�������������������������������������������������������������
D�nyan�n En Derin Yar�klar�na,
�atlaklar�na, �elalelerine Dayal� Olarak Yery�z�n�n �ekilleni�i (45dk)
����������� T�m zamanlar�n en b�y�k sel
bask�n�n�n yery�z�n� nas�l �ekillendirdi�inin hik�yesidir. Binlerce metrenin
�zerinde olan b�y�k u�urumlar, tepe zemini �zerindeki esrarengiz �ukurlar,
esrarengiz kayalar, yar�k alanlarla �ekillenir. Yar�k tepeler N�YAGALE �elalesi
d�nyam�z�n korkun� bir �ekilde �ekilleni�inin �spat�d�r. D�nyan�n �ok az bir
b�lgesi gizemi ta��r ve bu yer SYETL�N do�usunda yer al�r. Y�zy�llardan beri
bilim adamlar� bu g�c� a��klamaya �al���rlar. Jeologlar, zeminden elde
ettikleri kaya par�alar�n� inceleyerek �e�itli g�r��ler ortaya koymu�lard�r.
Jeologlar�n anlay���na ters bir alan vard� ve bu alan yar�k tepeler olarak adland�r�lm��t�r.
Baz� yap�lar�n erozyonla olu�tu�u bilinmekteydi ve bu y�zden nehirlerin yar�k
tepeleri olu�turmad���n�n g�stergesiydi. Yar�k kayalarda bulunan granit yerli
maden olarak g�r�lmemekteydi. Milyonlarca ton a��rl���ndaki kayalar d�zensiz
kayalar olarak adland�r�l ve bu kayalar� yar�k tepelere getiren nehirler de�il buzullard�r.
Buzullar tepelerden a�a��ya hareket ederek d�zensiz kayalar� meydana
getirmektedir.
����������� 1920�li y�llarda jeolog BRETH
yery�z�n�n �ekillenmesiyle ilgili son teorisini ortaya koymu�tur. Bu teoriye
g�re;240m derinli�indeki su k�tlesinin yar�k tepesini a�arak okyanusa akt���n�
s�yler ve yar�klar�n bir gecede meydana geldi�ini savunur. Ancak teorinin en
b�y�k sorunu su k�tlesinin nerden geldi�inin bilinmemesiydi. M�SSULA g�l�n�n
nas�l bo�ald���na dair g�r��ler ortaya at�lm��t�r. Kayalar �zerindeki s�rt�nme izleri,
buzul k�tlerinin ge�ti�ini g�stermektedir. Bu buz k�tlelerinin buzul �a�da
Kanada�dan ayr�ld���n� ve da��, nehrin soluna ta��yarak nehri t�kamaktad�r.
Nehirde suyun birikmesiyle g�l olu�ur ve zamanla buzlar erir suya kar���r.
�zlanda en �ok buzula sahip ada ve aktif b�lgedir. M�SSULA g�l�n� meydana
getiren buzun kal�nl��� �ok fazlad�r. S�per su molek�lleri buzullar�n
�atlamas�na ve buz barajlar�n�n ��kmesine neden olmaktad�r. Su molek�lleri ufak
s�rt�nmeler meydana getirir ve bu s�rt�nmeler sonucunda �s�nma meydana gelir.
�ok miktarda su yar�klardan s�zar ve buz barajlar� ��ker. G�ney �zlanda�da buz
barajlar�n�n serbest kalmas�yla b�y�k seller meydana gelir. Su k�tlesi
yar�klara do�ru ilerler ve suyun alt�nda hortumlar olu�ur ve su molek�lleri
kayalar� a��nd�r�r. Suyun ta��d��� devasa kayalar h�z�n yava�lad��� yerde
b�rak�l�r ve bu �ekilde kayar ta��n�r.
����������� Yar�klar �zerinde bulunan �izgiler jeologlar�n
dikkatini �ekmi�tir. Ayr�ca yar�klar �zerindeki beyaz �izgilerde ayr� bir �neme
sahipti. Yar�klar� olu�turan su k�tlelerinin �ekilmesiyle b�lge kurakla�t�r�r
ve d�zenli olarak patlayan yanarda� k�llerin yap��mas�yla beyaz �izgiler olu�ur.
D�zenli �izgilerin olu�mas� ise b�lgenin d�zenli ve s�rekli sel bask�n�na
u�ramas�yla olu�ur. Bu �ekilde jeoloklar�n, d�nyan�n kendili�inden
�ekillenmedi�inin g�r���ne bir ad�m daha yakla�t�rm��t�r.
A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
Mine �EN ALTUNTA� Biyoloji ��retmenli�i 4. s�n�f
07010002005