�nsanlar�n Fareleri Uygulamalarda Kullanman�n Bilimsel Hayat
Hikayeleri (45 dak.)
S��anlar k���k ve ho� �eylerdir. �nsanlar�n �zerine atlama gere�i
g�r�rler. En k�t� kabuslar�m�zd�rlar. Bu canl�lar insanlar�n canlar�n�
s�karlar. 10 bin y�la yak�nd�r s��anlarla ya�ard�k fakat aram�zda b�y�k bir
sava� var art�k:. En bilinen t�r� Ratus Ratus� kara s��an�
ile Ratus norveticus g��men
s��an�d�r. G��men s��an insan�n �d�n� kopar�r. Genetik yap�s� �ekillenen� g�rb�z bir s��and�r. 570 s��an t�r� g�r�l�r.
Karanl�kta ilerlemeyle s�ra d��� bir y�ntem uygularlar. 90 cm yatay, dikey
olmakla, 1 metre s��rayabiliyor.� Bir
s��an kanalizasyon borular�ndan tuvaletten ��kabilir. Omlet, k�zarm�� ekmek
hatta bebeklerle bile beslenebilirler. �nsan yavrular�n� yemekle kalmaz kendi
yavrular�n� da yerler. Ratus kemirme anlam�nda
kullan�lmaktad�r. Her �e�it metali delme �zelli�ine sahiptirler. S��anlar�n
di�leri, biz insanlar�nkinden farkl�d�r. Fakat benzerlikler de bulunur.
Fizyoloji, sindirim, hormonlar, ba����kl�k gibi benzerliklerimiz vard�r.
S��anlar bizim zorluklara, hastal�klar�m�za sahiptir. S��anlar kurnaz, bencil
canl�lard�r. �ok k�zg�n ve y�k�c� olabilirler. S��anlar�n ihtiya�lar� ile
insanlar�nki ayn�d�r. S��anlar daha �nceki y�zy�l boyunca bile insanlar onlara
neredeyse ibadet edip onlar� tanr�la�t�rd�lar. S��anlar Asya Astrolojisinde
b�y�k bir �nem kazan�r. �in�de s��anlar astroloji de b�y�k �nem
kazanmaktad�rlar. E�er s��an y�l�nda do�mu�san�z zeki, �ekici, dikkat edilmez
ise bencil olunur. G�n�m�zde Asya�da halen s��anlara tap�n�rlard�. 1876 y�l�nda
Alman biyolog �arbon hastal���na sebep olan canl�lar s��anlard�r. S��anlar�
insanlara ta��mayan en b�y�k da��t�m servisi olarak s�yleyebiliriz. S��anlar
vebay� yay�yorlard�. �zerinde pireleri ta��yorlard�. Binlerce y�ld�r s��anlarla
rekabet halindeyiz ve insanlarla s��anlar aras�ndaki yar�� halen devam ediyor.
Beyaz s��anlar karanl�kta kan� daha ayr�nt�l� g�r�lmesini sa�lad�lar ve beyaz
s��anlar laboratuarlarda bir alet olarak kullan�ld�. Bug�n labaratuar
hayvanlar�n %85�i s��anlard�r.
A�a��daki sorular�n cevaplar� filmin ayr�nt�lar�nda vard�r
1)
Farelerde bulunan en �nemli iki t�r nedir?
2)
Efsaneye g�re fareli k�y�n kavalc�s�n�n yapt�klar�?
3)
S��anlar vebay� nas�l yay�yor?
�NSANLARIN FARELER� UYGULAMALARDA KULLANMANIN B�L�MSEL HAYAT H�KAYES�
Bu film de s�çanlar�n insan hayat�ndaki etkilerinde bahsedilmektedir.
Dünya çap�nda be� yüz otuz tür s�çan görülür ama baz� �eyler hepsi için ortakt�r. S�çanlar çiftle�meyi sever bu sayede hayatta kalma �anslar� yüksektir. Gramdan birkaç kiloya giden aral�kta her yerde kar��m�za ç�kabilirler. Karanl�kta ilerleme noktas�nda s�ra d��� bir yetene�e sahiptirler ve insanlar�n bulundu�u her yerde rahat bir �ekilde ya�arlar. Çimenliklerimizi korkusuzca istila ederler. Ancak; kabuslar�m�z da onlarda kurtuluruz. E�er ayak basacak herhangi bir yer varsa pençelerini geçirip yollar�na devam ederler.
Göçmen S�çan; insan�n ödünü patlat�r, göçmen s�çan canavard�r, genetik yap�s� yüz y�llar içinde �ekillenen büyük ve gürbüz bir s�çand�r.
S�çanlar�n öndeki iki kesici di�leri ortalama y�lda on santim uzarlar. Biz nas�l t�rnaklar�m�z� kesiyorsa onlarda di�lerinin boylar�n�n sabit kalmas� için sürekli kemirirler.Kemirmek için bulabildikleri her �eyi kullan�rlar; beton veya boru fark etmez her �eyi kemirirler, nerde ise her türlü materyal� delebilirler hatta paslanmaz çeli�i bile. Aç�kças� s�çanlar�n di�leri insanlar�n kinden sa�lamd�r.
