>
���������������������������������������� ������D�nya'daki Canl�lar�n
�� Defa Yok Olu�una Neden; Meteor,Gama I��n� Ve Yer Kabu�u �atlamas� �le Magma
F��k�rmas� 45 Dakika
���������� �zerinde
ya�ad���m�z yer k�renin bir sonu olup olmad���n�, kendi sonumuzu merak eder
gibi hemen hemen �o�umuz d���nm��t�r.Bu sonun olup olmayaca��na dair ve b�yle
bir son varsa ne zaman olaca��na dair sorular akl�m�z�n bir k��esinde
hayat�m�z�n belli d�nemlerinde yer alm��t�r muhakkak.Bilim adamlar�n�n d�nyan�n
sonu ile ilgili yapt�klar� ara�t�rmalar� g�z �n�ne alal�m.Yap�lan ara�t�rmalar
sonucunda d�nyan�n daha �nce be� b�y�k yok olu� ya�ad���n� net bir �ekilde
g�rebiliriz.Peki bir alt�nc� yok olu�un daha olmamas� ka��n�lmaz bir
durummudur.Daha �nce ya�an�lan yok olu�larla ilgili bir ka� olay� elle alal�m;
��������� D�nyada ya�ayan bitki ve hayvanlar�n,
g�n�m�ze ula�madan %99'u yok olmu�tur.Bunun nedenleri
aras�nda di�er t�rler taraf�ndan av olarak kullan�lmalar� vard�r.Bunun yan�nda
en b�y�k etki ise, temizlik hareketleri ile yok olmalar�d�r.Temizlik
hareketleri kitlesel yok olu�lara neden olmaktad�r.
��������� 65 milyon �ncesine d�nd���m�zde bu
d�nemde 165 milyon y�l ya�am s�rm�� dinazorlar�n geni� alanlara yay�l��
g�sterdi�i bilinmektedir.Bu geni� yay�l�� alandaki
dinazorlar�n, aniden her yerde yok olduklar� bilinmektedir.
��������� Yap�lan ara�t�rmalarda, dinazorlar�n
daha �nce ya�am s�rd�kleri ve fosillerinin bulundu�u alanlar incelenmi�tir.Ve
bu alanlardaki killerin i�inde olmas� gerekenden daha fazla iridyum
bulunmu�tur.�ridyumun kil i�inde bu �ekilde birikmesi g�n�m�zde ancak n�kleer
patlama ile ger�ekle�ebilir.65 milyon y�l �ncesini d���nd���m�zde n�kleer
patlamalar�n olmas� olanaks�zd�r.Bu durumun meydana gelebilmesi i�in olabilecek
tek durum, yer k�reye �arpabilecek bir g�k ta��n�n olmas�d�r.
�������� G�n�m�zdeki Meksika denilen b�lgeye
b�y�k bir g�kta�� d��m��t�r.Bu g�k ta��n�n b�y�kl���n�
ifade etmek i�in ��yle bir �rnek verelim; bir insan�n ba��na Everest tapesinin
d��mesi gibi d���n�lebilinir.Bu �rnek, yer k�reye d��en g�k ta��n�n b�y�kl���
hakk�nda bizlere bir fikir verebilir.Meksika y�resine d��en bu g�k ta��,
d��t��� b�lge ba�ta olmak �ze d�nyada hakim s�ren felaketlerin ba�lamas�na
neden olmu�tur.Depremler meydana gelmi�tir.Alev r�zgarlar� ve bunlar�n akabinde
meydana gelen yang�nlar yok olu�lara neden olmu�tur.Ve bu olaylardan sonra
meydana gelen �s� d��mesi ilede bir �ok canl� donarak �lmeye ba�lam��t�r.Bir
�o�u yiyecek bulamad��� i�in �lm��t�r.B�yle bir felakete sadece tolerans� geni�
olan t�rler uyum sa�layabilir.
��������� En b�y�k yok olu� olarak biline olay
250 milyon y�l �nce meydana gelmi�tir.T�rlerin %95'i
yok olmu�tur.G�ney Afrika da Koru�ukuru'nda 350 milyon y�l �nce hayat mevcutken
�unda ya�am belirtisi yoktur.350 milyon y�l �nce bu b�lgede Gorgonops�a
ya��yordu.Bu d�nemde yer kabu�u ortas�ndan ikiye b�l�n�p, yar�klar meydana
getiriyor.Bu yar�klardan lavlar f��k�rmaya�
ba�lay�nca buradaki hayatlar�da yok etmeye ba�lam�� oluyor.
��������� Bunun sonucunda s�lf�r dioksit
atmosferde buharla�an su ile reaksiyona giriyor ve s�lfirik asit haline geliyor.Ve bu �ekilde asit ya�murlar� meydana geliyor.Ast
ya�murlar� topra��n verimsizle�mesine ve bu ya�murlara maruz kalm��
bitkilerinde yok olmas�na neden olur.Ayn� zamanda g�ne�in �n�n� kapatan s�lf�r
g�ne� ���nlar�n�n yer k�reye ula�mas�na engel oldu�u i�in havan�n dondurucu
derece so�umas�na neden oluyor.K�tl�k art�nca n�fusun azalmas�na ve t�rlerin
yok olmas�na sebep olmaktad�r.
