Dünyada Kaybolan Kültürler, Diller ve Polinezya’l�lar

D�nyada Kaybolan K�lt�rler, Diller ve Polinezya�l�lar(45 Dakika)

��

Yery�z�nde yakla��k 100 y�l �nce alt� bin dil konu�ulmaktayd�. Bir dil sadece gramer yap�s�ndan ve kelimelerden olu�maz. Bir dil k�lt�r� yans�t�r, insan ruhuna ayna tutar.

�� Alt� bin dilin yar�s� �ocuklara ��retildi. E�er bir �eyler de�i�mezse bu diller kaybolup gidecek. Bu da �u anlama gelmektedir. Tek bir nesil d�neminde insanl��n entelekt�el, sosyal ve manevi miras�n�n yar�s�n� kaybedebiliriz. Bu k�lt�rler modern olmay� ba�aramayan k�lt�rler de�ildir. �nsan olmak ve ya�amak ne alama gelir sorusuna bir tek bu k�lt�rler cevap verir.

�� Polinezya uygarl�� 25.000 kilometrekarelik yani yery�z�n�n yakla��k d�rtte biri b�y�kl��ndeki alana da��lm�� binlerce adalardaki insanlar� birbirine ba�lar. Ve e�er k��k bir grup havai bunu ara�t�rmak i�in ge�mi�e d�nmeseydi b�yle bir toplulu�u tan�madan kaybolup gidecekti. Bilim adamlar� bu b�lgelerde �e�itli ara�t�rmalara ba�lad� ve yakla��k 20.000 sit alan� ke�fedilmi�tir. Baz� ara�t�rmalara g�re ilk polinezyal�lar g�neydo�u asyadan deniz yoluyla� Samoa oradan Tonga�ya ve Marquesas adalar�na ve sonrada kuzeyde Havai�ye g�neyde Paskalya adalar�na yerle�mi�lerdir. 1.600 kilometrekareye yay�lmalar� sadece 80 nesil s�rm��t�r. Polinezyal�lar��n haz�rl�kl� olmad�� tek �ey Avrupal��lar�n gelmesiydi. Avrupa�l�larla ilk temas olarak bir esil i�erisinde hastal�klar adadan adaya yay�larak �ok k�sa bir s�rede nufusun yakla��k %90��n� yok etmi�tir. Bu b�lgelerde arkeolojik ara�t�rmalar 1980�lerde ba�lam��t�r. �lk Avrupal�lar buraya 1595�de gelmi� ve bu adalara yeni isimler verilmi�tir. Ama as�l olarak yabanc�lar�n etkisi 1974�de t�ccarlar ve misyonerlerin buraya yerle�mesiyledir.b�ylece misyonerlerle gelen yeni din ve k�lt�r ilgisi onlardan �nceki her �ey putperest, dinsiz ve �eytani olarak kabul edilip yok say�lm��t�r. Asl�nda bu, onlar�n kendi erdemlerinin bir aynas� haline gelmi�tir. Bu nedenle ge�mi�i silmi�lerdir. Marqezas��n eski halk�n�n Avrupal�lar�n yan�da getirdi�i mikroplara kar�� haz�rl�kl� olmalar�na imkan yoktu. Misyanerler markezastaki korkun� �l�m oranlar�n� a��klarken bunun tanr��n�n dinsizlere verdi�i ceza oldu�unu s�ylemi� yerli halk ile ilk temas ettiklerinde k�lt�rlerinin nas�l oldu�una dair hi�bir kay�t tutmam��lar, hatta Frans�z s�m�rge y�netimi 1863�de markezas��n geleneksel hayat�n�n hemen hemen t�m y�nlerini yasa d�� ilan etmi�tir. Yani bir halk�n yok edili�i yasala�m��t�r. B�ylece bir topluluk tarih olmaktan ��kar�l�p efsane haline getirilmi�tir. Markezasl�lar��n d�nyalar�n�n ��kmesini kabullenmekten ba�ka �areleri yoktu. Yeni bir k�lt�re adapte olmaya �al��t�lar. Ve bir k�lt�r�n yok olu�u tasdik edilmi� oldu.

�� Al�nmas� gereken ders; tek bir nesil d�neminde ne hi�bir �ey kal�c�, ne de hi�bir �ey kesin de�ildir. Hepimiz hayat�n hassas dengesini bilincinde olmam�z laz�m. D�nya�ya �ok h�zl� bir �ekilde yay�lmakta olan g�n�m�z modern end�striyel toplum sadece 300 ya��ndad�r. Bu k�sa tarihin �n�m�zdeki y�zy�llarda insanl�k olarak kar��la�aca��m�z t�m zorluklar�n cevab�n� bildi�imiz anlam�na gelmiyor. Tam tersine insanl��n di�er sesleri eskilerden kalan bir �eylerin ifadesidir. Onlar insanl��n repertuar�n�n bir par�as�d�r.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar�n� Filmin Ayr�nt�lar�nda Bulman�z M�mk�nd�r.

1) Markezas adas�nda �i�ek hastal�� ne zaman ba�lad�?

2) Avrupal�lar bu adalara hangi �lkeye ait ada isimleri vermi�tir?

3) Polinezya�da �ok kat� bir s�n�f sistemi olmas�n�n nedeni neydi?

4) Polinezyal�lar�a g�re toplum i�inde y�kselmenin tek yolu nedir?

5) Polinezya�ya gelen ilk Avrupal� gemici kimdir?

6) Ara�t�rmac� olarak gelen havaililerin kulland�� geminin ismi neydi?

7) Yery�z�nde �u anda kullan�la ka� dil bulunmaktad�r?

8) �nsan olmak ve ya�amak ne anlama gelir?

9) �nsano�lu neden tekbir dille ileti�im kurmak yerine bir�ok dil kullanm��t�r ve kullanmaktad�r?

10) Dillerin k�lt�rler �zerine etkileri neler olabilir?

��

�� R�fat AKYAVUZ Biyoloji ��retmenli�i 4. SINIF