EVREN�N ��LEY��� YILDIZ S�STEMLER� OLU�UMU

G�ne� sistemi etraf�nda 8 tane gezegen ve 300�e a�k�n uydusu var. G�ne� sistemi iskambil kartlardan yap�lm�� bir eve benzer. G�ne� sistemimiz samanyolu Galaksisinde milyarlarca y�ld�zlar�ndan biridir.�� Samanyolu Galaksisi yakla��k 12 milyar ya��ndad�r. G�ne� sistemi etraf�nda gezegenleri ve uydular� dairesel bir �ekilde bulunduran �zel bir sistemdir bu yeni bir soru uyand�r�yor. Bizim sistemimizde oldu�u gibi ba�ka y�ld�z sisteminde acaba ayn�s� olu�ur mu? Mars� bu soruya yan�t aramak i�in g�ky�z�n�n en geni� elektroskoplar�ndan biri olan Kekle inceliyor. Havaideki 4200 m2 Maoneka da��n�n tepesinde bulunan bu elektroskopla evrendeki di�er gezegenlerin ke�if etmeye �al���yor. Evrende g�ne� sisteminin karde�i olan milyarlarca daha gezegenler sistemi var oldu�unu ifade eder. Ke�if edilen y�ld�zlar�n etraf�nda tek gezegen bulunmad��� 2.3.4 ve daha fazla gezegen bulundurdu�u belirtiliyor. Gezegenlerin kendi g�ne�leri etraf�nda d�nd�kleri s�rada �s� de�i�imlerini g�zlemlemi� oldular. �ncelenen bir gezegenin g�zlemlenmesi sonucunda etraf�nda d�nerken �s�n�p ve so�udu�unu g�zlemlediler. Bunun sonucunda geceyi ya�ayan taraf� ve g�nd�z� ya�ayan taraf� incelendi, �s� fark�n�n bundan kaynakland��� g�r�ld�. Bunlar�n sonucunda g�ne� sistemleri her biri di�erinde farkl� olabildi�i ama ortak noktalar� denen bir �ey var oldu�u s�ylenmi�tir. Bu ortak nokta hepsi bir y�ld�z�n etraf�nda meydana gelmeleridir. �nce bulutsu ad� verilen toz ve gaz bulutundan bir y�ld�z meydana geliyor buna Kartal bulutsusu ad� verilir. Bunlar evrenin temelini olu�tururlar, baz�lar�na Akba�� bulutsusu denir. Bunun defas� bir y�ld�z yuvas� oldu�u incelendi. �al��malar sonucunun� da ihtimallerden biri yak�nlarda meydana gelen bir s�pernova patlamas� olabilir denildi. Bu patlamayla meydana gelmi� gazlar kendi halindeki bir bulutun i�ine s�k��m�� olabilir. Bunun i�inin iyice doldu�u ve onu s�k��t�r�yor olmas�d�r. B�ylece bulut k�tle �ekimine yenik d��er hale gelir. K�tle �ekimi bulutun kontrol�n� ele ge�iriyor. Bulut b�z��meye ve daha fazla gam emmeye ba�l�yor ve bir d�nel diske d�n��m�� oluyor. Uluslararas� uzay istasyonunda g�k bilimci ve Astronot Don Petti �eker ve tuz tanecikleriyle uzaydaki yer �ekimi eksikli�i �zerine deney yap�yordu. Don Petti gezegenlerin kozmik tozdan nas�l olu�tu�u konusunu incelerken Sterlin Lund kontrol odas�nda onu izliyordu. ��ine s�v� konulan torbalara �eker ve tuz par�ac�klar� di�er torbalara kahve tozu yerle�tirdi. Daha sonra torbalar� �i�irip par�ac�klar�n da��n�k de�il k�mele�ti�i g�r�ld�. G�k bilimcilerin 40 y�ll�k problemi ��z�ld� denildi. Sistemimizde 100 ufak gezegen vard�. Ne oldu ki sadece 8 tanesi kalabilmi�. Disklerin �arp��malar� sonucunda olu�malar� �artt�r. Bazen b�y�k bazen k���k par�alara b�l�n�yorlar. Baz�lar� b�y�k ve �arp��malarda b�y�k olur. Gezegenler birbirine �arp�yorlar b�y�k olan sa� kal�yor di�erleri ise b�l�n�yor.Gen� gezegen Merk�r�e �arpt�. Tabakas� s�k�len Merk�r sadece demir �ekirde�i kald�. D�nyada �arpmada kurtulamad�. Gezegen b�y�kl���ndeki bir nesne d�nyan�n tam merkezine �arpt� ve d�nyan�n kabu�unun b�y�k bir b�l�m�n� uzaya f�rlatt�. �arp��ma sonucunda olu�an enkaz d�nyan�n etraf�n� sard� ve ay� meydana getirdi. Y�k�c� �arp��malar yakla��k 500 milyon y�l s�rd�. Mars, D�nya, Merk�r ve Ven�s g�ne� sisteminin b�y�k �arp��malar�n �o�u g�ne� sisteminin i� merkezinde meydana geldi. �� merkezinde meydana gelen �arp��malar sonucunda par�alanan k���k gezegenlerin enkazlar� Asteroit ku�a��na d�n���yor. Kaya par�alar� ve gezegen k�r�nt�lar�nda olu�uyor. �arp��malar�n �o�u g�ne�in i� sisteminde meydana gelir. D�� sistemde bulunan Uran�s de �arpmaya maruz kald�. D�� sistemdeki gezegenlerin olu�umu 1 milyar y�la yak�n s�rm��. Bunlardan Uran�s ve Nept�n gazdan ve buzdan meydana geliyor. Bunlar�n G�ne�in 4500 milyar km �tesindeki y�r�ngede hareket eden Plato Kay p�r ku�a��ndaki nesnelerden biri c�ce gezegen oldu�u fark edildi. Uran�s ve Nept�n yeni y�r�ngelerinde sabit dururken i�teki sisteme Asteroitler ve kuyruklu y�ld�z ak�n� oldu. Kay p�r ku�a�� g�ne�imizin sonu de�il. Ourt bulutu ad� verilen ve trilyonlarca buzlu nesneden olu�an kabuklu �ok daha uzakta Ourt bulutu bulunur. Ourta g�ne� ���nlar� tam 1 y�l s�reyle ula�a biliyor.

