EVREN�M�Z NASIL OLU�TU

EVREN�M�Z NASIL OLU�TU? ��NDEK� FARKLILA�MALARIN OR�J�NLER� VE FARKLILA�MA MANTI�I. 46 dk.

�� Bu filmde bilim adamlar� elde edilen bilgiler ve varsay�mlar do�rultusunda evrenin olu�umu hakk�nda g�r��le ileri s�r�lmektedir.

�� Bilim adamlar� �ncelikle zaman�n ba�lang�c�n� belirlemeye daha do�rusu b�t�n her �eyin patlaman�n, zaman�n gibi t�m unsurlar�n ba�lang�c�n� bulmaya �al��yorlar. Bunun i�in �u an evren de var olan gezegenler veya di�er g�k cisimleri incelenip fikir sahibi olmaya �al��yorlar. �rne�in Hubble ba�ka y�ld�zlar� ararken Andremeda ad�ndaki galaksiyi ke�fetti bu da bilim adamlar�na evrende ba�ka galaksilerin varl��n� kan�tl�yordu. Ya da Einstein nin �al��malar� sayesinde bilim adamlar� evrenin bir k�tle-enerji ili�kisi i�inde olu�tu�unu kavrad�lar. Tabii bu bulu�un dezavantaj� insanlar atom bombas� yap�m�nda kulland�lar.

�� Bilim adamlar� evrenin olu�umunu ba�ta meydana gelen bir dengesizlik ile anlatmaktalar. Onlara g�re ba�ta olu�an madde ve anti madde �at��mas� sonucu evrenin var oldu�unu ileri s�rmekteler. Tabi buda ba�ta atomun olu�mas� ile ba�lad� ve atomlar b�ylelikle geli�ti. Ayr�ca bu filmde ��ktan da bahsedilmekte ve ��n i�in ba�lang�� k�sm� olabilece�i belirtiliyor. Bilim adamlar� evrendeki ke�iflerini, evrende yay�lan radyasyonu hesaplay�p evreni anlamaya �al��t�lar bunun i�in bir uzay arac� icat edildi ve bu uzay arac�n�n g�revi evrendeki radyasyonu �l�mekti ve sonu�ta ��kan �l��mler bilim adamlar� i�in �ok �ey ifade etmekteydi.

�� Bilim adamlar� evrenin olu�umu i�in gerekli olan atomlar�n nereden geldi�i konusunda yapt�� al��malar neticesin de y�ld�zlar�n atom �rettikleri konusunda hem fikir oldular bunun i�in yap�lan Hubble uzay teleskopu ise onlara �ok ayr� bir �ey sundu evrende var olan di�er galaksileri. ��phesiz bu bilim adamlar� i�in �ok yararl� bir i� olmu�tu ��nk� hem istedikler �ekimleri elde etmi�lerdi hem de yeni galaksileri. Bilim adamlar� bu galaksilerden gelen ��k spektronlar�n� inceleyince bu galaksilerin farkl� atomlardan olu�tu�unu buldu. Temelde basit yap�lar bir araya gelip daha a��r olan elementleri olu�turmu�tur. Bu bilgi bilim adamlar�na yeni bir ger�e�e g�t�rd� o da s�per nova patlamalar�d�r. Bu patlama �mr� biten y�ld�zlar�n �ekirdeklerinin a��rla�mas� ve yo�unla�mas� sonucu b�y�k bir patlamayla patlamas� ile ger�ekle�ir. Ve bu patlamadan sa��lan par�ac�klar evrenin her taraf�na yay�ld� tabii bir k�sm� bize de ula�t� ve b�ylelikle ya�am i�in gerekli olan atomlar toplanm�� oldu.

