D�NYANIN MA�ARALARI

 

��� Gezegenimizin dayand��� son s�n�r ma�aralard�r. Ancak g�z� pek maceraperestlerin gitti�i i� d�nyad�r. Ayaklar�m�z�n alt�nda kilometrelerce uzanan ma�ara bacalar� ve koridorlar� uzan�yor. Meksika�daki Svalov Ma�aras� 400m derinli�indedir. Derinlikleri insano�lu Aya ayak basmadan iki y�l �nce ke�if edilmi�tir. Bu ma�arada �ok de�i�ik canl�lar ya�ar. Ma�aralar karanl�kt�r ve canl�lar�n ya�am� i�in zordur. Fakat ya�ayan canl�larda bulunmaktad�r. �rne�in yenizellanda da ki ma�ara ate� b�ce�i tavandan a�a��ya do�ru sarkan ip �eklinde haz�rlad��� mukustan yapar bu ipi bu iple avlar�n� yakalar ve canl� yerler. ��ini �ansa b�rakmay�p v�cutlar�n�n son k�s�mlar�nda kimyasal tepkimenin sonucu mavi bir ���k belirir b�ylece daha �ok dikkat �ekerler. D�nya ma�aralar�n �o�unu tek bir kaya t�r� kire� ta��ndan olu�ur. Bu kire� ta�lar� deniz kabuklar�ndan ve mercanlardan ��kan minerallerden meydana gelir.

��� Borneoda ki Geyik Ma�aras� ise ya�mur sular�n�n kire� ta��n� a��nd�rarak olu�turur. Yeralt� nehri koridoru en b�y�k olan ma�arad�r. Bu ma�arada 3 milyon yarasa bulunur. Yarasalar�n g�breleri ma�arada ya�ayan y�z binlerce hamamb�cekleri i�in besin kayna��d�r. �ok ilgin�tir ama yenge�lerde bulunmaktad�r ve onlarda g�breden beslenirler. G�ne� ����� olmad��� i�in bitki yoktur ve besin kaynaklar�n� bu g�breden sa�larlar. O karanl��a ra�men yarasalar y�nlerini y�ksek perdeli t�klamalarla bulurlar. Bu ma�arada birde kara sahanlar ya�amaktad�r. Karasahan ku�lar� yuvalar�n� t�k�r�kle yaparlar. Bu yuvalarda insanlar taraf�ndan da �ok �nemli olmaktad�r. Tehlikeli ve zor bir i� olmas�na kar��n 60m y�kse�e t�rmanarak toplarlar ve k���k fincan�ms� yuvalar gram� gram�na g�m�� de�erindedir. Yerine yeni yuvalar� 30 g�n i�erisinde yeniden yaparlar. Borneo ma�aralar� her y�l kire� ta��n� a��nd�ran ya�mur sular�yla b�y�meye devam eder. Ma�aradaki su in�ada eder eriyik maddenin bir k�sm� havayla temasa ge�er kalsit minerali olarak tortulan�r ve sark�klar olu�ur. Bu sark�klar h�zl� akarsa kalsit ma�aran�n zemininde birikir ve dikitler olu�ur. Sark�t ve dikitin birle�mesiyle s�tunlar meydana gelir.

��� Meksikada ki su dolu ma�aralar d�� d�nya ile etkileri kesilmi�tir. Meksika�n�n Yucatan yar�madas�nda g�l ve nehir yoktur.500 y�l �nce mayalar ya�arken su ihtiya�lar�n� ma�ara obruklar�nda sa�lam��lard�r.563 km kadar belli olmu�tur tehlikeli oldu�u i�in ilerisi bilinemez havan�n bitmesi �l�me neden olur. Ke�if�iler yanlar�nda bir makara ip al�rlar ��nk� yollar�n� bulmalar� ve �l��m yapmak yapmalar�na yard�mc� olur. Su dolu ma�aralar yan�lt�c�d�r. Tatl� su ile tuzlu suyun bulu�tu�u yerde s�n�r katman vard�r. Hava gibi g�r�nen hava de�il ba�ka bir su t�r� olabilir. Ma�aralarda dar ge�itler bulunmaktad�r.

���� Yenizellanda da ki yoksul ��valye adalar�n�n kayal�k ��k�nt�lar� vard�r ayn� borneo da ki gibi baz� canl�lara s���nakt�r. Burada ise papaz bal�klar� ve koca g�zler ya�amaktad�r. Ma�aradaki y�lanlar yarasalar� g�remezler fakat yayd�klar� termal g�r�nt�de yayd��� �s�y� alg�layarak yakalar. Ve y�lanlar ma�aradan ��kmadan besin ihtiya�lar�n� b�ylelikle giderirler.

����� Baz� ma�aralar ada gibidir d�� d�nyayla ba�lant�lar� yoktur buda baz� yarat�klar�n evrimle�mesi sonucunu ��kar�r. Troblobitler ma�aradan ��kmazlar g�n ����� g�rmezler ve b�ylelikle g�zlerini de yitirmi�lerdir. Troblobitler ger�ek ma�ara uzmanlar�d�r.

Ya�am olmayan ma�arada vard�r Meksika�da ki Viyaluz Ma�aras�d�r. ��nk� suya beyaz rengini veren s�lf�rik asittir. Yer kabu�undaki petrol rezervlerinden s�zan hidrojen s�lf�r gaz� oksijenle birle�erek s�lf�rik asit gaz� ortaya ��kar. Bu ma�arada yarasalar tavana yak�n yerlerde olduklar� i�in hayatta kal�rlar. Ke�if�iler solunum ve �l��m cihazlar� kullan�rlar. Bu zor �artlara ra�men ma�ara moilleri ya�aya bilmektedirler. Bu ma�arada birde sark�t�ms� olu�umlar vard�r dev bakteri kolonileridir. G�ne� ����� yoktur ama enerjilerini hidrojen s�lf�r gaz�ndan al�rlar.

������ Birle�ik Devletlerdeki ��l�n alt�nda bir ma�ara oldu�u anla��ld� buraya Le�uvya �F�rf�r ad� verildi.1986 �da ma�arac�lar gev�ek kaya taban�n� kazana dek gizli kalm��t�r.193 km �zerinde haritas� ��kar�ld�. En �a��rt�c� ve g�zel ma�ara olarak kabul edilmi�tir. ��nk� duvarlar kristallerle kapl�d�r ve bu kristaller al�� ta��ndand�r. Bu ma�aran�n ya�mur sular�yla a��nmad��� s�lf�rik asitle a��nd��� ortaya ��km��t�r.5m�lik koliler kristallerle kapl�d�r. Ve son olarak ekstramofil bakteriler duvarlardaki kayayla beslenerek ya�arlar. Bunlar gibi bilinmeyen ne kadar ma�ara vard�r kim bilir?

 

 

���

 

 

 

 

 

��� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.

 

 

1.Meksikada�ki Svalov Ma�aras� derinli�i ne zaman ortaya ��kt�?

2.Meksikada�ki Svalov Ma�aras�nda ya�ayan ma�ara ate� b�ce�i av�n� nas�l yakalar?

3.Borneoda�ki Geyik Ma�aras� nas�l meydana gelmi�tir?

4.Borneoda�ki Geyik Ma�aras�nda ya�ayan canl�lar�n besin kaynaklar� nedir?

5.Karasahan ku�lar� yuvalar�n� ne kadar s�rede yaparlar?

6.�nsanlar neden Karasahan yuvalar�n� toplar?

7.Borneoda�ki ma�aralar neyin etkisiyle b�y�meye devam eder?

8.Dikit ve s�tun nedir?

9.Mayalar su kaynaklar�n� nas�l gidermi�lerdir?

10.Ke�if�iler neden yanlar�nda ip makaras� al�rlar?

11.Ma�aralar�n derinlikleri neden tam olarak bilinmez?

12.Su dolu ma�aralar neden yan�lt�c�d�r?

13.Y�lanlar yarasalar� g�rmedikleri halde nas�l yakalar?

14.Ya�am olmayan ma�ara hangisidir ve bu ad�n verilmesini nedeni?

15.Ya�am olmayan ma�aradaki yarasalar nas�l hayatta kal�r?

16.Su olmadan da ma�ara olur mu?

17.D�nyadaki en g�zel ma�aran�n ad� nedir?

18.D�nyadaki en g�zel ma�ara olmas�n�n nedenleri?

 

 

 

 

 

 

 

 

�������������������������������� ��������������������������B��RA KAPTANER

 

����������������������������������������������������������� ���E��T�M FAK�LTES� FEN B�LG�S� ��RETMENL��� 4.SINIF