EVREN�N
��LEY��� G�K ADALAR-GALAKS�LER KARANLIK MADDE VE KARANLIK ENERJ�
�������
Samanyolu galaksisi yakla��k 12 milyar ya��ndad�r. �ok b�y�k sarmal
kollardan ve ortas�nda �i�lik bulunan b�y�k bir yuvarlakt�r. G�k adalar
y�ld�zlar�n do�duklar� ve �ld�kleri yerdir ve ortalama 100 milyar y�ld�z
bulunur. Toz bulutlar� nebula denilen gaz�n i�inde do�arlar 1 y�z y�l �nce
saman yolunun tek oldu�unu d���n�yorduk.
D�nyada uzakl��� metre ile �l�erken uzayda
g�k bilimciler �����n 1 y�lda kat etti�i mesafeyi kullanarak �l�erler. I��k
h�z�n�n 1 y�lda ald��� yol 9,5 trilyon km den biraz azd�r. g�k adam�z�n
merkezinden 25 bin ���k y�l� uzakl�ktay�z ve iki ucu aras�ndaki uzakl�k 100 bin
���k y�l�ndan uzun, bu kadar b�y�k olsa bile kozmik �l��lere g�re bir nokta
halindedir. Samanyolu bize g�re b�y�k olabilir ancak di�er galaksilere g�re
olduk�a k���kt�r. En yak�n galaktik kom�umuz ANDROMEDA'd�r. Andromedan�n iki
ucu aras�nda ki uzakl��� 200 bin ���k y�l� uzunlu�undad�r. Buda saman yolu
galaksisinin 2 kat� kadard�r. ALT 1011 g�k adas� bulunan en b�y�k g�k adad�r.
Bu g�k ada saman yolu galaksisinin 60 kat�d�r. G�kadalar evrenin olu�umundan
sonra yani b�y�k patlamadan sonra olu�maya ba�lam��t�r. HABBLE'nin teleskopu
her �eyi g�remiyordu baz� k���k noktalar�n tespitinde yetersiz kal�yordu.
�ilinin kuzeyinde ��l�n tepesinde AKT
��������
Yer �ekimi da��n�k tolu olan g�k adalar�n�n geleceklerini tahmin ediyor
ve bir arada tutuyordu. �o�u g�k adan�n kalbinde yer �ekimi kuvveti vard�r. G�k
adalar 12 milyar y�ld�r vard�r. Samanyolu galaksisi yer �ekimi kuvveti
sayesinde k���k y�ld�z gruplar�n�n birle�mesiyle olu�tu hortum gibi. G�k
adalar�n�n ortak bir noktalar� vard�r ve bu g�k adalar�n davran��lar�n� de�i�tiren
ortalar�nda bulunan b�y�k bir enerjiye sahip olan kara delikler sayesinde olmu�tur.
Bu enerji b�y�k bir h�zme �eklinde uzaya bo�al�r. Bu enerji bo�almas�na kuasar denir.
Bu da kara deliklerin kan�t�d�r. Bu g�k ada gruplar�n� bir arada tutacak kadar
enerjiye sahip de�ildi kara delik. Bu guruplar� ancak her yerde olan b�y�k bir
enerjiye sahip olan karanl�k madde sa�l�yordu.Karanl�k madde g�r�lemiyor ve
saptanam�yor ancak g�k adalar�n galaksilerin davran��lar�na bakt���m�zda
karanl�k maddenin var oldu�unu bize g�steriyor. Evrenin sistemli bir �ekil de
y�r�mesi b�t�n bu cisimlerin bir y�r�ngesi �eklinde ilerleyip hedeften
sapmamas� karanl�k madde sayesindedir G�k adalar�n�n hareketlerini ve yerlerini
tespit etmek i�in Meksika'da ki Apa�i g�zlem evinde kurulan SSGT teleskopu bu
cisimlerin hareketlerini 3 boyutlu izler. Bunlar� AL levhalara aktar�r. Bu
levhalar�n �st�ndeki her bir delik bir g�k aday� g�sterir. Bu deliklere fiber
optik kablolar tak�larak bu g�k adalar�n yerlerini tespit ediyor ve 3 boyutlu
grafiklerini ��kar�yor. G�k adalar s�rekli de�i�im ve hareket halindeler baz�
g�k adalar �arp��malar� sonucu birbirlerini yutarlar. Buda milyonlarca y�l
s�rebilir. Bu gidi�le samanyolu ile Andromeda g�k adas�n�n �arp��mas�
bekleniyor. Muhtemelen 6 milyar y�l sonra samanyolu diye bir g�k adas� olmayacak.
Bu �arp��madan sonra mikromeda diye bir g�k ada olu�acak. Bu �arp��ma sonucunda
Samanyolu�nun kollar� kopabilir. D�nya ise herhangi bir yere savrulabilir. Bu
�arp��ma sonucu g�ky�z� akkor haline gelebilir ve buda bizim d�nyam�z�n sonuna
neden olabilir.
�����������
�� ���Karanl�k maddeden sonra ba�ka bir �eyin daha
fark�na var�ld� buda karanl�k enerjidir. Karanl�k maddenin tam tersi etki
yap�yor son 10 y�l i�erisinde tespit edilmi�tir. Karanl�k enerji ve karanl�k
madde sava�� sonucu karanl�k enerji galip gelecek ve her �eyi birbirinden
koparacakt�r. Tahmini s�re 1 trilyon y�ld�r. �u an ki incelemeler d�nyan�n
g�vende oldu�unu ve sistemli bir �ekilde yoluna devam etti�ini g�steriyor.
������������
����A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin
Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
�
1-)Evren nas�l olu�tu?
2-)G�k adalar nedir, nas�l olu�tu?
3-)Evrenin en b�y�k g�k adas� hangisi ve
saman yolunun ka� kat�d�r?
4-)Kuars nedir?
5-)G�k adalar� bir arada tutan kuvvet nedir?
6-)AKT'nin �zellikleri
nelerdir?
7-)S�per g�k ada k�meleri nas�l olu�mu�tur?
8-)Kara delikler nerede bulunurlar?
9-)G�k cisimlerinin daha saydam ac�k bir
�ekilde g�r�nmesine sebep olan madde?
10-)Kara delikli�in var oldu�unu kan�tlayan
olay nedir?
11-)Karanl�k madde nedir?
12-)G�k adalar �arp���r m�?
13-)Karanl�k enerji nedir?
14-)Karanl�k enerji ile Karanl�k madde
aras�nda nas�l bir ili�ki vard�r?
15-)G�kada gruplar� neden birbirlerinden
ayr�lm�yorlar?
16-)Saman yolun galaksisinin gelecekte
�arp���p yok olaca�� g�k ada hangisidir?
����������������������������������������������������������������
NECAT� CEYLAN
����������������������������������������������������������������
E��T�M FAK�LTES� FEN B�LG�S� ��RETMENL��� 4.SINIF