�� Uykunun Bilimi

�� Amerikal�lar�n %90 � yatmadan �nce ki saati televizyon izleyerek ge�iriyor.%63 � sa�l�kl� olmak i�in gereken uykuyu alam�yor.%69 u s�k s�k uykusuzluk yas�yor.%22 si ise g�nl�k �al��malar�n� engelleyecek kadar uykulu geziyor.Yani her 5 ki�iden biri.

� Sa�l�kl� olmak i�in insan metabolizmas�nda gerekli olanlar; dengeli beslenme , spor vb. diye ge�iyor.Fakat uykunun sa�l�kl� olmak ad�na gerekli oldu�u kesinle�mi� de�il.Oysa ki insan v�cudu 24 saatin 8 saatini uykuya,dinlenmeye ay�rmal�d�r.Uykusuzken beynimizin alg�lamas�nda,hareketlerimizde ister istemez de�i�iklikler,farkl�l�klar,olumsuzluklar ya�an�yor.

� Uykuya ba�l� olarak �e�itli rahats�zl�klar insanlarda ortaya ��kmaktad�r.Kronik uykusuzluk uyurgezerlik,uyku felci,huzursuz bacak sendromu,uykusuzluk ailevi uzun s�re uyuma sendromu stres gibi.

� Kronik uykusuzluk: Uykuya dalmada g��l�k , uykuyu s�rd�rmede zorluk,�ok erken saatte uyanmak,gece uyusa da sabah yorgun uyanmak semptomlar aras�ndad�r.

� Uyurgezerlik: Uykudayken kalk�p y�r�mek , yemek yemek gibi semptomlar� vard�r.Uyurgezerlik durumunda ki�i ne yapt��n�n fark�nda de�ildir.Durumun fark�na ancak sabah uyand��nda var�r.Geceleyin ne yapt��n� arkas�nda b�rakt�� izlerden anlar.Uyurgezerlik RAM d�� uykuda ger�ekle�ir.Ya�anan stresin b�yle bir duruma yol� a�t��n� ve hipnozla dahil pek �ok tedavisi bulunabilmektedir.

� Uyku felci: Uykuya dalmadan yada uyanmadan k�sa bir s�re �nce dakikalarca v�cudunu k�p�rdatamama hatta g�zlerini bile a�amamad�r.Uyku felcinin neden oldu�u bilinmese de nas�l oldu�u bilinmektedir.RAM yani uyku halinde r�yada g�rd�klerimizi canland�rmam�z i�in v�cudumuz bir nevi fel� ile kendini korur.Uyku felci ge�iren hasta hareketsizle�ir,k�p�rdayamaz.

�Huzursuz bacak sendromu: �nsan v�cudunda elektrik ak�m� ge�iyormu� yada �zerinde solucanlar geziyormu� gibi hissedilmesidir .Bir gecede 50 den fazla hareket g�r�l�yorsa bu rahats�zl�k vard�r.T�bbi olarak bu hastal�k Parkinson hastal��yla kar��t�r�lmaktad�r.Rahats�zl��n uykuyla do�rudan bir alakas� bulunmamaktad�r.V�cut bu semptomlar� 24 saat boyunca tekrarlayabiliyor.Rahats�zl��n kesin bir ��z�m� yoktur.�l�mc�l de�ildir.�lerleyen bir hastal�kt�r.�la�larla tedavi edilebilir.

� Ailevi uzun s�re uyuma sendromu : Genetik k�kenli bir uyku d�zensizli�idir. Bu sendromu ta��yanlar�n v�cut saatinin normalden 3-4 saat ilerde oldu�u saptanm��t�r.SRKADYN ritimleri al��lmad�k bir d�zene g�re i�lemekte ve bunun nedeni de genetik olmas�d�r.Bu t�r h�zl� bir v�cut saatini y�neten gen belirlenirse �retti�i protein de belirlenebilir.Bu sayede CADLEK� ve benzeri hastal�klar�n tedavisinde ila�lar �retilebilir.

� Uykusuzlu�a ba�l� olarak stres ortaya ��kmaktad�r.Almanya da ki ara�t�rmada 3 gece boyunca g�n�llerin kat�l�m�yla 2 stres hormonu seviye �l�t�ler.�nsanlar belirli bir saatte mesela 6 da uyand�r�lmay� bekliyorsa, beklenen saatten 1 saat �nce v�cutlar�ndaki stres hormonun da inan�lmaz bir art�� g�zlemlenmektedir.

