D�NYANIN GEZEGENLER�N OLU�UM EVRELER�N�N B�L�MSEL A�IKLAMASI VE CANLILARIN ORTAYA �IKI�ININ B�L�MSEL HAYAT H�KAYES� ( 45 Dk )  

��         D�nya uzayda s�z�len dev bir kaya ve su k�tlesidir. Bildi�imiz hi�bir gezegene benzemez. ��nk� ya�am� destekleyen tek gezegendir. Evrende sahip oldu�umuz, s���nd���m�z tek limand�r. D�nya sanki bizim i�in yap�lm��. Bize i�ecek su, yiyecek g�da ve soludu�umuz havay� sunuyor.Buras� bizim tek evimizdir ve ya�amam�z tek ona ba�l�d�r. Her �ey bir toz ve gaz bulutuyla ba�lad�. Bilim adamlar� bu toz ve gaz b�lgelerine molek�ler bulut diyor. Bu bulutlar d�nyadaki bulutlara benzemez. 4.5 Milyar y�l �nce toz bulutu ��kerek g�ne� sistemimizi yaratt�. G�ne�i, gezegenleri ve d�nyay�. Yeniolu�maya ba�layan tehlikelere maruz kald�. G�ne�ten sars�lan par�ac�klardan olu�an f�rt�na. Buna g�ne� r�zgar� denir.G�ne� r�zgar�ndaki par�ac�klar yery�z�ndeki canl�lara zarar veren bir t�r radyasyondur. Yo�un bir g�ne� f�rt�nas� astronotu �ld�rebilir. D�nya ilk olu�urken gezegene �arpan maddelerin a���a ��kard��� enerji,�s� �retti. Is� �yle yo�unla�t� ki kayalar bile eridi. Ergimi� d�nyadaki en hafif elementler y�zeye ��karken, demir dahil en a��r elementler merkeze do�ru batt�. Burada ergimi� bir �ekirdek olu�turdular. ��te bizi g�ne� enerjisinin zararlar�ndan koruyan bu demir �ekirdektir. D�nyan�n olu�umu dramatik ve �iddetli bir s�re�tir. Daha sonra gezegeni eritecek kadar b�y�k bir �arp��ma meydana geldi. Ay d�nyan�n ezeli arkada��. Y�zy�llard�r nereden geldi�i merak edilmi�tir. D�nyaya b�y�k bir gezegen �arpt�. Uzaya �ok say�da par�alar yay�ld�. Bu par�alar disk �eklinde birle�tiler. Uzaydaki ba�ka cisimleri de i�ine alarak ay� olu�turdular. Ay�n olu�mas�, d�nyan�n olu�mas�nda kilit olayd�. D�nya insan�n ya�am�na uygun hale geldikten sonra, yani so�umaya ba�lad�ktan sonra, i�ecek su ve soluyacak hayata d�n��t�kten sonra ilk �nce dinozorlar a���a ��kt�. Bir felaketle yery�z�nden silindiler. Daha sonra ilk insan ortaya ��kt�. D�rt ( 4 ) milyar y�ldan fazla s�r�d�. Ama dondurucu toz ve gaz tabakas�ndan, evrendeki tek s���naca��m�z liman� yaratt�. Evimizi, d�nyay�.

Bu filmde d�nyan�n olu�umu ile ilgili yap�lan bilimsel �al��malar ele al�nm��t�r.

��������� Yakla��k 4,5 milyar y�l �nce evrenin b�y�k bir toz ve gaz bulutu olarak olu�maya ba�lad���n� ileri s�rmekteler. Bu gaz ve toz bulutuna molek�ler bulut denildi, bu bulut y�llar i�erisinde �nce g�ne�i sonra di�er gezegenleri olu�turmaya ba�lad�. Bu par�ac�klar bir t�r elektrostatik y�ntemle birle�tiler. K�meler olu�turdular ve bu arada ana k�menin etraf�nda s�rekli d�nd�ler ve baz� k�meler birle�ti ve gezegenlerin temel halleri olu�maya ba�lad�. Tabi bu d�nemde bir insan ya�amas� i�in uygun ko�ullar olu�mam��t�.

