���������������������������������������������� ����EVREN�N ��LEY��� S�PERNOVALAR
���������� Patlamayla
�len ger�ek b�y�k y�ld�zlara s�pernova denir. Her �eyden �nce b�t�n ani
patlayan radyasyon atmosferi kavrulabilir.S�pernovalar �yok edicilerdir. Ayn� zamanda da d�nyam�z�n
temel elementlerini olu�tururlar.B�t�n y�ld�zlar gibi basit birer b�y�k n�kleer
reakt�rlerdir.Y�ld�zlar�n i�erisindeki f�zyon reakt�r� en basit ve yayg�n olan
element olan Hidrojeni yakalar.Reaksiyon H atomlar�n� bir araya kayna�t�r�r.Helyum
enerji �retir ve H a���a ��kt���nda y�ld�zlar Helyumu C la kayna�t�rarak
yanmaya devam eder. G�ne�imiz gibi k���k y�ld�zlar Karbon salg�larsa �lmeye
ba�larlar.�imdi yer�ekimi y�ld�z�n ortas�na do�ru �arpmaya ba�layacak
d��ar�daki� y�ld�zlar d��ar� do�ru
itilirler.K�rm�z� dev ad�nda b�y�k geni� bir gaz topu haline gelirler. Ama ince
c�ce milyarlarca y�l yanacak ama bizim gezegen sistemimiz al���lm���n d���nda
sadece bir �y�ld�za sahiptir. U�suz
bucaks�z y�ld�zlar�n s�rayla dizilmi� olmas�n�n nedeni;�ki y�ld�z �ld���nde
beyaz c�ce olu�ur. Beyaz c�ce daha fazla yay�ld���nda ba�ka y�ld�zdan daha
fazla olu�ur ,yo�unla��r ve daha az sabitle�ir.En nihayetinde beyaz c�ce
kom�usu olan di�er y�ld�zdan �ok daha fazla yol t�ketir ve bu da a��r�
y�klenmeye neden olur.��erdeki� Karbon ve
Oksijen daha sonralar� s�radan elementler haline gelir ama bu y�ld�zlar i�in
tehlikelidir.
����� Birinci s�n�f s�pernovalar demiri
trilyonlarca kilometrelere f�rlat�r.Evrenin b�t�n demiri buradan gelir.S�pernovalar
evrendeki her �eyi olu�tururlar.Hatta bizler �l� y�ld�zlardan yarat�ld�k.Gezegenimizin
erimi� merkezinden g�kdelenlerimize kan�m�zdaki hemoglobine kadar hepsi birinci
s�n�f s�pernovalar�n demirlerinden olu�ur.Alt�n ,g�m�� uranyum gibi
d�nyam�zdaki en a��r elementler ba�ka bir s�pernovadan gelir.Y�ld�zlar
a��rla�t�k�a yanmas� h�zlan�r.�ri y�ld�zlar ya�lan�r ve �l�rler i�lerindeki
n�kleer reaksiyon h�zlan�r.Duble y�ld�z s�pernovalar gibi ger�ekte �nce
Hidrojeni Helyuma ,Helyumu Karbona ve Karbonu oksijene d�n��t�r�rler.Beyaz c�ce
y�ld�zlar� �zerine ��kmezler.B�y�k y�ld�zlar�n yanmaya devam etmesi
kar��l���nda merkezlerinde yeni elementler olu�tururlar. B�y�k y�ld�zlar
Helyumu yakarak Karbon ve Oksijene d�n��t�rd�klerinde durmazlar devam ederler
ve Karbonu daha a��r element olan Neona ,Oksijeni Silikona d�n��t�r�rler. B�y�k
tek bir y�ld�zdan elementlerin a���a ��kmas�n� tetikleyen �ey biraz A s�n�f�
s�pernovalar�n patlamas�na neden olan demir, y�ld�z�n n�kleer f�zyolojisinden�
��kan b�t�n enerjiyi emer.N�kleer f�zyon iti� olmaks�z�n enerjisiz
yer�ekimi ba� g�sterir ve b�y�k y�ld�z yok olur.Y�ld�z bir s�pernova olabilmek
i�in on milyon y�l bekleyebilir fakat son zamanlara do�ru �ok �abuk geli�ir. �nan�lmaz
bir yo�unluk var suyun yo�unlu�undan binlerce trilyon daha fazla.Y�ld�z
patlad���nda� patlama y�ld�z�n d��
tabakas�na do�ru da��l�r ve g�reve ba�lar b�t�n elementleri devren daha
a��rla�t�r�r.Demir Kobalta d�n���r Kobalt nikele d�n���r daha sonra alt�na ,
platine ve uranyuma patlama buhar elementlerinden �ok k���k miktarda olu�ur.
