����������������������� ����������������EVREN�N
��LEY��� YILDIZLARIN DO�UM VE �L�M�
������������������������������������
�������� Y�ld�zlar,�iddetli bir �ekilde
do�arlar ve b�y�k patlama ile �l�rler. A��k bir gecede e�er �ansl� ise yakla��k
3000 y�ld�z g�rebiliriz. Y�ld�zlar evrendeki her �eyin temel yap� ta�lar�n�
olu�tururlar.
Bir
�o�u �ok uzakta oldu�u i�in haklar�nda pek az bilgiye sahibiz. Fakat bir tanesi
var ki bize yak�n oldu�u i�in y�ld�zlar hakk�ndaki her �eyi ondan ��reniriz. Bu
y�ld�z g�ne�tir. G�ne� ���nlar�n� y�ld�zlardan al�r. 4.6 milyar y�ld�r g�ne�
vard�r ve d�nyadan 165 milyon kilometre uzakl�ktad�r. G�ne� d�nyadan �ok daha
b�y�kt�r fakat g�ne�ten de b�y�k y�ld�zlar vard�r bunlar. Etekaren
G�ne�ten 5 milyon kez, Bittulchese Etekaren den 300 kez ve Wiwy Canis Macouris G�ne� ten
milyonlarca kez daha b�y�kt�r. Y�ld�zlar vebulaz ad�
verilen gaz ve toz bulutlar�yla ba�lar. Y�ld�zlar�n do�umu Alev, Oryon.Atba��, bulutsular�n�n
i�inde olu�urlar. Milyonlarca yeni y�ld�z�n do�umu bu bulutsular�n i�inde gizli
ve g�r�lmeyen bir �ekilde do�arlar. Bir y�ld�z�n ilk anlar� hi�bir zaman
g�r�lmez. Bir y�ld�z�n olu�umu i�in Hidrojen, Yer �ekimi ve zaman gereklidir.
Yer �ekimi toz ve gaz� bir araya getirir. B�ylece y�ld�z�n �ekirde�indeki �s� 8
milyon dereceye y�kselir. Bunun neticesinde b�y�k �apta bir enerji a���a ��kar
ve y�ld�z do�ar. Bir y�ld�z�n do�umu milyonlarca y�l s�rebilir. Y�ld�z�n
�ekirde�inde olu�an birle�me n�kleer birle�medir. Evrendeki en b�y�k enerji ve
g�� kayna�� n�kleer birle�medir. D�nyada y�ld�zlar�n ilk an�n� g�zlemlemek i�in
yapay y�ld�z giri�imleri bulunmaktad�r. Bunu i�in Tokama denilen bir laboratuar
yap�ld�. Bu laboratuarda hidrojen ve helyum �ok y�ksek s�cakl�klarda �arpt�r�l�r
ve n�kleer birle�me meydana getirilir. B�ylece yapay bir y�ld�z elde edilir.
Ancak bu y�ld�z�n �mr� saniyeden daha k�sa bir s�reye sahiptir. Ger�ek bir
y�ld�z�n �mr� ise milyonlarca belki de �milyarlarca
y�la sahiptir. Bunu sa�layan yer �ekimi kuvvetidir.
��������
��������
Y�ld�zlar�n parlama hikayesi de bir hayli ilgin�tir. Yer �ekimi kuvveti
y�ld�z�n d�� y�zeyine etki eder ve y�ld�z�n da��lmas�n� engeller. Ayn� anda
y�ld�z�n �ekirde�indeki n�kleer birle�me ise b�y�k �apta bir enerji a���a
��kart�r. Bu enerji de bir ���n demeti olu�turur b�ylece y�ld�zlar parlar ve
���k yayarlar. Bir y�ld�z�n ����� o kadar h�zl� ki bir saniyede d�nyan�n etraf�n�
7 kez dola��r. Bu ���k bir saatte 1080 milyon km yol kat eder. Baz� y�ld�zlar�n
���nlar� bize ula�ana kadar y�zlerce y�l ge�er. G�ne� ���n� bile bize ula�ana
kadar 8 dakika ge�er. Art�k baz� y�ld�zlar�n bizden ne kadar uzak ta oldu�unu
d���n�n. G�ne�in �ekirde�inden y�zeye ��kmak isteyen bir foton binlerce y�l
u�ra��r.
