAPLARI F�LM�N AYRINTILARINDA VARDIR.

 

 

S1) Galapagos adalar� nerede bulunur?

 

S2) Galapagos adalar�n� di�er adalardan farkl� k�lan etmenler nelerdir?( Onu �nemli k�lan etmenler nelerdir?

 

S3) Galapagos adalar�ndan baz�s� ilk olu�tu�u ile �u an bulundu�u nokta aras�nda 100 km. kadar bir uzakl�k bulunuyor bunun sebebi nedir?

 

S4) T�m Galapagos adalar� i�indeki en b�y�k volkan hangisidir? Genel �zellikleri nelerdir.

 

S5) Galapagos, d�nyan�n en volkanik yeridir. Bu durumun depremlere etkisi ve magma ile ili�kisi nedir?

 

S6) Galapagos da bu kadar fazla ve �ok b�y�k adalar olmas�n�n sebebi nedir?

 

S7) Galapagos adalar�nda, deniz alt�ndaki ya�am�n �ok �e�itlili�e sahip olmas�n�n sebebi nedir?

 

S8)Galapagos adalar�nda bir�ok kara canl�s� bulunmaktad�r ve bu canl�lardan baz�lar� u�amamakta; peki bu kadar mesafedeki bir adaya bu canl�lar nas�l gelmi�lerdir?

 

S9)Galapagos adalar� i�inde en �etin ve faal olan� hangisidir. Genel �zellikleri nelerdir?

 

S10) D�nyada sadece Galapagos adalar�nda ya�ayan canl�lar hangileridir?

 

S11)Deniz iguanalar�n�n genel �zellikleri nelerdir?

 

S12)Lav kertenkelesi ile denizaslanlar� aras�nda nas�l bir ba� vard�r? Bu �zel ba�� k�saca a��klay�n�z.

 

S13)Galapagos adalar� i�inde en gen� olan� hangisidir ve ka� ya��ndad�r?

 

S14)Galapagos adalar� i�inde y�z�l��m� en fazla olan ada hangisidir ve genel �zellikleri nelerdir?

 

S15)Galapagos adalar�nda bir arada ya�ayan en b�y�k canl� toplulu�u hangisidir ve bu topluluktaki bireylerin �zelliklerini k�saca a��klay�n�z?

 

S16)Galapagos adalar�n�n en ya�l� adas� hangisidir ve genel �zellikleri nelerdir?

 

S17)�guanalar yedikleri �eylerden dolay� �ok fazla tuz al�rlar; peki iguanalar v�cutlar�nda biriken fazla tuzu nas�l dengelerler?

 

 

 

������������������������������������������������� MANSUR P�RAL

����������������������������� ��������������������E��T�M FAK�LTES� FEN B�LG�S� ��RETMENL��� 4. SINIF