������������������� ���������������������������������D�NYANIN
TATLI SULARI
�������������������������������������������������������������
���� Gezegenimizdeki suyun sadece % 3 ��
tatl�d�r.� D�nya �zerindeki t�m ya�am
tatl� suya ba�l�d�r. Venez�ella �n�n gizemli tepeleri tropikal ormanlardan �ok
y�ksekteki tenha da� platolar� (art�r kan�r don �l�n) hayali tarih �ncesi
�lkesi kay�p d�nya ya ilham veren i�te bu platolard�r. Burada ki tuhaf kum ta��
kuleleri �ekillendiren bin y�l boyunca onlar� d�ven g��l� r�zg�rlar ve �iddetli
ya�murlard�r. Deniz y�zeyinde y�kselen nem ve su buhar� r�zg�rlarla karan�n i�
k�s�mlar�na ta��n�r, da�lara ula�an nemli hava y�kselmek zorunda kal�r ve
so�urken yo�unla��p bulutlar� olu�turur. Ve ya�mur, t�m tatl� suyun kayna��
ortaya ��kar.
���� Dereler b�y�yerek nehirleri olu�turur. Ve
y�zlerce KM giderek denizlere d�k�l�r. El Santo Alken(Melek �elalesi) d�nyan�n
en b�y�k �a�layan� sular� 979 metreden sular� k�r�lmadan d�k�l�r. �elale o
kadar y�ksek ki sular� a�a��daki �eytan kanyonuna ula�madan ince bir bu�u
halinde u�ar.
���� Da� akarsular� ancak k���k hayvanlar�n
ya�amas� i�in besin vard�r. Ama Japonya deki dev semenderler 2 metreye yakla�an
boylar�yla d�nyan�n en b�y�k amfibileridir. Bu buz gibi sulardaki en b�y�k
avc�lar onlard�r. Avlanmaya gece ba�larlar. Metabolizmalar� yava�t�r. 80 y�l
ya�arlar. Avland�klar� bal�klar �ok az ve semenderlerin g�r�� kabiliyetleri
azd�r. Ama ba� ve bedenlerindeki duyargalar su bas�nc�ndaki en ufak de�i�ikli�i
bile hisseder. Y�ksek su kaynaklar�nda her y�l milyonlarca alabal�k
yumurtalar�n� b�rakmak i�in okyanustan nehirlere, d�nyan�n en b�y�k alabal�k
g���n� yaparlar. ��nk� yukar�daki nehir sular�nda yumurtalar�n� yiyen avc�lar
azd�r. Yine y�kseklerde kanada ay�lar� avlanmak i�in y�zmeyi ��renmi�lerdir.
���� Da�lar�n doruklar�nda gelen bu sular
a��nd�r�c� kuvvetiyle Arizona n�n kolarado nehri ne 5 milyon y�ld�r bu sular
��ldeki kum ta�lar�n�n a��nd�rarak devasal bir kanyon yapm��t�r.
�
����� �o�u �rmak denizlerde son bulurken
baz�lar� g�llere d�k�l�r. Yerk�rede de g�ller �rmaklar�n 20 kat� kadar tatl�
sular� kar��lar. Do�u Afrika�daki rift vadisi d�nyan�n en b�y�k 3 g�l�ne
sahiptir. Victoria. Malabi Tanganika d�r. malabi en k�����d�r. Tropik sular�
t�m di�er g�llerden daha �ok 850 n�n �zerinde �itlik ( bal�k) t�r� vard�r.
�itlikler (bal�k) yavrular�n� korumak i�in a��zlar�nda saklarlar.
������ Do�u Sibirya�daki Baykal g�l� uzunlu�u
������ �o�u �rmak bir g�lde s�n bulmaz.
Gezegenimizin en muhte�em �rma�� amazondur. Amazon kendinden sonra gelen 10
nehirden daha fazla su ta��r. Peru antlar�nda do�an ana kolu do�u y�n�nde
akarak brezilyaya ge�er. Y�l boyunca g�ney amerikan�n 3�te 1�nin sular� toplar.
