�� �DEPREME DAYANIKLI EV(20 DAK�KA)

�� Depreme dayan�kl� ev videosunda yakla��k olarak d�rt deney yap�lm��t�r.�ncelikle iki dingil d�� taraftaki plakalara kaynak edildi�inden az miktarda ayarlar� ka�m�� ve dingilin merkezi ile de� ayn� hizada de�il �nemli olan ortadaki ana dingilin d�z olu�u.Masa burada sadece yanlara do�ru oynuyor a�a�� yukar� de�il.Masan�n hareketi depremin y�k�c� g��lerini yarat�yor.�stedi�imiz kadar ileri geri gidiyor ve istedi�imiz kadar ileri geri sallayabiliyoruz.

�� Deneyi yapacak olan ara�t�rmac�lardan birinin �nerisi �u �ekilde;��nce k��k,orta,b�y�k �l�ekte deprem denemeliyiz sonrada zemine b�y�k bir itme verip evi temelinden y�kmaya �al��mal�y�z�� Burada masa 15 sn deneye tabi tutulacak.T�pk� Amerikan�n bir eyaletinde meydana gelen ve 25 bin eve hasar veren tremorlar�n olu�turdu�u deprem gibi.�lk olarak merkez �stten 65 km uzakl�ktaki tipik bir evin hissetti�i� g�c� olu�turacaklar.�kinci olarak depreme yak�n evlere ne oldu�unu.Bug�ne kadar kaydedilmi� en k�t� depremden daha k�t� 3.tremorlara maruz kalacaklar.

�� Top bilye sistemlerini denemek i�in haz�rlanma vakti.�imdi masan�n her k��esine konacak 4 tekerlekli plaka yapacaklar.Evin her k��esine bu bilyeli plakalar� kaynak yapacaklar.Bu az s�rt�nen y�zeylerin amac�, evi her zemin oynamas�ndan izole etmektir.Amortis�rler evi masan�n �zerinde tutup hareketi yumu�atacaklar.Fakat her bilyenin temele dokundurulmas� gerekiyor.Bilyelerin a��rl�� 350 kg ve bu durum �eli�in e�ilmesine yol a�ar ve bir iki noktaya temas eder. Aksi taktirde sistem ba�ar�s�z olur.Ara�t�rmac�lardan biri poli�reten lasti�ini araya koyup bilyeleri oraya vidal�yor.Lastik bu durumda kolayl�k sa�layacak ve a��kta kalan alan s�k��t�r�lacak b�ylece g��ler e�itlenecek.A��rl�k bu bilyelerin �zerine bindi�inde onlar� bir iki taneden ziyade hepsini e�it olana kadar s�kacak ve bu �ekilde hepsi alttaki lasti�e de�ecek.Di�er ara�t�rmac�lar�n sisteminde bilyeler her k��eye konuyor.E�imli ayaklar bilyeleri yerinde tutar sallanma ba�lad��nda ev ayaklar�n �zerinde gezinir.E�er hareket yeri de�i�irse evin ufak y�kseli� ve d��leri y�k�c� sallant�y� �nler. Ayaklardaki lastik,s�rt�nme yaratarak hareketi dahada yava�lat�r.

�� lk deney birinci grubun sistemi;hareketi yava�lataca��n� ve evin kaymas�n� �nleyece�ini umuyorlar amortis�rler eklendikten sonra evin i�erisi e�yalarla d��eniyor.Ge�ebilecek puan almas� i�in bu e�yalar�n sa�lam durmas� gerekiyor.�lk deneyde 15 sn lik k��k bir sars�nt�yla birinci grup iyi not ald� ve evin i�indeki e�yalar yerlerinde, izolasyon sistemi 2.kat� korudu.

�� kinci deneyde bilyeler lastikleri y�rtt� ama ev sa�lam kald�. Tak�m eyalet depremini elde edebilmek i�in 10 cm derinli�inde 15 sn gezinebilecek sallama masas� haz�rl�yor.�lk tak�m�n deneyinde raflar burunlamas�na d��t�.Bilyeler ve amortis�r grur duyulacak performans sergilediler.

�� kinci tak�m�n deneyinde eklenmi� olan lastik evi tremorlardan izole etti. Her iki sistemde �st�n seviyeye ula�t�.6.7 lik sistemde birinci ev yerle bir oldu.�kinci tak�mda 15 �iddetli sars�nt�da ev sapasa�lam yerinde kald� ama bu durum birinci tak�m i�in ge�erli de�il.E�er bunu kurulu� metotlar�n�n i�ine dahil edebilirsek bu yakla��m bize cana ve mala major tehditle ba�a ��kabilmemiz i�in basit bir yol �nerir.

�� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r

1. Depreme dayan�kl� ev filminde� ka� deney vard�r?

2. Deneyler i�in �nerilen senaryo ne �ekildedir a��klay�n�z?

3. Deneyde amortis�rler hangi ama�la kullan�lm��t�r?

4. Top bilye sistemlerinin �al��ma prensibi nas�ld�r?

5. Poli�reten lasti�inin kullan�m amac� nedir?

6. Birinci deneyde nas�l bir sonuca ula��lm��t�r?

7. �ki deney aras�ndaki farklar nelerdir?

8. �kinci grubun deneyini ba�ar�l� k�lan sistem nas�ld�r?

�

��

�� DAMLA TOPCU E��T�M B�YOLOJ� 5.SINIF