S�çanlar�n insanlara benzeme yönleri: Fizyoloji, sindirim sistemi, ba����kl�k ve sinir sistemi gibi. Özde� de�iliz ama genetik yap�m�z yüz y�llar boyunca ayn� de�i�ime u�ram��t�r. S�çanlar bizim; hastal�klar�m�za, endi�elerimize ve zorluklar�m�za sahiptirler. Ancak; fizyolojik benzerlik hikayenin yaln�zca bir k�sm� as�l ortak noktam�z davran��lar�m�z. S�çanlar ne istediklerini çok iyi bilirler, a��r� benciler, ola�anüstü f�rsatç�d�rlar ve s�ra d��� bir �ekilde kurnazd�rlar. Belki onlar hakk�nda en çok nefret etmemizin sebebi bize benzemeleridir.
S�çanlar�n ta��d��� hastal�klar: Tifüs, lepto siporuz, hepatit E, bartonella ve belki de en kötüsü hanta virüsü.
Hanta virüsü, ilk olarak kore sava��nda görüldü. Bu en korkunç salg�lardan biri, kore de çarp��an on bin asker bu tan�mlanamayan hastal��a yakaland�. T�p ki di�erleri gibi ba�l�yor: A�r�, ü�üme, ate�. Ortalama bir gün içerisindeki durum, kendini iyi hissetmeme halinden ölüyormu� haline kay�yor. Virüs tan�mlayana kadar insanlar laboratuarlar da yakla��k otuz y�l çal��t�lar. Kore deki ara�t�rmac�lar ilk önce ta��y�c�n�n fare oldu�unu dü�ündüler. Ancak; 1980 y�l�nda s�çandan geçti�ini tespit ettiler. S�çanlara tuzak kurup yakalad���nda virüsün bula�t���nda emin oldular.
Veba Hastal���: �ncil de veba ile ilgili hikayeler anlat�l�r.
M.Ö 500 ve 600'li y�llarda veba görülmü�tür. 1200 y�l�n da haçl� seferlerinde veba tekrar görünmeye ba�lam��t�r. Belki en bilinen fikir on dördüncü yüz y�l da Bat� Asya'dan ortaya ç�kan ve ilerleyen kara ölüm devas�n�n farkl� ticaret yollar� üzerinde yay�ld��� idi. Hastal�k develerin s�rt�nda ilerledi, s�çanlar heybeler de kendilerine yer bulup bat�ya do�ru yol ald�lar ve bu s�çanlar veba ta��yorlard�. Karadeniz'e vard�klar�nda gemilere atlay�p yollar�na devam ettiler. Sonuç tam bir felaketti 1347 den 1351 e kadar kara ölüm Avrupa'y� tüketti. Yirmi be� milyon dan fazla insan öldü ki, bu üç insandan biri demektir. Mezarl�klar ta�t�, ölüler büyük çukurlara at�lmaya ba�land�. Ölüleri gömecek canl� güç bela bulunabiliyordu hepsi bu kadar da de�il binlerce s�çan da bu salg�nda öldü.
S�çanlar, Duvarlardan, kanalizasyonlardan ve evlerden ç�k�p ölmeye ba�lad���nda, insanlar veban�n yakla�t���n� biliyorlard� art�k yine kimse neden oldu�unu bilmiyordu. 150 y�l öncesine kadar göremeyece�imiz kadar küçük �eylerin ölüme sebep olaca��na inanm�yorlard�. Bütün bildik günah keçileri te�his edildi. �lk önce Yahudilerin bu hastal��� yayd��� dü�ünüldü, ard�nda cad�lar�. Yakmaktan k�rbaçlamaya kadar bir çok yol denendi ancak; hiçbir tedavi yolu bulunamad�. Üç yüz y�ldan fazla zaman boyunca veba gitti geldi, ta ki 1670 y�ll�nda ani ve bilinmeyen bir nedenle ölümlerin ard� arkas� kesilene kadar. Ancak; iki yüz y�l sonra insanlara neyin vurdu�u anlamaya ba�lad�lar. 1876 y�llar�nda Alman bir biyolog �arbon hastal���na bir bakterinin neden oldu�unu buldu. Bu gerçekte bat� medeniyetinin mikroplarla hastal�klar aras�ndaki ili�kiyi anlamaya ba�lad��� tarihti t�p için karanl�k ça�lar�n sona erdi�i tarihti. 1894'te Çin de veba tekrar ortaya ç�kt�. Ayr� çal��an iki bilim adam� birden hastal��a sebep olan hastal���n pire vas�tas� ile ta��nd���n� buldular. S�çanlar hastal��� insanlara ta��yan de�ildiler sadece aray�c� idiler. S�çan piresi ta��y�c� canl� idi, ard�nda bu pire insanlar� �s�rarak veba hastal���n� geçiriyordu.
A�A�IDAK� SORULARIN CEVABINI F�LM�N AYRINTISIN DA GÖREB�L�RS�N�Z.
1) S�çanlar�n insanlara benze yönleri nelerdir?
2) Göçmen s�çanlar�n özelikleri nelerdir?
3) S�çanlar�n ortak özelikleri nelerdir?
4) Veba hastal��� nas�l bir hastal�kt�r?
5) Veba hastal��� ilk olarak ne zaman ortaya ç�km��t�r?
6) Veba hastal���n� hangi canl� türü bula�t�r�r?
7) Mikrop hastal�k ili�kisi ne zaman anla��ld�?
8) S�çanlar neden kemiririler?
9) S�çanlar neleri kemirirler?
10) S�çanlar�n ta��d��� hastal�klar nelerdir?
11) Hanta virüsü sebep oldu�u hastal���n belirtileri nelerdir?