>
��������������������������������������������� ���������Buzul �a�lar�n Tersine
D�n���nde D�nyada �klimlerin Olu�umu ve �nsanlar�n Uyumu 45 Dakika
�
� G�n�m�zde d�nya �s�n�yor.Is� her 10 y�lda 0.2 derece
artt��� ve b�yle gitmesi durumunda 2030 da kutuplar buzsuz bir yaz ge�irece�i
d���n�lmektedir.Bilim adamlar� 21. y�zy�l�n sonunda k�resel deniz seviyesinden
30 cm y�kselece�ini tahmin ediyor.20 000 y�l �nce de buzullar�n erimesiyle
d�nya �s�nm�� sonraki 10 000 y�l i�inde s�cakl�k 6 derece y�kselmi�tir.Bu
�s�nmayla birlikte buzul �a�� sona ermi� iklim de�i�imiyle d�nya yeni bir d�nya
ya�am��t�.
�
� Her�ey g�ne� sistemizde gezegenlerin belli bir hizaya gelmesiyle ba�lad�.Milankovitch d�ng�leri olarak bilinen �� y�r�ngesel d�n���m d�nyan�n g�ne�ten �ekti�i s�cakl�k oran�n� etkiliyordu.�lk milankovitch d�ng�s� e�rilik.D�nya g�ne�e oranla dimdik de�il 23,5 derecelik bir a��yla e�rilmi� olarak yer al�yordu.�kinci milankovitch d�ng�s� d��merkezlilik.G�ne�in yer�ekimi d�nyay� neredeyse dairesel bir y�r�ngede tutuyordu.Ama J�piter ve Sat�rn'e yakla�t�k�a bu iki gezegenin d�nyam�z� esneterek ona yeni �ekiller veriyordu.Bu g�ne�in ���n�n�n d�nyaya ula�madan �nce izledi�i mesafeyi de�i�tiriyordu.���nc� milankovitch d�ng�s� eksen sapmas�.Eksen sapmas�n�n nedeni� d�nyan�n kusursuz bir k�re olmamas�d�r.D�nya d�nerken d�nyan�n ekseni g�ne�e yakla��p ondan uzakla��yor.
� Bu milankovitch d�ng�lerinin d�nyan�n iklimi �zerindeki etkileri s�n�rl�.En yak�n buzul �a�� 20 000 y�l �nce milankovitch d�ng�lerinin biraraya gelmesiyle sona ermi�tir.
� Buzul �a��n�n sonundaki erime s�ras�nda ya�anan iklim de�i�iklerinin incelenmesi d�nyan�n �s�nmas�nda d�zenli ve yava� yava� olan bir art�� de�il k�sa s�reli hat�r� say�l�r d�zeyde �s�madan so�umaya tekrar so�u-aya ge�i� g�stermi�tir.Bunun sebebi eriyen buz k�tlelerinin do�an�n en b�y�k iklim d�zenleyicilerinden birinin okyanus ak�nt�lar�n� bozmas�.
� Gezegenimizin y�zeyi ince bir kaya tabakas�ndan olu�an kabukla �rt�l�d�r.Alt�nda ise muazzam s�cak� s�v� magmadan olu�an manto bir ku�ak bulunur.So�uk d�nemlerde buz a��rl�k yaparak kabu�u bast�r�r bu da alt�ndaki mantoya bask�y� art�r�r.Buz eridi�inde ise kabu�un �st�ndeki bas�n� azal�r ve mantonun geni�leyip kabu�u yukar� do�ru itmesine izin verir.Bu da kabu�un k�r�lgan olan �stteki 10 km 'sini �atlat�yor buda y�zeyde depremler olarak hissediliyor.
� D�nyan�n �s�nmas�yla birlikte olu�an seller
200 km3 ten fazla topra�� �orakla�t�rd�.Buzul �a��nda yok edici
de�i�ikliklere maruz kalan atalar�m�z�n uyum sa�lamas� gerekiyordu.