��������� Olu�an gencecik d�nyay� �ok b�y�k tehlikeler bekliyordu. Bunlardan biride g�ne�ten etrafa sa��lan par�ac�klard� bu par�ac�klar zararl�yd� fakat d�nya buna kar�� kendini korumay� ba�ard�. Bilim adamlar� d�nyan�n bu t�r etkilere kar�� kendini nas�l koruduklar�n� ara�t�rd�klar�n da �ok ilgin� bir �ey buluyorlar o da d�nyan�n bir manyetik alana sahip oldu�u ve bu manyetik alan sayesinde d��ar�dan gelen partik�lleri d��ar� g�ndermeye �al���r fakat bu partik�ller manyetik �izgileri takip ederek kutuplara var�rlar ve burada ororalar� olu�tururlar.

��������� Filmde d�nya olu�tuk�a yeni sorunlarla kar��la�t��� bilim adamlar�n�n �al��malar�yla belirtiliyor. �rne�in ay nas�l olu�tu; �al��malara g�re b�y�k bir gezegen d�nyaya �arpt� ve ondan kalan par�alar d�nya etraf�nda d�nen ay� olu�turdu. Ayr�ca bu �arpma d�nyada bir eksen e�ikli�ine sebep oldu ve bu mevsimlerin olu�mas�n� sa�lad� ve ayr�ca gelgit olaylar�n� da sa�lad�.

��������� Peki, d�nyada su nas�l olu�tu bu bilim adamlar� kuyruklu y�ld�zlardan geldi�ine inan�yorlar. Fakat bunu daha ispat edemediler. Hatta bu teori ��r�mek �zere ��nk� kuyruklu y�ld�zlar da ki suyun �zelli�i ile okyanuslardaki suyun farkl� oldu�unu buldular. Fakat ba�ka bir kuyruklu y�ld�zdan al�nan �rnekler bunu kan�tl�yor. Peki, d�nyada oksijen nas�l olu�tu bu da bilim adamlar�n� ara�t�rmaya sevk ettirdi ve bilim adamlar� bunun ancak klorofilin olu�mas� ve fotosentezle olabilece�ini buldular. Tabii ki buda olduk�a uzun y�llar ald�.

�����

 

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�n da Vard�r: ���    
  1. �nsanlar�n ya�ayabilece�i d�nya nas�l yarat�ld�?
  2. �lk d�nya nas�ld�?
  3. �lk d�nyaya insan inse ne olurdu?
  4. Is� nas�l olu�tu?
  5. Bizleri g�ne� enerjisinin zararlar�ndan koruyan �ey nedir?
  6. Ay nas�l olu�tu? D�nya molek�ler bulutlar sayesinde mi olu�tu?
  7. D�nya’y� olu�turan par�ac�klar nas�l birle�ti?
  8. Elektrostati�in d�nyan�n olu�umu ile ilgisi nedir?
  9. D�nya g�ne�ten gelen par�ac�k f�rt�nas�n� nas�l engelliyor?
  10. D�nyan�n manyetik alan� ne i�e yarar?
  11. Ororalar nas�l olu�tu?
  12. Demirin d�nyam�z i�in �nemi nedir?
  13. Ay nas�l olu�tu?
  14. Mevsimler nas�l olu�tu?
  15. D�nya’da su nas�l olu�mu� olabilir?
  16. Asteroitler neden d�nyaya �arpt�lar?
  17. Zirkonlar nas�l olu�tu?
  18. Bakterilerin �retti�i oksijene ne oldu?
  19. D�nya’daki demire ne oldu?
    Salih G�LEN Biyoloji E�itimi Y�ksek Lisans ��rencisi 2009  (Fen Bilgisi ��retmeni)