Uzay f�rt�nalar�, Yerk�resi ve Marsta ya�anan Toz f�rt�nalar�

�� Uzay f�rt�nalar�, Yerk�resi ve Marsta ya�anan Toz F�rt�nalar� 45dk

�� R�zgarl� bir g�nde ba�layan bir f�rt�na gezegenleri bo�mak i�in �i�iyor ve di�er� f�rt�nalarla birle�iyor. Kan k�rm�z�s� bir toz bulutu h�zlan�yor, hiddetleniyor ve g�ne�i engelliyor.D�nen pudra gibi ince toz bulutu saatte 160 km h�za ula��yor.En �iddetli hava ko�ullar� uzayda, mars gibi gezegenlerde g�r�l�r.Uzayda meydana gelen hava ko�ullar� (�rne�in ; toz havas�)� d�nyay� bo�abilecek niteliktedir.Mars tozun bozguna u�ratt�� bir gezegendir.D�nyada toz bulutlar� g�nlerce s�rerken Marsta haftalarca hatta aylarca s�rebilir.Bu toz havas� d�nyay� vursayd�,d�nyada ya�am olmazd�.marsta hemen her yerde toz f�rt�nas� bulunurken , D�nyada daha �ok Afrika da g�r�lebilir.Toz bulutu k�rm�z� ve ya turuncu renkte olabilir.Marsta ki toz f�rt�nalar� d�nyada olsayd�,hayat denen bir �eyden bahsetmek m�mk�n olmazd� ama Modele�den gelen toz f�rt�nalar� baz� bitki ve di�er canl�lar i�in ya�am kayna�� olabilmektedir.Bu toz bulutu i�erisinde canl�lar i�in baz� yararl� minareler bulunuyor.Modeleden y�lda gelen yakla��k 18 milyon ton toz f�rt�nas� ya�am� destekler niteliktedir.

�� Darvin�e g�re ya�am bir noktada ba�lam�� ve D�nyadaki ya�am Afrika�dan gelen toza ba�l�d�r. Marsta devasa toz f�rt�nalar� meydana gelmektedir.D�nyada 1m geni�li�inde c�l�z ve 100m geni�li�inde f�rt�na olabilirken,marsta bunun be� kat� b�y�kl��nde olabilmektedir.Bu f�rt�nalar�n boyutu 8km geni�li�ine kadar varabilmektedir.Toz bulutu yukar� ��kt�k�a inceliyor ve dikey silindirik katmanlar �eklinde g�r�l�yor.Mars atmosferinde toz �s�y� 30 C kadar art�rabilir.S�cak hava r�zgarlar� daha fazla tozu kald�r�p so�uk b�lgelere g�nderiyor.Bu kendini besleyen bir d�ng�d�r.D�nyada ise su so�utucu bir �zelli�e sahiptir.Buna ra�men d�nyada toz f�rt�nalar� g�nlerce s�rebiliyor.

�� Toz bulutundaki kuru hava g�ne� ��nlar�n� emip statik elektrikle y�kleniyor.Bu elektri�i yolundaki her �eye y�kleyebiliyor.Y�klendi�i bu elektrik havadaki bir u�a�� d��rebilecek kapasitededir.Toz teknolojiye de zarar verdi�i i�in marsa planlanan ini� bir felakete yol a�abilir.marstaki toz f�rt�nalar� pudra kadar ince olup hem a��nd�r�c� hem de tahri� edici bir potansiyele sahiptir.Ayn� zamanda zehirlide olabilir.Toz f�rt�nalar� saatte 160 km h�za ula�abilen muhte�em bir hava olay� oldu�u i�in 40 km boyundaki bu toz dalgas� adeta bir y�k vagonu gibi �arpabilmektedir.Teknolojiyle birlikte ya�am� da yok etmektedir.�nsanlar�n b�y�k �o�unlu�u �l�r hayatta kalanlar ise salg�n hastal�klarla bo�u�ur.Ayr�ca Afrika�dan gelen bu toz bulutu Amerika�ya ula�abiliyor.Amerikaya ula�amayan tozlar okyanus sular�na bat�p mercan gibi canl�lara da zarar verebilmektedir.Bu zararlardan korunmak i�in mevcut teknolojik ara�lar ve giysiler yetersiz olabilir.Bunun i�in yeni giysi ve teknolojik ara�lara ihtiya� vard�r.Bu ara�lar ve giysiler d�nyada olu�turulan yapay ortamda denendikten sonra uzayda kullan�l�yor.Bu yapay ortamlar laboratuar ortam� olabildi�i gibi �ili�deki Atakama ��l� ile Afrika�daki� sahra ��l� de olabilir.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

1)� Darvin toz bulutlar�n�n Afrika�dan geldi�ini nas�l ke�fetmi�?

2) Toz bulutlar� hakk�nda Darvin ile hangi bilim adam�n�n g�r��leri uyu�uyor?

3) Eski toz bulutlar�n�n nerden geldi�i nas�l tespit edilebilir?

4) Toz �eytanlar� ne demektir?

5) Toz �eytanlar�n�n beslendi�i etkenler nelerdir?

6) Mars ve d�nya aras�ndaki toz f�rt�nalar�n�n b�y�kl�k fark� neyden kaynaklan�yor olabilir?

7) Toz katmanlar� nas�l bir yap�ya sahiptir?

8) Ay tozu astronotlarda nas�l bir etki yapm��t�r?

9) Toz f�rt�nalar� kokusu astronotlara g�re neye benziyordu?

10) Toz otostop�ular� nas�l yere iniyor?

11) uzaydaki yer�ekimsiz alana bilim adamlar� nas�l haz�rlanm��lar?

12) D�nyada marstaki toz f�rt�nalar� gibi b�y�k toz felaketleri g�r�l�r m�?

�� Mehmet Cihan YILDIZ� Fen Bilgisi ��retmenli�i-4� (47 dakika)