������������������������������������� .���

 

 

 

������ A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

 

1)    G�ne� sistemimiz hangi galaksi sisteminde yer al�r?������������������������������������������������������� ������������������

2)    Gezegenlerin y�k�c� �arp��malar� yakla��k ka� y�l s�rm��?

3)    Ay nas�l olu�mu�?

4)    Samanyolu galaksisi yakla��k ka� ya��ndad�r?

5)    G�ne�in d�� sisteminde gazdan ve buzdan meydana gelen gezegenler hangileridir?

6)    Kay p�r ve Asteroit ku�a�� nas�l olu�mu�?

7)    D�nya saat de ka� km h�zla d�n�yor ve g�ne� etraf�nda bir turunu ne kadar s�rede tamamlar?

8)    Sat�rn gezegeni Nept�n gezegeni g�ne� etraf�ndaki turlar�n�n ne kadar s�rede tamamlarlar?

9)    G�ne� sistemi d�zenli ve dairesel bir y�r�nge olmasayd� ne olurdu?

10)  Mete ar kraterleri nas�l olu�mu�?

11)  G�ne� sistemindeki dairesel y�r�ngedeki gezegenlerle Asteroit ve kuyruklu y�ld�zlar�n�n hareketleri neden farkl�l�k g�sterirler?

12)  Astronot Don Petti deney yapma amac� neydi?

13)  Don Pettin �in deneysel sonucunda toz par�ac�klar� neden k�me haline geldi?

14)  G�ne� sisteminde 4,6 milyar y�l �nce meydana gelen olay neydi?

15)  G�ky�z�n�n en geni� elektroskopu hangisidir nerede bulunur?

16)  65 y�l �nce dev bir Asteroit nerede d�nyaya �arp��m��t�r?

17)  Saatte 72 bin km h�zla hareket eden Asteroit d�nyaya �arpt���nda yapt��� etki ka� atom bombas�n�n yapt��� etkiden daha fazlad�r?

18)  D�nyam�z� Asteroitlerden ve kuyruklu y�ld�zdan hangi gezegen korur?

19)  Nept�n��n Uran�s�e g�re g�ne�e daha yak�n bulunma nedeni nedir?

 

 

������������������������������������������� �������������������KASIM BASUK�����������������������������������������������������������������������������

��������������������������� ������������������������������������E��T�M FAK�LTES�, FEN B�LG�S� ��RETMENL��� 4.SINIF