Amazon nehri y�lda 1 miyar ton tortul ta��r. Amazon nehrinde rionebro (kara
nehrin) �rmakla kar��la�t��� yerde tortullar g�zle g�r�l�r hale gelir. Amazonun
sular�nda bu g�ne dek 3000�nin �zerinde bal�k t�r� tan�mlanm��t�r. Bu say� t�m
Atlantik okyanusundan daha fazlad�r. Sular� o kadar zengindir ki tatl� su
yunuslar�n� besleyebilir. Bu pembe yunuslar
����� Brezilya ve Arjantin s�n�r�ndaki �yvan
suyu 2700metre eniyle d�nyan�n en b�y�k �a�layand�r. Bu �elaleden saniyede 13
milyon litre su d�k�l�r. D�nyan�n b�t�n b�y�k �a�layanlar� viktoria. Miyagara,
igaatsu nehirlerin a�a�� yataklar�nda bulunur. Nehirler sonlara do�ru yava�lar.
Brezilyada her ya�mur mevsiminde parana nehri yata��ndan ta�ar. Ve �ngiltere
b�y�kl���nde bir alan� su basar. Pantanal d�nyan�n en b�y�k sulak alan�d�r. Bu
sularda de�i�ik canl�lar ya�ar. Mesela Victoria dev su zamba��, benekli
kaymanlar, doradolar(bal�k )vb ya�arlar.
���� Banglade��te ganj ve bragmapunta nehirleri
birle�erek d�nyan�n en b�y�k deltas�n� olu�turur. Deltan�n a�z�nda d�nyan�n en
b�y�k mangrov ormanlar� bulunur. T�m tropikal ku�akta gel-git olaylar�n�n
oldu�u yerlerde bulunur. Bu sulak ormanlarda ya�ayan maymunlar(makak) avlanmak
yiyecek i�in y�zmeyi ��renmi�lerdir. Suyun dibinde 30�sn den fazla
kalabilirler.
���
�� ������A�A�IDAK� SORULARIN CEVAPLARI F�LM�N AYRINTILARINDA VARDIR.
��������� �����������������������������
1)
Gezegenimizin
% ka�� tatl� su dur?
2)
Venezuelan�n
kum ta�� kuleleri nas�l olu�mu�tur?
3)
D�nyan�n
en b�y�k �elalesi nerdedir? eni ve uzunlu�u ne kadard�r?
4)
Y�ksekteki
da� �rmaklar�nda hangi canl� gruplar� bask�nd�r?
5)
Alabal�klar
neden denizden �rmaklara do�ru hareket eder?
6)
Arizonan�n(kolarado)
nehri nas�l olu�mu�tur? Ka� y�l da
����� �Olu�mu�tur? Derinli�i ve geni�li�i ne
kadard�r?
7)
Hint
nehirlerinde ya�ayan su samurlar�n�n sosyal hayat� nas�ld�r?
8)
Lambuga
bal�klar�n�n �zelikleri nelerdir?
9)
Japonya
nehirlerinde ya�ayan semenderlerin ya�ay��lar� nas�ld�r?
10) D�nyadaki g�llerdeki
tatl� suyun �rmaklardakinin ka� kat�d�r?
11) Baykal g�l�n�n
uzunlu�u ve derinli�i ne kadard�r? Ve nerde bulunuyor?
12) Baykal g�l�ndeki
t�rlerin �zelikleri nas�ld�r?
13) Amazon nehrinin
ta��d��� su ne kadard�r? Ne kadar tortu ta��r?
14) Amazon nehrinde ka�
t�r canl� ya�ar?
15) Amazonda ya�ayan
pembe yunuslar�n �zelikleri nelerdir?
16) D�nyan�n en b�y�k
sulak alan� ismi nedir ne kadar yeri kaplar?
17) D�nyan�n en b�y�k
deltas� nerdedir? Nas�l olu�mu�tur?
18) Mangrov ormanlar�n�n
ne t�r �zelikleri vard�r?
19) D�nyan�n en b�y�k
�elalesinin ismi nedir? Y�ksekli�i ka� metredir?
20) Ya�mur nas�l olu�ur?
21) Kolarado kanyonu
nas�l olu�mu�tur? Nerdedir?
������������������������������������������������������������
���������NURULLAH �LBA� FENB�LG�S� 4.A 09010004020