����� �ay ka���� kadar n�tron y�ld�z 90 milyon
tondan daha a��rd�r.Baz� n�tron y�ld�zlar� �ok h�zl� d�ner ve geni� enerji
kaynaklar� yarat�r.G�ne�ten 30 defa b�y�k y�ld�zlar�n patlamas� durumunda magmeta ad�nda bir y�ld�z �retirler.Y�ld�zlar�n g�ne�ten
y�z kere daha a��r oldu�u patlamalarda s�pernova patlamalar� �ok b�y�k olur ve
bilim insanlar� bunlara hipernovalar ad� verir.Normal
bir s�pernova patlamas�nda yer�ekimi y�ld�z�n merkezini n�tron y�ld�z�na
�evirir. Bir kara delikten d�nyan�n k�tlesinin milyon kat�n� 1snye i�inde i�ine
�ekebilir.Gama ���nlar� kara deli�in y�ld�z�n d�� b�lgelerin y�rt�lmalar�nda
uza�a do�ru olu�urlar.Bunlar evrendeki en parlak objelerdir fakat sadece parlak
de�il ayn� zamanda �ld�r�c�lerdir.E�er bu patlama yeterince yak�n olsayd� b�y�k
yok olu�lara neden olabilirdi.Bilim insan� �u an yok olman�n gama ���n�
patlamas�ndan� oldu�unu d���n�yor.G�n�n
her sn de �l� y�ld�zlar�n patlamas�nda ���nlar olu�sa bile dev y�ld�z
patlad���nda evrenin en b�y�k patlamas�na neden olur fakat bug�ne kadar
kimsenin onlar�n bu g�c�n�n nerden geldi�ini bilemiyor.��� Zor olan bir sonraki ad�m olan
s�pernovalar�n N�trinolar� �retmesidir.N�trinolar atomlardan milyonlarca kere daha
k���kt�rler.Hepsi n�kleer santrallerden olu�mu�tur.Bir �ok k���k partik�l�n
v�cudumuza yakla�t���nda bir enerji olu�ur.Bu enerji s�pernova patlamas�ndan
hemen �nce merkez ��kt���nde atomlar k�r�l�r.merkez �ylesine �s�n�r ki atomlar�
n�trinolara �evirir.
����������� Astrologlar evrenin b�y�me h�z�n�n
yava�lad���n�n kan�tlaman�n bir yolunu olduklar�n� d���nd�ler.1908 y�l�nda
m�thi� bir bilime imza att�lar.Evrenin her �eyin �ekim g�c�n�n oldu�unu ve bu
objelerin k�tlelerinin evrenin yava�latt���n� ke�fettiler.Karanl�k enerjiden
kara deliklere s�pernovalar evrenin esrarengizli�ini ortaya ��kard�.S�pernovalar
bize galaksileri ,uydu sistemini ,y�ld�zlar� ve gezegenleri verdi.Bizleri
g�rd���m�z her �eyi yaratt�.��� Yok olu�
ve yarat�l���n bir arada olmas� evrenin kaderi �len y�ld�zlarda gizli.
�
A�A�IDAK�
SORULARIN CEVAPLARI F�LM�N AYRINTILARINDA VARDIR.
1-S�pernovalar nas�l meydana
gelirler?
2-Demir ,nikel ,kobalt
,platin gibi elementlerin bu denli nadir olmas�n�n nedeni nedir?
3-U�suz bucaks�z
�o�unluktaki y�ld�zlar�n s�ras�yla dizilmi� olmas�n�n nedeni nedir?
4-Evrendeki b�t�n demir
nereden meydana gelir?
������ 5-Beyaz c�ce nas�l olu�tu�unu anlat�n�z?
������������ 6-Duble
y�ld�z nas�l olu�ur?
����� 7-Pulsar nedir?
����� 8-Amerikan devleti Vela
Uydusunu neden g�nderdi?
����� 9-Gama ���nlar� nereden meydana geliyor?
���� 10-Hipernovalar
nedir?
���� 11-Bir gama ���n� d�nyaya �arparsa hangi sonu�lar
ortaya ��kar?
���� 12-Trilobitler
hakk�nda bilgi veriniz?
���� 13-Gama ���n� d�nyaya �arparsa hangi
sonu�lar ortaya ��kar?
���� 14-Bir�ok partik�l�n v�cudumuza
yakla�t���nda olu�an b�t�n enerji nerden geliyor?
���� 15-Macellan�ms�
bulut nedir?
�� ��16-N�trinolar�n �retmesi nas�l olu�ur?
���� 17-Karadeli�in
g�revi nedir?
���������� 18-N�trino detekt�r� nas�l olu�ur?
���� 19-Trilobitlerin
yok olmas�n�n nedeni?
���� 20-Karanl�k enerjinin �zellikleri
nelerdir?
���� 21-S�pernovalar bize neleri verdi ? ���
����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������
�����������������������������������������������������
������������ �EDA TAYFUR� FEN B�LG�S��
��RETMENL��� 4-A 09010004038