��������� Sularda(deniz,okyanus
vb.) oksijen azalmas� buradaki canl�l��� yok etmesi ile beraber, yay�lan s�lf�r
gaz� ayn� zamanda karadaki hayat� da tehlikeye sokmu� ve yok olu�a neden ba�ka
bir fakt�r olmu�tur.
��������� Baz� yok olu�lara da patlayan
y�ld�zlar neden olmu�tur. Trilobite 440 milyon y�l �nce ya�am��t�r.Bu
ikinci silinme hareketi ge� odovik d�nemde olmu�tur.Gama ���n� evrenin en
b�y�k� patlamas�d�r.Patlayan s�per nova
yayd��� gama ���nlar� d�nyada �l�mlere ve yok olu�lara neden olmaktad�r.
�������� Bu yok olu�lar� g�z �n�nde
bulundurdu�umuzda meydana gelebilecek bir alt�nc� yok olu� insano�lunun sonu olabilir.�nsanlar�n do�aya kar�� d���ncesizce tahribat�
b�y�k felaketlere davetiye ��karmakta ve kendi yok olu�lar�n�
haz�rlamaktad�r.B�yle b�y�k bir yok olu�a ancak tolerans� y�ksek t�rler uyum sa�layabilir
insanlar�n korunabilmek i�in yer alt�nda olmalar� gerekti�ini d���n�rsek o ko�ullara,
a�l��a uzun s�re dayanabilecekleri neredeyse imkans�zd�r.
Bilim insanlar� yery�z�nde bulunan baz� veriler yard�m�yla
ge�mi�te d�nyada meydana gelmi� baz� s�ra d��� olaylar� tahmin edebilmektedir.
Buzullar�n olu�turdu�u baz� katmanlar aras�nda bulunan kal�nt�lar, kaya�lar�
olu�turan fosiller vb. yap�lar incelenerek ge�mi� hakk�nda tahminlerde
bulunabiliyor. Bu veriler �����nda ge�mi�te ya�am�� ve nesilleri t�kenmi�
canl�lar�n neden yok oldu�u tahmin edilmektedir ve gelecekteki olas� toplu yok
olu�larda insanlar�n durumu �ng�r�lmektedir.
����������� Milyonlarca y�l �nce d�nyada
dinazorlar gibi bir�ok canl�n�n toplu olarak k�sa s�rede yok oldu�u
bilinmektedir. Bu toplu yok olu�lar farkl� nedenlerden kaynaklanmaktad�r. Bu
nedenler; meteor patlamas�, gama ���n� patlamas�, dev volkanik �atlaklar,
canl�lar vb. nedenlerdir. 65 milyon y�l �nce Meksika�ya �arpan bir g�kta�� d�nyadaki t�rlerin �o�unu yok
edince dinazorlar�n besin kaynaklar� t�kendi ve t�rleri yok oldu. 250 milyon
y�l �nce ger�ekle�en yerkabu�u �atlamas� sonucu, birbirini takip eden bir�ok
k�resel felaket, k�sa s�rede canl�lar�n y�zde doksan be�ini yok etti.
����������� Bu
filmde nedenler bilimsel kan�tlar vas�tas�yla anlat�lmaktad�r. Ayr�ca gelecekte
olas� k�resel felaketlerde insan t�r�n�n durumu da ele al�nmaktad�r.
�
��������� A�a��daki Sorular�n
Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
1.Dinazorlar
neden yok olmu�tur ?
2.Yer
k�reye �arpacak bir g�kta��ndan
kurtulabilmek m�mk�n m� ve nas�l olur?
3.Bazal
selli nedir?
4.Laki
p�sk�rmesi nerede oldu?
5.Magma
davlumbaz� nedir?
6.Sera
gaz� ne zaman ve nas�l meydana geldi?
7.Denizlerde
oksijenin azald���n� nas�l ��renilebilinir?
8.Bazal
selleri ne kadar s�rede meydana gelebilir?
9.Gama
���n�n�n ard�ndan atmosfer de hangi gaz birikir?
10.Gama
���n� dalgas� insanlar� en �ok ka� y�l etkiler?
11Gama patlamas� nedir?
12.
Yer kabu�u �atlaklar� nedir?
13.
G�kta�� patlamas� nedir?
14.
D�nyada meydana gelmi� k�resel felaketler nelerdir?
15.
Ka� milyon y�l �nce canl�lar toplu olarak yok oldu?
16.
�nsanlar da bir g�n yok olacak m�?
17.
Dinazorlar neden yok oldu?
ZEHRA
SEM�Z E��T�M B�YOLOJ� 4.SINIF 2011
���������
