Filin Anatomik Yap�s� � Otopsisi Ve Evrimi 45 Dakika

������

�������� Bilim adamlar� �l� bir Asya filinin neden bu kadar b�y�k bir c�sseye sahip oldu�unu, i� anatomisini a��klamak ve evrimsel s�rlar�n� a���a ��karmak i�in ara�t�rmalar yapm��lard�r.

�l� filin patlamamas� i�in ilk �nce karn�n�n i�inde biriken gaz� bo�altarak incelemeye ba�lam��lard�r. Karn�ndaki gaz bo�alt�ld�ktan sonra; derisini y�zerek kar�n k�sm�na ula��l�yor ve kar�n k�sm�n�n yani;v�cut duvar�n�n �� katmandan olu�tu�unu g�r�yorlar. Filin bu kadar iri v�cudunu canl� tutmay� derinin alt�ndaki karn� bir enerji sistem fabrikas� gibi i�lem g�rerek sa�l�yor.

����������� V�cut duvar�n� �rten kaslar, v�cuda destek sa�lamak i�in �� ayr� y�ne ve �apraz destek sayesinde b�ylece kaslar�n bir y�ne do�ru y�rt�lmas� �nlenmi� oluyor. �nsan ba��rsa�� gibi filin ba��rsa�� da omentum ad� verilen �zel doku sayesinde v�cut bo�lu�unun i�inde tutuluyor. Omentum ba��rsaklar� saran kan damarlar�n� bar�nd�ran, ba��rsaklar� hasarlara ve mikroplara kar�� koruyan ince bir dokudur. Omentum ba��rsakta herhangi bir delik(lezyon) varsa, o deli�in �zerini kapat�p ve bu delikten herhangi bir �eyin d��ar� ��k�p v�cut bo�lu�una yay�lmas�n� engellemede fonksiyoneldir.

����������� A��zdan ald��� besin ilk olarak mideye gelerek orda sindirilip sonra sindirilen besin inceba��rsa�a ge�iyor ve inceba��rsak boyunca, besin Fermantasyon torbas�na yani; k�rba��rsa�a ula��l�p burada t�ketilir. Bu besinlerin �o�u sel�lozlu oldu�u i�in k�rba��rsak direk bu besinleri t�ketemez, t�ketmesi i�in bakteri ve mikroorganizmalara ihtiya� duyar. Fil bu bakteri ve mikroorganizmalar� k�rba��rsakta �reterek; bu sel�lozlu maddeleri t�ketir, bir �e�it Fermantasyon. Bundan dolay� k�rba��rsakl� iri bir keseye ihtiya� duyarlar. K�rba��rsaktan sonra besin b�y�k ba��rsa�a ge�erek burada emilerek hayvana g�� veriyor. Sonra besin b�y�k ba��rsa��n sonunda toplanarak at�lmak �zere belli bir s�re bekletiliyor. Filin b�y�k ba��rsa��ndaki ot ile do�a ortamdaki ot aras�nda pek fark yok gibi, bunun sebebi fazla sindirim yapmak i�in �ok yeme�e ihtiya� duyuyorlar ve ba��rsakta daha fazla tutuluyor. Ama bu ba��rsaklar�nda evrim sayesinde bir ba�ka sitsem daha geli�mi�tir.

����������� Otopsi ekibi evrimin filin a�z�n� g�nde 18 sat boyunca �i�neyebilecek �ekilde nas�l d�zenlendi�ini g�rmek i�in yap�lan �al��mada, hayvan�n �i�nerken yayd��� �s�n�n tamam� buradaki kan damarlar� taraf�ndan emilir. Alt �enenin hepsi kemikten olu�uyor. Filin az� di�i, insan ve di�er bir�ok memeliden daha uzun, ���tme y�zeyinde lamel ad� verilen bir�ok ��k�nt�ya sahiptir. Di� ilk olarak bir pul �eklinde sonra b�y�yerek uzun bir yap� halini al�yor ve �n taraftaki lameller k�r�ld���nda arkadan yeni lameller olu�arak di� s�rekli yenileniyor. Di�ide bulunmayan erkekte bulunan dev uzun di�ler, topra�� kazmada, yiyecek toplamada ve kavga etmede kullan�l�r. Birde erkek filler i�in di�in boyutlar�, �reme a��s�ndan b�y�k bir �nem ta��yarak, cinsel se�imlerinde evrim do�rultusunda erke�in g�c� ve h�kimiyetini g�sterirler. Ara�t�rmac�lara g�re; k���k bir di� on kilo gelebiliyor ve yeti�kin bir Asya filin uzun bir di�i 100 kiloyu bulabiliyor. Buda filin kafas�n�n yerden kald�ramamas� gibi problemler ortaya ��karabilir. Ama boyunlar�n k�sa olmas� bunu engelliyor. Boyunlar�n k�sal��� filin beslenmesini zorla�t�rsa da, beslenmelerini evrimsel a��dan, evrim ge�irmi�, uzun hortumlar� ile yapabilmektedir. Buda evrimin harika bir �rne�idir. Hortum ok�amak, selamla�mak, sosyalle�me, su i�me ve beslenme gibi ama�larda kullan�l�yor. Hortum i�inde hi� kemik bulunmayan, kafatas�na kadar uzanan, geni� bir hacme sahip iki burun deli�i olan ve a�a�lar� devirecek kadar g��l� bir organd�r. Hortum koku almada hassas, saniyede 45 litre su emebiliyor ve hi� su sarf etmeden a�za g�t�rebiliyor. Hortumdaki kaslar hortumu sa�a-sola ve a�a��-yukar� hareket etmede g�rev al�rlar.

