Fosil Kal�nt�lara Dayal� Olas� Jurasik D�nemin U�an Yarat�klar�n�n Sanal ve Nesnel Canland�rmalar�

����������������������������������������

� U�an ilk b�y�k canl�lard�. Ancak bu tuhaf g�vdeleriyle nas�l havaland�klar�n� anlamak g��t�r. Bunlar literezorlard�r.150 milyon y�l boyunca g�ky�z�n�n h�kimiydiler.220 milyon y�l �nce bu yetenekleri onlar� b�t�n b�y�k canl�lardan ay�r�yordu. Ku�lar hen�z ortal�kta yoktu. Literezorlar�n nas�l u�tu�unu ��renmek i�in ku�lar�n ve yarasalar�n kanatlar�na bakmak gerekir. B�t�n u�an hayvanlar u�mak i�in, ellerini, kemiklerini ve parmaklar�n� kullan�yorlar. Ama bunlar� farkl� �ekillerde yaparlar. Ku�lar 4. ve 5. Parmaklar�n� kaybetmi�ler. �l 3 parma��n�n kemikleri ise t�yler i�in gerekli deste�i olu�tururlar. Yarasalar�n ki ise farkl� hik�yedir.4 kemik parma�� uzanm��t�r ve kanat zar�n� destekler, ba�parmakta serbesttir. Literezolar da k���k parmak yok olmu�tur. Y�z�k parma��n ola�an�st� b�y�m��t�r. Literezorlar�n en g�ze �arpan y�n� ise b�t�n kanal� destekleyen mega parmakt�r. Kanada da ortaya ��kan bir fosil bulgusu ile literezolar�n dinozorlarla �at��t���na delil olabilir. Dinozor eyalet park� bir zamanlar kuzey Amerika�n�n serengitisidi. Burada ki literezolar yery�z�nde ki tehlikelerden uzak duruyorlard�. Literezorlar�n g��l� olduklar� yer g�ky�z�d�r. U�mak yery�z�nde kalman�n en garanti yoludur. Ku�lar evrimle�meden literezolar 70 y�l boyunca g�ky�z�nde tek ba�lar�ndayd�. D�nyan�n d�rt bir yan�na da��l�p farkl� t�rleri evrimle�tirdiler. U�mak d���nda ku�larla bir ortak �zellikleri vard�r. Bildi�imiz kadar�yla literezolar�n di�leri yoktur b�y�k olas�l�kla bes�illerdi. �lm�� dinozorlar�n cesetleri ile beslenmi� olabilirler. Havac�l�k m�hendisi crall mancy losemberg almatosu gibi ilk u�u� ara�lar� icat etmesiyle birlikte �ngiliz tan�ml� insan enerjisiyle u�u�a ge�en ilk ara�t�r. Literezorlar�n yavrular� kertenkele ve y�lanlar gibi canl� m� d�nyaya geliyor muydu yoksa yumurtalardan m� d�nyaya geliyordu? Bu soru yak�n zamanda cinde cevap buldu. 2 paleontolog k���k embriyo pozisyonunda bir literezor fosilini buldular. Bu fosil yumurtan�n i�erisinde ki bir literezor yavrusuydu. Yumurtan�n k��ifi y�zy�l�n bulu�uydu. Literezorlar hakk�nda �nemli bilgi veriyordu. Ama gen� literezorlar�n ne zaman olu�maya ba�lad��� belirsizdi. Literezorlar ilk yumurtadan ��kt�klar� zaman hemen u�muyorlard�. Yavru ku�lar ve yarasalar bunu yapamaz. ��nk� oranlar� dengesizdi. Literezorlar�n yumurtadan ��kar ��kmaz u�tuklar�n�n tezini savunabilmek i�in alw�n�n daha �ok kan�ta ihtiyac� oldu�unu var say�yor. Az bulunan bir dizi fosilleri bir araya getiriyor. 3 farkl� ya�ta ayn� tip literezolar, kolu olu�turulan kemiklerin uzunlu�unu �l��yor, sonrada mega parmaklar� �l��yor. Alw�n mega parmaklar�n ayn� oranda b�y�d���n� savunuyor. Yani kanattaki eklemlerin oran� de�i�miyor. U�mak ile ilgisi olmayan kemikleri de �l��yor. �rne�in gaga gibi ve bu kemik bulutlar�n�n de�i�ti�ini g�r�yor. Sonu�ta u�maya yarayan kemiklerin ayn� oranda b�y�d��� ortaya ��k�yor. Literezor yavrular� ile ilgili ipu�lar� bir araya gelmeye ba�lad�. B�t�n �n uzunlar� eksiksiz ve kanat zarlar� vard�r. Bu k���k literezorlar u�abiliyor. Mo�olistan��n i� kesimlerinde yak�n zamanda bir fosil bulundu. Bu fosilde literezorlar�n sadece kanatlar�nda de�il v�cudunda da t�yler oldu�una dair bir kan�tt� bu ayn� zamanda �ok g��l� bir hayvand�. Ama sadece s�cakkanl� canl�lar� �s�y� muhafaza etmek i�in t�ylere ihtiya� olur. Bir teoriye g�re g�ky�z�nden d��en g�k ta�� literezorlar�n yok olmas�na sebep olmu�tur. G�ky�z�n� ku�lar ve yarasalara b�rak�yorlar Ancak t�m g�rkemlerine ra�men hi�bir zaman bug�ne kadar u�mu� olan yarat�klar�n en b�y���n�n ihti�am�n� yakalamayacakt�r.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da vard�r

1- Yery�z�nde u�an ilk b�y�k canl�lar hangisidir?

2- B�t�n u�an hayvanlar u�mak i�in ne yap�yorlar?

3- Dinozorlarla literezorlar�n ilk �at��t���na dair fosil nerde bulunmu�tur?

4- Literezorlar u�may� nas�l ba�arm��lard�r?

5- Literezorlar�n yavrular canl� m� d�nyaya geliyor yoksa yumurtadan m� ��k�yor?

6- Literezorlar�n g��l� olduklar� alan neresidir?

7- Yavru literezorlar ilk olu�maya ba�lad�klar� zaman u�abiliyorlar m�yd�?

8- Literezorlar s�cakkanl� olabilirler mi? Nedeniyle birlikte a��klay�n�z.