�� Bu filmde bilim adamlar� s�per nova patlamalar� ve b�y�k patlamalar sonucu olu�tu�unu ve benzer bir �ekilde de yok olaca��n� ileri s�rmektedirler.
Ba�lang��ta hi�bir �ey yoktu. Ne uzay ne zaman� Evrenimiz ve evrendeki her �ey yani evimizden tutun ta ki d�nya ve d�nya d��ndaki varl�klar�n nas�l olu�tu�unu nereden� geldi�ini��renmekteyiz. Kendi bulundu�umuz gezegenden uzaya bak�nca milyarlarca galaksiyle bezenmi� bir evren g�r�yoruz.Evrenin ba�lang��ta avu� i�imize s��acak bir boyuta oldu�u ve her �eyin yani y�ld�zlar galaksiler,hayat�n temel ta�lar�,kemiklerimizdeki kalsiyum,�ehirlerimiz ve makinelerin hammaddeleri� ��Her �ey evrenden olu�mu�tur.Bilimin asl�nda evrenin nas�l olu�tu�unu ve nas�l �lece�ini bulmak i�in uzay ve zaman aras�nda bir yolculuk yap�yor.Biz biraz kozmik ve biraz da b�y�k patlaman�n kal�nt�s�y�z.Ba�lang��ta hi�bir �eyin olmad�� ve �nce bir ��n do�du�u ve bunun giderek sonsuz s�cakl�kta bir ate� topu h�cresine d�nm��t�r.Bu ate� topu i�inde t�m evreni bar�nd�r�r.Evrenin bir zamanlar� �ok k��k bir yap� oldu�u fikri Amerikal� bir astronoma aittir.1920�lerde bir�ok g�k bilimci, karanl�k g�ky�z�nde g�r�nen her �eyin galaksimizin bir par�as� olan y�ld�zlar ve Samanyolu oldu�una inan�rlard�.Amerikal� astronom bunun b�yle olmad��n� bunlar�n bir y�ld�z �ehri oldu�unu ve �ok uzaktaki bir galaksi oldu�unu savunmu�tur.Baz� bilim adamlar�na g�re big bang teorisi evrenin ba�lang�c� ile ilgili bir teori de�il,evrenin nas�l geli�ti�ini anlatan bir teoridir.Evrenden hem madde hem de anti madde olu�mu�tur.Bu iki olgu aras�nda bir dengesizlik olmu�tur. Bu dengesizlik sayesinde her �ey olu�mu�tur.1963 y�l�nda iki bilim adam� kozmik radyo dalgalar� ile �al��malar yaparken bir ses duyarlar ve bu sinyalin kayna��n� ara�t�rmaya ba�larlar.Bu ke�if zaman�n en b�y�k geli�mesidir.Evren ba�lang��ta s�k��k ve sislerle kapl�yd�.Evren geni�ledik�e so�uyor ve bu y�zden elektronlar yava�lar, protonlar da yava�layan bu elektronlar� yakalay�p �nce hidrojen daha sonra helyum y�kl� atomlar� olu�turur.Evren b�y�k patlama sonucunda olu�tu�unda p�r�zl� bir yap�dad�r.2001 y�l�nda mikro dalga radyasyonun arkas�nda olanlar� bulup detayl� bir �ekilde analiz edecek bir uzay roketi f�rlat�ld�.Bunun sonucunda asl�nda evrenin d�z� ve s�k��k olmad�� ini�ler ve ��k��lar oldu�u bulundu.Bu minik p�r�zler galaksi ve y�ld�zlar� olu�turacakt�.Y�ld�zlar�n atom olu�umunu destekledi�i fikri 20.y�zy�lda ortaya ��kt� ve tek bir patlamadan yani sadece b�y�k patlama teorisinden olu�tu�una inan�lm�yordu.Bilim adamlar�n�n bu teoriyi inceleyip onaylamas� y�llar� ald�.1990 y�l�nda nasa taraf�ndan uzay teleskopu f�rlat�ld�. Yeni do�an y�ld�zlar�n yeni element olu�turup olu�turmad�� incelenecekti.D�nya �zerinde insanlar�n ortaya ��kmas�na 13 milyar y�l vard� ancak Cr,Zn,Au,Pt gibi elementler eksikti. S�pernova ad� verilen devasa parlayan y�ld�zlar.Hafif elementlerden meydana gelen y�ld�zlar yak�t� t�kendi�inde kendi i�lerine ��kmeye ba�lad�.Bu s�rada b�y�k bir enerji ve patlama a��a ��kt�.Bu patlamalar �ylesine g��l�yd� ki� Fe� den bile daha a��r elementlerin kayna�mas�na sebep olup,�retim band�n� yeniden devreye soktu.Bilim adamlar�,S�pernovalar olmasayd� evrendeki hi�bir �eyin olu�mayaca��n� savunmaktad�r .Gezegenimizde atmosfer olu�umu 500 milyon y�lda tamamlan�r.�nce tek h�creli canl�lar daha sonra bitkiler, hayvanlar ve insan olu�ur.Evrenin gelece�i konusun da ise bir teoriye g�re evrenimizdeki buhar�n bitece�i ve geli�imi duraca�� savunuluyor.Yani her y�ld�z her galaksi ve her atom y�k�lacak ve tek bir s�per yo�unluk noktas� yani� b�y�k k�r�lma noktas� olu�acak. Ancak bilim adamlar� evrenin durma noktas�na gelmeyece�i eskisi gibi� b�z��meyece�i tam aksine evren daha da h�zlanacak ve bu y�zden da��lacak� madde temel yap�s�na d�necektir. Nihayetinde evren �lecek ve ard�nda so�uk ve karanl�k bir yer b�rakaca�� savunulmaktad�r.��

A�A�IDAK� SORULARIN CEVAPLARI F�LM�N AYRINTILARINDA VARDIR

S.1 Zaman�n ba�lang�c� ne zaman olmu�tur.?

�� S.2 B�y�k patlama fikri nas�l do�du ?

�� S.3 Soludu�umuz hava i�ti�imiz su, i�in gerekli olan atomlar ve ya�am i�in gerekli olan t�m�hammaddeler nas�l olu�tu?

��� S.4 Biz neden biraz kozmik biraz da b�y�k patlama kal�nt�s�y�z.

�� S.5 Y�ld�z patlamalar� dedi�imiz olay�n di�er ad� nedir?

�� S.6 E= mc² denklemi bize hangi bilgileri vermi�tir?

�� S.7 Evrenin birle�imini tamamlayabilmesi i�in hangi elementlere ihtiya� vard�?

�� S.8 Cr,Zn,Au,Pt gibi elementler hangi olaylarla ve nas�l olu�tu?

�� S.9 Bilim insanlar�na g�re ya�am�m�z neye ba�l�d�r?

�� S.10 S�pernova�lar denilen olaylar olmasayd� ne olurdu?��
S.11 V�cudumuzu olu�turan atomlar nereden gelmi�tir?
S.12 Evrenin geni�ledi�inin belirtileri nelerdir?

     S.13 Evren olu�tu�undan ka� saniye sonra d�nya olu�mu�tur?
     S.14 Atom bombalar�n�n �ld�r�c� etkisi nedir?
     S.15 Madde ve anti madde aras�nda nas�l bir ili�ki vard�r?
     S.16 Atomlar nas�l olu�tu?
     S.17 I��k ne i�e yarar?
     S.18 Hubble uzay teleskopu ne i�e yar�yor?
     S.19 Demir nas�l olu�tu?
     S.20 Evrenin ilk olu�umunda ortaya ��kan atom sesi nas�l olabilir?
     S.21 S�per nova patlamalar� nedir?
     S.22 Evren nas�l yok olacakt�r?
Salih G�LEN Biyoloji E�itimi Y�ksek Lisans ��rencisi 2009 (Fen Bilgisi ��retmeni)
�ahin CEYHAN Fen Bilgisi ��retmenli�i-4 2009