EVREN�N ��LEY��� YILDIZ S�STEMLER� OLU�UMU
G�ne� sistemi etraf�nda 8
tane gezegen ve 300�e a�k�n uydusu var. G�ne� sistemi iskambil kartlardan
yap�lm�� bir eve benzer. G�ne� sistemimiz samanyolu Galaksisinde milyarlarca
y�ld�zlar�ndan biridir.�� Samanyolu
Galaksisi yakla��k 12 milyar ya��ndad�r. G�ne� sistemi etraf�nda gezegenleri ve
uydular� dairesel bir �ekilde bulunduran �zel bir sistemdir bu yeni bir soru
uyand�r�yor. Bizim sistemimizde oldu�u gibi ba�ka y�ld�z sisteminde acaba
ayn�s� olu�ur mu? Mars� bu soruya yan�t aramak i�in g�ky�z�n�n en geni�
elektroskoplar�ndan biri olan Kekle inceliyor. Havaideki 4200 m2 Maoneka
da��n�n tepesinde bulunan bu elektroskopla evrendeki di�er gezegenlerin ke�if
etmeye �al���yor. Evrende g�ne� sisteminin karde�i olan milyarlarca daha
gezegenler sistemi var oldu�unu ifade eder. Ke�if edilen y�ld�zlar�n etraf�nda
tek gezegen bulunmad��� 2.3.4 ve daha fazla gezegen bulundurdu�u belirtiliyor.
Gezegenlerin kendi g�ne�leri etraf�nda d�nd�kleri s�rada �s� de�i�imlerini
g�zlemlemi� oldular. �ncelenen bir gezegenin g�zlemlenmesi sonucunda etraf�nda
d�nerken �s�n�p ve so�udu�unu g�zlemlediler. Bunun sonucunda geceyi ya�ayan
taraf� ve g�nd�z� ya�ayan taraf� incelendi, �s� fark�n�n bundan kaynakland���
g�r�ld�. Bunlar�n sonucunda g�ne� sistemleri her biri di�erinde farkl�
olabildi�i ama ortak noktalar� denen bir �ey var oldu�u s�ylenmi�tir. Bu ortak
nokta hepsi bir y�ld�z�n etraf�nda meydana gelmeleridir. �nce bulutsu ad�
verilen toz ve gaz bulutundan bir y�ld�z meydana geliyor buna Kartal bulutsusu
ad� verilir. Bunlar evrenin temelini olu�tururlar, baz�lar�na Akba�� bulutsusu
denir. Bunun defas� bir y�ld�z yuvas� oldu�u incelendi. �al��malar sonucunun�
da ihtimallerden biri yak�nlarda meydana gelen bir s�pernova patlamas� olabilir
denildi. Bu patlamayla meydana gelmi� gazlar kendi halindeki bir bulutun i�ine
s�k��m�� olabilir. Bunun i�inin iyice doldu�u ve onu s�k��t�r�yor olmas�d�r.
B�ylece bulut k�tle �ekimine yenik d��er hale gelir. K�tle �ekimi bulutun
kontrol�n� ele ge�iriyor. Bulut b�z��meye ve daha fazla gam emmeye ba�l�yor ve
bir d�nel diske d�n��m�� oluyor. Uluslararas� uzay istasyonunda g�k bilimci ve Astronot
Don Petti �eker ve tuz tanecikleriyle uzaydaki yer �ekimi eksikli�i �zerine
deney yap�yordu. Don Petti gezegenlerin kozmik tozdan nas�l olu�tu�u konusunu
incelerken Sterlin Lund kontrol odas�nda onu izliyordu. ��ine s�v� konulan
torbalara �eker ve tuz par�ac�klar� di�er torbalara kahve tozu yerle�tirdi.
Daha sonra torbalar� �i�irip par�ac�klar�n da��n�k de�il k�mele�ti�i g�r�ld�.
G�k bilimcilerin 40 y�ll�k problemi ��z�ld� denildi. Sistemimizde 100 ufak
gezegen vard�. Ne oldu ki sadece 8 tanesi kalabilmi�. Disklerin �arp��malar�
sonucunda olu�malar� �artt�r. Bazen b�y�k bazen k���k par�alara b�l�n�yorlar.
