Hayvanlar�n
Duygular�n� D��a Vuru�lar� Hayvani Duygular�n Davran��sal �fadeleri
�� Hayvanlar�n kelimeleri olmayabilir ama
dilleri vard�r. Hayvanlar�n �a�r�lar�, hayk�r��lar� hatta �ark�lar� ve
anlamlar� bile var. Y�llar boyunca sadece insanlar�n y�ksek duygulara sahip
oldu�una dair bir bilimsel varsay�m vard�.
�
�� Afrika�daki fillerin duygusal i�aretlerini
inceleyen iki ara�t�rmac� inan�lmaz g�r�nt�lere tan�k olmu�lar. Bir fiil
ailesinin fiziksel ve duygusal kriz an�nda g�sterdikleri ola�an �st� ba�l�l�k
bu g�r�nt�lerden sadece biridir. Olay ��yle oluyor: Filler i�in olduk�a zor bir
d�nemdi ve kurakl�k ba�lam��t�. Fiil ailesi yollara d��m�� g�� ediyorlard�.
Sular kuramak �zereydi ve her �amur i�indeydi. Filler genelde hortumlar�n� suya
dald�rarak su i�meye �al���rlar. Fiil ailesinin bir �yesi olan yavru bir fiil
su �ukurundan su i�meye �al���rken su �ukuruna d���veriyor. Batakl��a d�nen su
�ukuru yavru fiil �amur i�ine d��er d��mez yavru kendi i�ine do�ru �ekmeye
ba�l�yordu. Anne fiil durumu fark etmi� olacak ki ba��rarak dikkat �ekmeye
�al���yordu. Daha sonras�nda anne fiil dizlerine �st�ne ��kerek hortumunu ve
di�lerini yavru fiilin alt�na koyarak ��karmaya �abal�yordu. Anne fiil yavru
fiili ��karmaya �al���rken oradaki ba�ka bir fiil �ukurun kenar�n� ezerek rampa
yapmaya �al���yordu. B�ylece yavru fiil d��ar� �ukurdan ��kt���nda �ok kolay
bir �ekilde yukar� do�ru ko�abilecekti. Tam bu s�rada etrafta bir bufalo s�r�s�
vard�. Baz� filler annen fille beraber yavruyu kurtarmaya �al���rken baz�
fillerde etrafta bulunan bufalo s�r�s�n� da��tmaya �al���yordu. Tam anlam�yla
toplulu�un ortak bir �abas� vard�. Toplulu�u b�ylesine bir arada tutan �ey
sosyal duygular olabilirdi.
���Do�ada ya�ayan canl�lar aras�nda en fazla
ifadesi olan bir y�ze sahiptir. �empanzelerin y�z ifadeleri �zerindeki
�al��malar duygular�n� �l�menin bir yoludur. �al��malar �imdiden y�ksek
primatlarda tan�nabilen en az be� evrensel ifade tan�mlad�. Korku, i�renme,
mutluluk, �a�k�nl�k ve �fke gibi ifadeler tan�mlanan evrensel ifadelerdir. Primat
ara�t�rmac�lar� hangi bireylerin ba�aral� olaca��n� belirlemede arkada�l���n
sertlikten daha �nemli oldu�unu s�yl�yor. �empanzelerin sosyal sisteminde
y�ksek miktarda kar��l�k vard�r. Yani topluluk i�inde s�rekli kar��l�kl�
birbirine iyilik al��veri�inde bulunuyorlar. �nsanlarda kar��l�l�k g�zeten
canl�lard�r. Bu da hayvanlar �lemi ile insanlar aras�nda bir paralelli�in
oldu�unu g�steriyor.
�� Baz� insanlar ve hayvanlar aras�nda �yle bir
arkada�l�k hatta yak�nl�k vard�r ki aralar�ndaki engelleri yok eder. Bu
ili�kiler payla��lan duygularla zenginle�en bir d�nyay� g�zler �n�ne serer.
�nsanlar ve hayvanlar aras�ndaki en belirgin ba� ev hayvanlar�ylad�r.
Hayvanlarda insanlar gibi keder duygusu bilen canl�lard�r. Hayatta kalabilmek
i�in s�rekli ba�kalar�n� kurtlar, aileleri i�inden biri �ld���nde g�sterdikleri
davran��lar�na bakarak ac� �ektikleri san�lmaktad�r. Yap�lan g�zlemler ve
kurtlar�n hal hareketleri bunu ispatlar niteliktedir.
�� Hayvanlarla ilgili ba�ka ve daha ak�ll�ca
bir anlay��a ihtiyac�m�z var. Bizim d�nyam�zdan eski bir d�nyada onlar tam ve
eksiksiz olarak y�r�d�ler. Bizim �oktan kaybetti�imiz ya da hi� sahip
olmad���m�z geni� alg�larla donanm�� bizim asla duyamayaca��m�z seslerle
ya�ad�lar. Onlar karde�lerimiz de�il, bizden a�a�� de�iller onlar ba�ka bir
ulus. Hayat�n, zaman�n ve an�n birlikte yakalad���m�z d�nyan�n g�rkemine ve
sanc�lar�na birlikte tutsak oldu�umuz yol arkada�lar�m�z.
����
1. Filler g�zya�� d�ker mi?
2. �nsan beyni ile �empanze beyni
aras�ndaki fark nedir?
3. �empanzeler yiyeceklerini payla�mada
neden titiz davran�rlar?
4. K�peklere antidepresan ila�lar
verilebilir mi?
5. Kurtlar neden yas tutar?
6. Fiiller duygusal m�d�r?
7. �empanzelerin empati kurma yetene�i
var m�?
8. Beynin ���nc� katman� canl�lar�n
hangi davran��lar�n� belirler?