Filin Anatomik Yap�s� � Otopsisi Ve Evrimi
45 Dakika
������
�������� �Bilim adamlar� �l� bir Asya filinin neden bu
kadar b�y�k bir c�sseye sahip oldu�unu, i� anatomisini a��klamak ve evrimsel
s�rlar�n� a���a ��karmak i�in ara�t�rmalar yapm��lard�r.
�l� filin
patlamamas� i�in ilk �nce karn�n�n i�inde biriken gaz� bo�altarak incelemeye
ba�lam��lard�r. Karn�ndaki gaz bo�alt�ld�ktan sonra; derisini y�zerek kar�n
k�sm�na ula��l�yor ve kar�n k�sm�n�n yani;�
v�cut duvar�n�n �� katmandan olu�tu�unu g�r�yorlar. Filin bu kadar iri
v�cudunu canl� tutmay� derinin alt�ndaki karn� bir enerji sistem fabrikas� gibi
i�lem g�rerek sa�l�yor.
����������� V�cut duvar�n� �rten kaslar, v�cuda
destek sa�lamak i�in �� ayr� y�ne ve �apraz destek sayesinde b�ylece kaslar�n
bir y�ne do�ru y�rt�lmas� �nlenmi� oluyor. �nsan ba��rsa�� gibi filin ba��rsa��
da omentum ad� verilen �zel doku sayesinde v�cut
bo�lu�unun i�inde tutuluyor. Omentum ba��rsaklar�
saran kan damarlar�n� bar�nd�ran, ba��rsaklar� hasarlara ve mikroplara kar��
koruyan ince bir dokudur. Omentum ba��rsakta herhangi
bir delik(lezyon) varsa, o deli�in �zerini kapat�p ve bu delikten herhangi bir
�eyin d��ar� ��k�p v�cut bo�lu�una yay�lmas�n� engellemede fonksiyoneldir.
����������� A��zdan ald��� besin ilk olarak
mideye gelerek orda sindirilip sonra sindirilen besin inceba��rsa�a ge�iyor ve
inceba��rsak boyunca, besin Fermantasyon torbas�na yani; k�rba��rsa�a ula��l�p
burada t�ketilir. Bu besinlerin �o�u sel�lozlu oldu�u i�in k�rba��rsak direk bu
besinleri t�ketemez, t�ketmesi i�in bakteri ve mikroorganizmalara ihtiya�
duyar. Fil bu bakteri ve mikroorganizmalar� k�rba��rsakta �reterek; bu
sel�lozlu maddeleri t�ketir, bir �e�it Fermantasyon. Bundan dolay�
k�rba��rsakl� iri bir keseye ihtiya� duyarlar. K�rba��rsaktan sonra besin b�y�k
ba��rsa�a ge�erek burada emilerek hayvana g�� veriyor. Sonra besin b�y�k
ba��rsa��n sonunda toplanarak at�lmak �zere belli bir s�re bekletiliyor. Filin
b�y�k ba��rsa��ndaki ot ile do�a ortamdaki ot aras�nda pek fark yok gibi, bunun
sebebi fazla sindirim yapmak i�in �ok yeme�e ihtiya� duyuyorlar ve ba��rsakta
daha fazla tutuluyor. Ama bu ba��rsaklar�nda evrim sayesinde bir ba�ka sitsem
daha geli�mi�tir.
����������� Otopsi ekibi evrimin filin a�z�n�
g�nde 18 sat boyunca �i�neyebilecek �ekilde nas�l d�zenlendi�ini g�rmek i�in
yap�lan �al��mada, hayvan�n �i�nerken yayd��� �s�n�n tamam� buradaki kan
damarlar� taraf�ndan emilir. Alt �enenin hepsi kemikten olu�uyor. Filin az�
di�i, insan ve di�er bir�ok memeliden daha uzun, ���tme y�zeyinde lamel ad� verilen
bir�ok ��k�nt�ya sahiptir. Di� ilk olarak bir pul �eklinde sonra b�y�yerek uzun
bir yap� halini al�yor ve �n taraftaki lameller k�r�ld���nda arkadan yeni
lameller olu�arak di� s�rekli yenileniyor. Di�ide bulunmayan erkekte bulunan
dev uzun di�ler, topra�� kazmada, yiyecek toplamada ve kavga etmede kullan�l�r.