Baz�lar� b�y�k ve �arp��malarda b�y�k olur. Gezegenler birbirine �arp�yorlar
b�y�k olan sa� kal�yor di�erleri ise b�l�n�yor.�
Gen� gezegen Merk�r�e �arpt�. Tabakas� s�k�len Merk�r sadece demir
�ekirde�i kald�. D�nyada �arpmada kurtulamad�. Gezegen b�y�kl���ndeki bir nesne
d�nyan�n tam merkezine �arpt� ve d�nyan�n kabu�unun b�y�k bir b�l�m�n� uzaya
f�rlatt�. �arp��ma sonucunda olu�an enkaz d�nyan�n etraf�n� sard� ve ay�
meydana getirdi. Y�k�c� �arp��malar yakla��k 500 milyon y�l s�rd�. Mars, D�nya,
Merk�r ve Ven�s g�ne� sisteminin b�y�k �arp��malar�n �o�u g�ne� sisteminin i�
merkezinde meydana geldi. �� merkezinde meydana gelen �arp��malar sonucunda par�alanan
k���k gezegenlerin enkazlar� Asteroit ku�a��na d�n���yor. Kaya par�alar� ve
gezegen k�r�nt�lar�nda olu�uyor. �arp��malar�n �o�u g�ne�in i� sisteminde
meydana gelir. D�� sistemde bulunan Uran�s de �arpmaya maruz kald�. D��
sistemdeki gezegenlerin olu�umu 1 milyar y�la yak�n s�rm��. Bunlardan Uran�s ve
Nept�n gazdan ve buzdan meydana geliyor. Bunlar�n G�ne�in 4500 milyar km
�tesindeki y�r�ngede hareket eden Plato Kay p�r ku�a��ndaki nesnelerden biri
c�ce gezegen oldu�u fark edildi. Uran�s ve Nept�n yeni y�r�ngelerinde sabit
dururken i�teki sisteme Asteroitler ve kuyruklu y�ld�z ak�n� oldu. Kay p�r
ku�a�� g�ne�imizin sonu de�il. Ourt bulutu ad�
verilen ve trilyonlarca buzlu nesneden olu�an kabuklu �ok daha uzakta Ourt bulutu bulunur. Ourta g�ne�
���nlar� tam 1 y�l s�reyle ula�a biliyor.
������������������������������������� .���
������ A�a��daki Sorular�n Cevaplar�
Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
1)
G�ne� sistemimiz hangi galaksi sisteminde yer
al�r?�������������������������������������������������������
������������������
2)
Gezegenlerin y�k�c� �arp��malar� yakla��k ka�
y�l s�rm��?
3)
Ay nas�l olu�mu�?
4)
Samanyolu galaksisi yakla��k ka� ya��ndad�r?
5)
G�ne�in d�� sisteminde gazdan ve buzdan
meydana gelen gezegenler hangileridir?
6)
Kay p�r ve Asteroit ku�a�� nas�l olu�mu�?
7)
D�nya saat de ka� km h�zla d�n�yor ve g�ne�
etraf�nda bir turunu ne kadar s�rede tamamlar?
8)
Sat�rn gezegeni Nept�n gezegeni g�ne�
etraf�ndaki turlar�n�n ne kadar s�rede tamamlarlar?
9)
G�ne� sistemi d�zenli ve dairesel bir y�r�nge
olmasayd� ne olurdu?
10)
Mete ar kraterleri nas�l olu�mu�?
11)
G�ne� sistemindeki dairesel y�r�ngedeki
gezegenlerle Asteroit ve kuyruklu y�ld�zlar�n�n hareketleri neden farkl�l�k
g�sterirler?
12)
Astronot Don Petti deney yapma amac� neydi?
13)
Don Pettin �in deneysel sonucunda toz
par�ac�klar� neden k�me haline geldi?
14)
G�ne� sisteminde 4,6 milyar
y�l �nce meydana gelen olay neydi?
15)
G�ky�z�n�n en geni� elektroskopu hangisidir
nerede bulunur?
16)
65 y�l �nce dev bir Asteroit nerede d�nyaya
�arp��m��t�r?
17)
Saatte 72 bin km h�zla hareket eden Asteroit
d�nyaya �arpt���nda yapt��� etki ka� atom bombas�n�n yapt��� etkiden daha
fazlad�r?
18)
D�nyam�z� Asteroitlerden ve kuyruklu
y�ld�zdan hangi gezegen korur?
19)
Nept�n��n Uran�s�e g�re g�ne�e daha yak�n
bulunma nedeni nedir?
������������������������������������������� ��������������������KASIM
BASUK� �����������������������������������������������������������������������������
��������������������������� ������������������������������������E��T�M FAK�LTES�, FEN B�LG�S�
��RETMENL��� 4.SINIF