�������� ��Deniz Dibindeki Canl� ve Cans�z Hayat D�ng�lerindeki Faaliyetlerin �li�kileri

������� D�nyam�z b�y�k su k�tleleriyle �evrilmi�tir. �yle ki d�nyan�n ��te ikisi sudur. D�nya �zerindeki en uzun s�ra da�lar� okyanus denen bu b�y�k su k�tleleri i�inde bulunmaktad�r. Okyanuslarda �ok b�y�k volkanlarda vard�r. �yle ki uzunluklar� 24km yi bulmaktad�r. Bir�o�u hala faaliyetlerini s�rd�rmekte okyanus tabanlar�n� �ekillendirmekte. Okyanuslar �ylesine derin ve karma��kt�r ki okyanusun en derin yerine inebilen insan say�s� uzaya giden insan say�s�ndan �ok azd�r. Sadece iki ki�i bu derinliklere inebilmi�tir. T�m d�nyadaki en derin �ukur b�y�k okyanus i�erisinde bulunan mariana �ukurudur. Mariana �ukuru da, Pasifik plaka ile Mariana plakas�n�n �arp��mas� sonucu olu�mu� bir �ukurdur ve iki plaka s�n�r�ndad�r. �svi�reli bilim adam� Jacques Piccard ile ABD donanmas�'ndan Te�men Donald Walsh, Trieste batiskap� i�inde Mariana �ukuru'na inebilmeyi ba�aran ilk insanlar olmu�lard�r. Yap�lan son �l��mlere g�re en derin noktas� yakla��k 10 994 metredir.

�������� K�talar�n etraf�nda denize do�ru uzanan uzunluklar� 80km yi bulan s�k tabakalara k�ta sahanl��� denir. Buzlar�n erimesiyle okyanuslar k�talar� sular alt�nda b�rak�r b�ylece k�ta sahanl��� olu�ur. K�ta sahanl���ndan sonra abis denen devasa d�zl�kler gelir.

��������� Okyanuslarda 500 metreden daha derinlere inildik�e s�cakl�k aniden d��er, bas�n� artar ve tuhaf olaylar meydana gelir. Gaz ��k��lar� meydana gelir. Bazen �yle �iddetli gaz ��k��lar� olur ki gemileri bile bat�r�r. Bermuda �eytan ��geninde gemilerin batmas� bu olaylar ile ili�kilendirilmektedir.

���������� Deniz taban�n�n ince oldu�u yerlerde lavlar�n ��kmas�yla okyanus ortas� s�rlar� olu�ur. Zamanla okyanus ortas� s�rtlar� deniz taban�n� yava� yava� �ekillendirir. Yakla��k 200 milyon y�lda bir okyanus taban�n�n tamamen de�i�mesi anlam�na geliyor. 4000 metre ile 6000 metre aras�ndaki deniz taban�na abis d�zl�kleri denir. Buras� d�nyan�n en geni� d�zl�klerine ev sahipli�i yapar. Bu d�zl�kleri bir araya getirsek d�nyan�n y�zde 60 ��n� olu�turur. Buras� b�t�n canl�lar�n cesetleri ve batm�� gemilerin bulundu�u yerdir. Mavi balinalar abis d�zl�klerinin ekolojik dengesine �ok b�y�k faydas� vard�r.

���������� �����������������A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

1. K�ta sahanl��� nedir?

2. Abis d�zl�kleri nedir nas�l olu�ur?

3. Mariana �ukuru nerede bulunur ve derinli�i ne kadard�r?

4. Mariana �ukuruna kimler inmi�tir?

5. Deniz volkanlar�n�n en fazla bulundu�u yer neresidir?

6. Bermuda �eytan ��geninde gemilerin batmas�n�n sebebi nedir?

7. Okyanus s�rtlar� nas�l olu�ur?

8. Abis d�zl�kleri nedir?

9. D�nyan�n ka�ta ka�� sularla kapl�d�r?

10. Mariana �ukuruna inen deniz alt�n�n ad� nedir?

11. Deniz taban� haritalar� nas�l olu�turulmu�tur?

12. Sonar cihazlar�n�n i�levi nedir?

�������������������������������������������������� �����������������������Kaya BA�BATMAZ

������������������������������������������������������������������������� Fen bilgisi ��retmenli�i 4.s�n�f