Birde erkek filler i�in di�in boyutlar�, �reme a��s�ndan b�y�k bir �nem
ta��yarak, cinsel se�imlerinde evrim do�rultusunda erke�in g�c� ve h�kimiyetini
g�sterirler. Ara�t�rmac�lara g�re; k���k bir di� on kilo gelebiliyor ve
yeti�kin bir Asya filin uzun bir di�i 100 kiloyu bulabiliyor. Buda filin
kafas�n�n yerden kald�ramamas� gibi problemler ortaya ��karabilir. Ama
boyunlar�n k�sa olmas� bunu engelliyor. Boyunlar�n k�sal��� filin beslenmesini
zorla�t�rsa da, beslenmelerini evrimsel a��dan, evrim ge�irmi�, uzun hortumlar�
ile yapabilmektedir. Buda evrimin harika bir �rne�idir. Hortum ok�amak,
selamla�mak, sosyalle�me, su i�me ve beslenme gibi ama�larda kullan�l�yor. Hortum
i�inde hi� kemik bulunmayan, kafatas�na kadar uzanan, geni� bir hacme sahip iki
burun deli�i olan ve a�a�lar� devirecek kadar g��l� bir organd�r. Hortum koku
almada hassas, saniyede 45 litre su emebiliyor ve hi� su sarf etmeden a�za
g�t�rebiliyor. Hortumdaki kaslar hortumu sa�a-sola ve a�a��-yukar� hareket
etmede g�rev al�rlar.
����������� �o�u hayvan�n akci�erleri kaburga
alt�nda s�v�yla dolu bo�lukta y�zerken; filin akci�eri istisna olarak elastik
bir doku taraf�ndan kaburgalara yap���k durumda, bu doku kas�ld���nda,
akci�erleri �i�iren kaslara ba�l�d�r.
����������� Bilim Adamlar� filin i� s�cakl���
bizimkiyle hemen-hemen 36 �C ve g�n i�erisinde v�cut s�cakl��� i� s�cakl��a
g�re daha y�ksektir. Filler bu y�ksek �s�y�, bolca kan damar� i�eren b�y�k
kulaklar� sayesinde ayarlayabiliyorlar. V�cuttan gelen s�cakkan kulak derisinin
y�zeyine yak�n bulunan ince damarlara pompalan�yor ve burada hava ile so�utulan
kan v�cuda geri pompalan�yor yani kulak bir radyat�r g�revi g�r�yor. Normal
b�lgelere g�re s�cak b�lgelerdeki fillerin kulaklar� daha b�y�kt�r. Buda s�ca�a
kar�� fili korumada rol oynayan evrim sayesinde b�y�k kulaklar olmu�tur.
����������� Bir filin v�cudunu ta��mada
kemiklerin ne kadar g��l� oldu�u, onlar�n hem esnek ve kat� organik mineral
maddelerden olu�an bir iskelete sahip olduklar�ndand�r. Filler a��rl�klar�n�
iri kaslar� ve g��l� kemikleri ile desteklerler. Yap�lan ara�t�rmalara g�re
fillerin v�cut a��rl��� fazla oldu�undan, bu kadar a��rl��� ayaklar�n nas�l
ta��d��� ise evrimin gizeminde sakl�d�r. Fillerin 5 ayak parma��, bir�ok kas ve
aya��n arka topu�unda bir ya� tabakas� bulunur. Bu ya� tabakas� yast�k g�revi
g�r�p, filin a��rl���n� emip yay�yor ve fili ileri itmede bir yay gibi hareket
yetene�ine sahiptir. Buda fillerin h�zl� ko�mada aya�a y�klenen a��rl���n,
aya��n�n k�r�lma gibi olaylara dayan�kl� olmas�n� sa�l�yor.
A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
1.
Bir filin ba��rsaklar� 1 g�nde ka� litre metan gaz� �retebilir?
2.
Fillerin �i�man g�r�nmesinin sebebi nedir?
3.
Filler g�nde ka� saat beslenirler?
4. Bir filin hortumunun i�inde ka�
farkl� kas birimi vard�r?
5.
Bilim adamlar� fillerin hangi �zelli�inden dolay�, filleri deniz
memelileri gibi adapte olmu�a benzetiyorlar?
6.
Filler sel�lozlu besinleri nas�l bir mekanizma sonucu t�ketebiliyorlar?
7.
S�cak b�lgelerde g�n i�erisinde bir filin deri s�cakl��� ka� derecedir?
8.
Filler ka� g�n i�erisinde kendi a��rl�klar� kadar besin t�ketirler?
9.
Yeti�kin bir filin v�cut a��rl��� yakla��k ka� tona ula�abilir?
10.
Fillerin akci�erlerinin di�er memeli t�rlerinin akci�erlerinden fark�
nedir?
�� �������������������������������������������������������
Deniz B�Y�KERTA� E��T�M B�YOLOJ� 4.�
SINIF �����������������������������������