� Kal�nt�lar tah�llar�n kabuklar�n� ay�rmak i�in kulland�klar� bir sepet ve besinleri ���tmek i�in �zel bir� de�irmen ta�� geli�tirdiler.Ayr�ca bol say�da k���k hayvan� tek seferde avlayabilmek i�in �ok uzun a�lar geli�tirmi�lerdi.Atalar�m�z�n buzul�a�� sonunda olu�an iklim de�i�imini bulu� niteli�indeki ��z�mlere a�t�lar.Ama bu geli�melerin yol a�t��� canl� t�rlerin yok olu�una neden oldu.
D�nyan�n konumu ve eksenindeki ��
de�i�ikli�in ayn� anda olmas� buzul �a��n�n 100 bin y�lda bir tekrar etmesini
sa�l�yor. Bu d�ng�lere Milankovi� d�ng�s� deniyor. D�nyan�n duru� a��s� ve
eksenindeki de�i�meler her y�zy�lda bir �ak���yor. Bu da k�resel so�umaya yani
buzul �a��na neden oluyor. Baz� jeolojik kan�tlar, fosiller, buzullar�n
olu�turdu�u katmanlar vb. kan�tlar en son buzul �a��n�n yirmi bin y�l �nce sona
erdi�i ve yeni bir buzul �a��n�n ba�lamas� gerekti�i y�n�nde bilgi sahibi
olmam�z� sa�l�yor. Buzul �a��n�n bitmesi ve ba�lamas� d�nyada baz� de�i�melere
neden oluyor ve canl�larda bu de�i�melerden olduk�a fazla etkileniyorlar.
����������� Karadaki buzullar�n erimesi ile
okyanuslar�n seviyesini y�kselmesi ve kara par�alar�n� sular alt�nda b�rakmas�;
buzullar�n erimesi ile iklimleri d�zenleyen okyanus d�ng�s�n�n bozulmas� ve
iklimin de buna ba�l� olarak de�i�mesi; kara buzullar�n�n erimesiyle olu�an
tatl� su sellerinin ge�tikleri yerleri �ekillendirmesi; buzullar�n erimesiyle
mantonun yerkabu�una bask� uygulayarak �atlatmas� ve bunun da depremlere ve
volkanik patlamalara neden olmas�� gibi olaylar silsilesi yery�z�ndeki ya�am�
ve yer �ekillerini s�rekli de�i�tirmi�tir.
����������� En son buzul �a��n�n son bulmas� ile
bir �ok canl� t�r� yok olurken, insanlar yeni ko�ullara uyum sa�layarak di�er
uyum sa�layan canl�lar gibi hayatta kalm��lard�r.
����������� Gelecekte olmas� muhtemel buzul �a��
bu g�nk� insan kaynakl� k�resel �s�nma nedeniyle h�zlanabilir ve insanlar�n
�o�u ve bir�ok canl� t�r� buna uyum sa�lamayabilir.
A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.�
1.K�resel �s�nmay� tetikleyen ilk ne olmu�tur?
2.D��merkezlili�in d�nyan�n �s�nmas�na etkisi nas�l olmu�tur?
3.D�nyan�n tam bir eksen sapmas� d�ng�s�n� tamamlamas� ka� y�lda oluyor.
4.�klimin d�zenli olarak �s�nmamas�n�n nedeni nedir?
5.K�resel �s�nma ba�ka hangi do�al afetlere sebep oluyor?
6.En yak�n buzul �a�� ne zaman nas�l sona ermi�tir?�
7.Buzul �a��n�n sonunda denizlerin alt�nda kalan kara par�as� ne kadard�r?
8.Buzul �a�� sonunda insanlar nas�l beslenmi�lerdir?
9.K�resel �s�nman�n yol a�t��� depremler nas�l olu�uyor?
10.K�resel �s�nmayla olu�an sellerin bulundu�u devrin insanlar�na etkisi nas�l olmu�tur?
11.Milankovi� d�ng�s� nedir?
12.Buzul �a�� nedir?
13.En son buzul �a�� ne zaman son
buldu?
14.Yeni buzul �a�� ne zaman
olabilir?
15.K�resel �s�nma nedir?
16.Buzul �a��n�n son bulmas�
canl�lar� nas�l etkiledi?
17.Buzul �a��n�n son bulmas�
insanlar� nas�l etkiledi?
18.Buzul �a��n�n son bulmas� yery�z�n� nas�l �ekillendirdi?
������������������������������������������������������������������
����������������������������Fatih EKEC�K� Biyoloji 2011