�
�������
Do�umdan itibaren har y�ld�z�n kaderi �l�mle sona erer. Yer �ekimi
n�kleer birle�meyle olan sava�� kazanacak ve y�ld�z�n �l�m�n� ba�latacak. Her
saniye g�ne� �ekirde�inde yak�t olarak kulland��� hidrojenin 554 milyon tonunu
yakar. B�yle devam ederse 7 milyon y�l sonra hidrojen bitecek ve g�ne�in
�ekirde�indeki birle�me yava�layacak. Ama yer �ekimine kar�� verilen m�cadele
hala devam edecek. Bu m�cadele sonras� g�ne�in y�zeyi haddinden fazla �s�nacak
ve g�ne� �i�meye ba�layacak. G�ne� binlerce kat daha b�y�k olacak ve
etraf�ndaki her �eyi kendine �ekecek. D�nyaya olan uzakl��� azalaca�� i�in
d�nyada her �ey yanacak, okyanuslar kaynayacak ve hayat sona erecek. G�ne art�k
yakacak olarak helyumu kullanacak. Bu �i�me belli bir yerden sonra b�y�k bir
patlama ger�ekle�tirecek. G�ne�ten geriye kalan k�sm� beyaz ve yuvarlak bir top
�eklini alacak. Bu yuvarlak helyumu karbon a �evirecek ve g�k y�z�nde beyaz bir
elmas haline gelecek. Demir elementi y�ld�zlar�n �l�m�ne neden olur. Y�ld�z�n
�ekirde�indeki birle�me ger�ekle�ecek ve enerjisini demire aktaracak. Demir de
bu enerjiyi d��ar�ya iletecek ve �ekirde�i ��kertecek. B�ylece �ok b�y�k bir
patlama meydana gelecek. Bu patlamaya S�per Nova denir. S�per novalar sonucu
bizim i�in gerekli bir �ok element meydana gelir. Evrenin temel yap� ta�lar�n�
olu�turan elemenler bu sayede meydana gelir. S�per novalar saniyeden �ok daha
k�sa s�rede meydana ger�ekle�ir. Bu sayede y�ld�z tozlar�n� uzay bo�lu�una
b�rak�r. Bu tozlar�n i�inde insan� olu�turan oksijen, hidrojen, karbon, silikon
ve demir elementleri bulunur. Bundan milyonlarca y�l sonra hidrojen atomu
evrende bitti�inde b�t�n y�ld�zlar �lecek ve yok olacak. Ondan sonra her yer
karanl��a g�m�lecek.
����������������������
.
������������������������������
��������������� ��A�A�IDAK� SORULARIN
CEVAPLARI F�LM�N AYRINTILARINDA VARDIR.
1} V�cudumuzda bulunan atomlar nerden
�retildi?
2} Evrendeki her �eyin temel yap� ta�lar�
nerden �retildi?
3} G�ne� ���nlar�n� nereden al�r?
4} Bug�ne kadar ke�fedilen en b�y�k y�ld�z
hangisidir?
5} Y�ld�zlar�n do�umunu sa�layan bulutsular�n
isimleri nelerdir?
6} Bir y�ld�z�n do�umu i�in gerekli yap�lar
nelerdir?
7} N�kleer birle�me nedir?
8} G�ne�in �ekirde�inde bulunan ve n�kleer
birle�meyi sa�layan elementler nelerdir?
9} Y�ld�zlar�n do�umu nas�l ger�ekle�ir?
10} Y�ld�zlar�n �l�m� nas�l ger�ekle�ir*
11} G�ne�in �l�m� nas�l ger�ekle�ir?
12} Demir elementi nas�l y�ld�zlar�n sonunu
getirir?
13} S�per nova nedir?
14} Evrenin temel yap� ta�lar� olan
elementler nas�l olu�ur*
15} Bundan milyonlarca y�l sonra her �ey
nas�l karanl��a g�m�lecek?
16} D�nyada yapay y�ld�z yapan laboratuar�n
ismi nedir? Bu y�ld�zlar neden yap�l�r?
����������������������������������������������������
EM�N OSLU. FEN B�LG�S� �4.A
09010004040