� 2 t�r uykusuzluk vard�r.Birka� g�n yada hafta s�rebilen temel uykusuzluk ve y�llarca s�rebilen korkun� bir d�ng� �eklindeki kronik uykusuzluk.Beynimiz ka� saat uyudu�umuzun hesab�n� mutlaka tutar.Bir gece az uyursan�z bunu anlar ve hem g�nd�z hem gece bunu telafi etmeye �al��r.uyku ara�t�rmalar�n�n �nc�s� sat�lan Dr. William Dement yar�m y�zy�ld�r uykunun gizemlerini ara�t�rm��t�r.1953 y�l�nda h�zl� g�z hareketi yani RAM uykusu ve RAM d�� uykuyu 2 ana uyku evresi olarak tan�mlad�.Bunlar Aktif Evre ve Sessiz� Evre olarak ta biliniyor.Yata�a uzand��m�zda Sessiz uyku ba�lar ve yakla��k 40 ile 80 dk s�rer.Sessiz evre de v�cuttaki her �ey yava�lar.D��nmek,nefes almak ve v�cut h�z�.

� 2.uyku olan Aktif yani RAM uykusunda aktivite ba�lar.Beynimiz uyan�k oldu�undaki kadar hareketlidir.Yapt�� i� r�yalar yaratmak ve bu r�yalar� canland�rmas� i�in v�cudumuza sinyaller g�ndermektir.Sessiz uyku evresi yorgunlu�umuzu al�rken aktif uyku evresi haf�zam�z� d�zenleme i�ini �stlenir.

� Deboran CAPLAN 30 ya�lar�nda bir avukatt�r ve d�zenlenen bir bisiklet yar��mas�na kat�lmaktad�r.O b�lgede yap�lan yar��ta uzun bir s�re uykusuz kalmas� gerekmektedir.Deboran CAPLAN bunu yapabilece�ine inanmakta bunun i�in yar�� ncesi g�zel bir uyku �ekmek ve d�zenli beslenmeden ba�ka bir �ey yapamamaktad�r.Kendini bu yar��a �ok inand�rm��t�r ve bu y�zden s�rekli konsantre olmaya �al��maktad�r.30 saat s�ren bisiklet yolculu�undan sonra 1 saat uyuma hakk�n� kullanm�� kendisini o 1 saatlik uykudan sonra din� hissetmi�tir.Fakat sadece bir s�re sonra uykusuzluk onu o kadar yormu�tur ki yar��a devam etmeme karar� alm��t�r.

� �nsan metabolizmas�n�n uykuya �ok fazla ihtiyac� vard�r.Bir insan g�n�n�n en az 6,5 saatini uykuya ay�rmal�d�r.

�� SORULAR

1) Sa�l�kl� olmak i�in gereken ihtiya�larda uykunun konumu nedir?

2) Insanlar arast�rmalara g�re 24 saatte ka� saat uyumal�d�r?

3) Uykusuz kalmak do�rumudur?

4) Kronik uykusuzluk nedir? Hastal��n belirtileri nelerdir?

5) Ka� t�r uykusuzluk vard�r nelerdir?

6) Uykusuzluk kan ve emar testleriyle �l��l�r m�?

7) Bir insan ka� g�n uykusuz kal�nca �l�mc�l sonu�lara yol a�ar?

8) N�roiletken madde nedir?uyku i�in neden gereklidir?

9) RAM UYKUSU ve RAM DI�I UYKU ne demektir?

10) 264 saat uyan�k kalan bilim adam� kimdir?bu s�re� sonunda ne t�r tepkiler vermi�tir?

11) Yata�a uzand��m�zda ba�layan evre nedir? Bu ever ne kadar surer?

12) Meyve sineklerinin uyku deneylerinde kullan�lma amac� nedir?

13) Huzursuz bacak sendromu nedir? Uykuyla alakas� var m�d�r?

14) S�pertankerin karaya oturmas�ndaki sebebler nelerdir?

15) SRKADYN nedir?uykuyla nas�l bir ba�lant�s� vard�r?

16) Deboran CAPLAN yar�s� tamamlayabildimi?

17) Uykuyla ilgili arast�rma ka� y�l�nda ba�lam��ve bu ara�t�rma da denek olarak ne kullan�lm��t�r?

18) 2� Farkl� uyku �e�iti vard�r bunlar nelerdir?

19) Uyurgezerlik hangi uyku t�r�nde ger�ekle�ir ve tedavisi var m�d�r?

20) Uykusuzlu�a zorlanmak bir i�kence y�ntemimidir? Neden?

�� MELTEM �INAR

�� FEN B�LG�S� ��RETMENL��

�� 4. SINIF �K�NC� ��RET�M

�� 9010054042