Deniz Ekosistemi ve Zehirlilerinden Panzehir Geli�tirmek

�� Deniz y�lanlar�n�n 50 kadar t�r� vard�r. Avustralya�n�n tropikal sular�nda bunlar�n �o�unu g�rmek m�mk�nd�r. Deniz y�lanlar� havayla solunum yapar. Denizalt�nda bir saate kadar kalabilirler. Bu y�lanlar d�nyan�n en etkili zehirlerine sahiptir. Brain Frain y�lanlarla ilgili ara�t�rmalar yapm��t�r. Deniz y�lanlar�ndan daha iyi panzehir elde etmek istiyorsak �nce zehrin kendisinden anlamal�y�z. Her y�lan t�r�n�n kendine �zg� kimyasal form�l� vard�r. Zehirlerdeki k��k partler bile bir zehire kar�� i�e yarayan panzehiri di�erine kar�� yarars�z k�labiliyor. B�yle olunca da, zehiri detayl� bi�imde incelemek gerekir. Bunlar� yapmak i�in ise; y�lanlar� yakalamak ve �rnekler almak gerekir. G��l� zehirleri olmas�na kar��n deniz y�lanlar� sald�rgan canl�lar de�ildir ve insanlar� pek �s�rm�yor. Deniz y�lanlar� okyanus ya�am�na �ok iyi uyum sa�lam��lard�r. Omurgalar�n�n yap�s� ve k�rek gibi kuyruklar� y�zme yetene�ini artt�r�yor. Dal�� s�ras�nda burun deliklerini s�k�ca kapat�rlar. Derileri deniz suyundaki oksijenin do�rudan kanlar�na kar��mas�na olanak tan�yor ve b�ylece iki soluk alma aras�ndaki s�reyi uzat�yorlar. Brain Frain y�lan t�rleri ile ilgili ara�t�rmalar� yap�yor y�lanlar� gerekti�i gibi tan�ml�yor ard�ndan y�landan zehiri almak i�in lastik kapa�� y�lan�n a�z�na b�rakarak lastik kapa��n yapt�� bas�n� y�lan�n zehir ak�tmas�n� sa�l�yor. Bunun gibi bir y�landan bir seferde 100 mg kadar zehir sa�lanabiliyor. Ama bu zehrin 2-3 mg.� bal�klar� ve insanlar� �ld�rmeye yetiyor.

�� Kozalak Salyangozu en etkili kimyasal (panzehir) maddelerden birini ta��yor. Prof Dr. Welmut kozalaklar� ara�t�rmak i�in geceleri �al��malara kat�l�yor. Bir kozalak salyangozu 10 insan� zehirleyecek zehire sahiptir. Bu zehrin panzehiri yoktur. Genelde zehirlerini k��k bal�klara kar�� kullan�rlar ve avlar�n� s�k� bir g�zlemden sonra yakalar. �nsanlar�n sinir sistemi bal�klara benzedi�inden insanlarda bu zehirden etkileniyor. Kozalak salyangozu av�n� avlayaca�� zaman ba��ndaki m�zra�� bal��a saplay�p zehrini bo�alt�yor ve av�n� b�yle yakal�yor. Bal�� durdurmak i�in saniyeden daha az s�resi oldu�u i�in bal��a �ifte darbe vuruyor. Birinci darbe zehrin Kamotaksin ad� verilen bile�eni sinir sinyallerini kontrol eden kap�lara yerle�iyor. T�m devreleri bozup a��k kalmalar�n� sa�l�yor ve sinirlerin s�rekli olarak sinyal iletmesine neden oluyor. Sonu�ta bal��n kaslar� kontrol edilemez bir bi�imde kas�l�yor hayvana kramp giriyor. Bal�k kendini toparlayamadan ikinci darbe geliyor. Kamotoksin sinirlerle kaslar�n aras�ndaki ba�lant�lar� vuruyor. B�ylece kaslar�n emir almas�n�n �n�ne ge�iyor. Kas�lmalar hafiflerken bal��a fel� iniyor. Salyangozlar�n �ld�rd�kleri insanlar �lmeden �nce �ok az ac� �ekiyor. ��nk� sinir sisteminin mesaj iletme yetene�ini k�reltiyorlar. Zehirli hayvanlar�n avlar�n�n sinir sistemini yok etme yetenekleri bilim adamlar�n�n dikkatini �ekiyor. Poll Ellut ve ekibi kozalak salyangozunu laboratuar ortam�nda incelerken 100 den fazla bile�ik elde etti. Bu bile�ik ac� mesajlar�n�n iletilmesini engelliyor. Sinaps� engelleyen bu maddeye a�r� kesici olarak b�y�k umutlar ba�lan�yor. ��nk� morfinden �ok daha etkili potansiyeli ta��yan, bu maddenin yan etkileri de bulunmamaktad�r.

�� S�ngerler �ok organizmal�lar�n en basitleridir. D�nyada 15000 civar�nda bulunmaktad�r. Avustralya�da 5000 t�r� vard�r. S�ngerlerin g�ze �arpan silahlar� ve savunma sistemleri yoktur. Kimyasal bile�ik �retme yetenekleri �oktur. Bir kimyasal�n 40 de�i�ik �e�idini �retebilirler.

�� Kuzey Avustralya�n�n tehlikeli sular�nda �al��an ara�t�rmac�lar g�zlerimizin a��lmas�n� sa�l�yor. Her canl� yarat�kta �yle kimyasal maddeler ve bilinmeyen �zellikler olabilir ki; g�n gelir onlardan da yararlan�r�z. Art�k bu tehlikeli sulardan uzak durmaya �al��t��m�z d�nemi geride b�rakt�k. �imdi bizi �l�m�n pen�esinden kurtar�p ya�am versinler diye bu katil yarat�klar�n yard�m�n� ar�yoruz. Do�an�n ola�an�st� ve gizli g�zelliklerini ortaya ��karabilmemiz ve onlara sayg� duymam�z gerekiyor. E�er bunlara g�z�m�z� kapat�r ya da yok olmalar�na seyirci kal�rsak kendimiz zarar g�r�r�z.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

1-Deniz y�lanlar� denizin alt�nda ne kadar s�rede kal�yor.

2-Deniz y�lanlar� ya�amlar�n� nas�l devam ettiriyor.

3-Deniz y�lanlar�n�n uyum sa�lad�klar� ortam neresidir.

4-Kozalak salyangozundan �imdiye kadar ka� ki�i ya�am�n� kaybetmi�tir.

5-Kozalak salyangozlar� g�n�n hangi vaktinde aktiftirler.

6-�nsanlar neden kozalak salyangozunun zehrinden etkileniyor.

7-Kozalak salyangozu t�pta kullan�labilir mi kullan�l�rsa yan etkisi olur mu?

8-S�ngerler nas�l meydana gelir.

9-S�ngerlerin cans�z sabit canl�lar olmad�� nas�l test edilmi�tir.

10-D�nyada ve Avustralya�da ne kadar s�nger t�r� bulunmaktad�r.

�� E��T�M 5.SINIF T�LAY KORKMAZ