����������� �o�u hayvan�n akci�erleri kaburga alt�nda s�v�yla dolu bo�lukta y�zerken; filin akci�eri istisna olarak elastik bir doku taraf�ndan kaburgalara yap���k durumda, bu doku kas�ld���nda, akci�erleri �i�iren kaslara ba�l�d�r.

����������� Bilim Adamlar� filin i� s�cakl��� bizimkiyle hemen-hemen 36 �C ve g�n i�erisinde v�cut s�cakl��� i� s�cakl��a g�re daha y�ksektir. Filler bu y�ksek �s�y�, bolca kan damar� i�eren b�y�k kulaklar� sayesinde ayarlayabiliyorlar. V�cuttan gelen s�cakkan kulak derisinin y�zeyine yak�n bulunan ince damarlara pompalan�yor ve burada hava ile so�utulan kan v�cuda geri pompalan�yor yani kulak bir radyat�r g�revi g�r�yor. Normal b�lgelere g�re s�cak b�lgelerdeki fillerin kulaklar� daha b�y�kt�r. Buda s�ca�a kar�� fili korumada rol oynayan evrim sayesinde b�y�k kulaklar olmu�tur.

����������� Bir filin v�cudunu ta��mada kemiklerin ne kadar g��l� oldu�u, onlar�n hem esnek ve kat� organik mineral maddelerden olu�an bir iskelete sahip olduklar�ndand�r. Filler a��rl�klar�n� iri kaslar� ve g��l� kemikleri ile desteklerler. Yap�lan ara�t�rmalara g�re fillerin v�cut a��rl��� fazla oldu�undan, bu kadar a��rl��� ayaklar�n nas�l ta��d��� ise evrimin gizeminde sakl�d�r. Fillerin 5 ayak parma��, bir�ok kas ve aya��n arka topu�unda bir ya� tabakas� bulunur. Bu ya� tabakas� yast�k g�revi g�r�p, filin a��rl���n� emip yay�yor ve fili ileri itmede bir yay gibi hareket yetene�ine sahiptir. Buda fillerin h�zl� ko�mada aya�a y�klenen a��rl���n, aya��n�n k�r�lma gibi olaylara dayan�kl� olmas�n� sa�l�yor.

 

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

 

1.       Bir filin ba��rsaklar� 1 g�nde ka� litre metan gaz� �retebilir?

2.       Fillerin �i�man g�r�nmesinin sebebi nedir?

3.       Filler g�nde ka� saat beslenirler?

4. Bir filin hortumunun i�inde ka� farkl� kas birimi vard�r?

5.       Bilim adamlar� fillerin hangi �zelli�inden dolay�, filleri deniz memelileri gibi adapte olmu�a benzetiyorlar?

6.       Filler sel�lozlu besinleri nas�l bir mekanizma sonucu t�ketebiliyorlar?

7.       S�cak b�lgelerde g�n i�erisinde bir filin deri s�cakl��� ka� derecedir?

8.       Filler ka� g�n i�erisinde kendi a��rl�klar� kadar besin t�ketirler?

9.       Yeti�kin bir filin v�cut a��rl��� yakla��k ka� tona ula�abilir?

10.   Fillerin akci�erlerinin di�er memeli t�rlerinin akci�erlerinden fark� nedir?

�������������������������������������������������������

 

Deniz B�Y�KERTA� E��T�M B�YOLOJ� 4.SINIF ���������������������������������