�������������������� �����������������
��������������������������� �����A�KIN �LKEM�ZDEK� B�L�MSEL A�IKLAMASI
������������ A�k insanl�k tarihi
kadar eski bir kavramd�r. �lkemizde ve d�nya da bir �ok
bilim adam� a�k�n tan�m�n� yapmaya �al��m��t�r. A�k baz� sosyologlara g�re
duygusall�kla ta�land�r�lm�� cinsellik iken baz�lar�na g�re a�k insan� ya�atan
ve ya�ama ba�layan bir olgudur. Bir m�zisyene g�re ise sevginin en b�y�k
icraat�d�r, sevginin en b�y�k zirvesidir.
���������� A�k� ya�ayan baz�
�iftlere g�re ise otob�se �arpmas� gibi aniden ger�ekle�en ve bir anda insan�
adeta dibe bat�r�p tekrar y�zeye ��kartan bir duygudur. Baz� sosyologlar a�k�n
kesin bir tan�m�n�n yap�lamayaca��n� s�ylerken baz� ili�ki uzmanlar�na g�re a�k
iki �arp� iki e�ittir d�rt olacak kadar kolay tan�mlanacak bir kavramd�r. A�k
kelimesinin anlam� ise fars�a sarma��k kelimesinden geliyor yani dolanan,sar�lan,kopamayan anlam�ndad�r.
��������� �Ge�mi�te a�k�n g�zle g�r�lemeyen varl��� somut
delillerle ortay konamayan bir kavram oldu�u d���n�l�yordu ancak g�n�m�zde
g�r�lebilen ve �iddeti �l��lebilen bir kimyasal olayd�r. N�rofizyolog
Dr.Sabri Derman�a g�re� ise a�k bir insan�n bir ba�ka insana
ba�lanmas�, onu elde etmek istemesi onu elde etmesi ile ilgili pek �ok karma��k
s�recin i� i�e ge�mesinden olu�ur. Psikiyatri uzmanlar�na g�re ise sevmek a��k
olmak gibi duygusal s�re�ler kesinlikle kalple de�il beyinde korteks
tabakas�yla ilgilidir.Duygular�n kalpte olmas�
mant���n beyinde olmas� halk aras�na mecazi anlamda yanl�� yerle�mi� bir
kavramd�r.A�k kalpten gelmez beynin al�n ve �akak b�lgeleriyle ilgilidir.Ayr�ca
psikiyatri uzmanlar� F- MR sonu�lar�na g�re a�k�n beynin ortas�na s�cak bir
lekeye benzedi�ini g�zlemlemi�lerdir.
������� ��A�k ilk ba�ta bireysel bir olay gibi g�r�nse
de asl�nda t�m toplumla ilgili bir olayd�r.K�lt�rel
kodlarla ve toplumsal tarihle yak�ndan ilgili bir olayd�r.Sosyologlar a�k�n
toplumla �ok yak�ndan ili�kili oldu�una vurgu yaparken hormonlar�n rol�n� de
inkar etmiyorlar ��nk� a�k baz� hormonlar�n salg�lanmas�yla ilgili fizyolojik
s�re�leri de i�eriyor.T�bba g�re a�k�n sorumlusu ��feromon��
ad� verilen kimyasal maddelerdir.Feromonlar
hayvanlarda ve insanlarda burunda ve kafada bulunan; kendine �zg� resept�rle
uyumlu hormonlard�r.Ancak feromonlar bizim burnumuzla
kokusunu alaca��m�z parf�m gibi bir madde de�ildir.Ayr�ca feromonlar
her insanda farkl� farkl�d�r.
������ ��Ge�mi� y�zy�llarda bilim adamlar� a�k
konusuyla fazla ilgilenmeyip filozoflara b�rakm��t�r.Ancak
son y�llarda psikoloji ve n�rokimya gibi uygulamal�
bilim dallar� insan cazibesi ve romantik a�k konusunu inceleme alan�na
alm��t�r.
�������� Sinirsel iletimde g�rev
alan dopamin ve n�roepinefrin� gibi maddeler a�k�n
kimyas�yla yak�ndan ilgilidir. �rne�in dopamin
hormonu uyku ka��r�r,unutkanla�t�r�r ve i�tah� keser.N�roepinefrin ise kalp �arp�nt�s�na neden olur.B�t�n bu
say�lan olaylar a��k olana insanlarda g�r�len tipik davran�� ve bulgulard�r.
���� ����G�n�m�zde ara�t�rmac�lar da dahil bir�ok insan a�klar�n eski devirlerdeki gibi
olmad���n� eski d�nemdeki a��klar�n daha samimi ger�ek birer a��k oldu�unu
d���n�yor ��nk� eski devirde tutkuyu ya�atan bir uzakl�k vard� ve ayr�ca
insanlar daha samimi daha yard�msever ve daha payla��mc�yd�.
�������� �Felsefe sosyoloji psikoloji gibi bir�ok bilim
dal� t�ptan �nce a�k�n s�rr�n� ��zm��t�r ��nk� a�k �zerine d���nmek k�saca
ya�am �zerine d���nmektir.
��������� G�n�m�zde bir �ok �insan eski
d�nemdeki a�klar� aram�yor ��nk� samimi bir a�k�n bu devirde olamayaca��n� olsa
bile �ok k�sa s�rece�ine kendine inand�rm��t�r. Ye�il�am sinemas�nda da ve
m�zik d�nyas�nda a�k konulu filmler ve a�k konulu filmler hep imkans�z a�k ve kavu�amayan sevgililer �zerine kurgulanm��
ve yaz�lm��t�r.
��������� Baz� sosyolog ve
d���n�rler a�k� toplumsal hareketlere benzetmi�tir ancak tek fark �udur ki
a�kta iki ki�i ortak bir co�ku ya�ar ve bu co�ku eylemlere d�n���r toplumsal
olaylarda ise ikiden fazla ki�i bu co�kuyu ya�ar.
�������� ��ki ayr� d�nyan�n bir araya gelmesi korkun�
bir kar��tl��� kendili�inden meydan getirir a�k�n d��manl�k duygular� ta��mas�
ve bir anlamda kine benzemesi buradan kaynaklanmaktad�r ayr�ca a�k aniden
ger�ekle�ti�i ve tuhaf davran��lara da neden oldu�u i�in en �ok delili�e
benzetilmektedir.
������ ��A�k�n t�bbi boyutuna d�nersek burada a�ka
neden oldu�u d���n�len ba�ka bir hormon da serotonindir.
Serotonin; i�tah, yemek yeme susama ve uyku gibi
s�re�lerle yak�ndan ili�kilidir. A��k olan ki�ilerde serotonin hormonu d�zeyinde ciddi d��me ger�ekle�mektedir. S�rekli
sevgilisini d���nen ki�i obsesif �kompulsif
bozukluk hastas� gibi kendini ayn� davran��� tekrarlamaktan al�koyamaz. Platonik
a��klar�n nerdeyse tamam� saplant�l� duygular�n
esiridir ve bu y�n�yle a�k bir hastal��a da benzetilmektedir. Buna tak�nt�
hastal��� diyenler de vard�r.
������ ��A�k g�c�n� b�y�k oranda cinsel d�rt�lerden
al�r ve cinselli�in olmad��� bir a�k hastal�kl� bir a�k olarak
tan�mlanmaktad�r. A�ktaki tutku cinsel tutkudur ayr�ca a�k her zaman uyumlu
olmak manas�na gelmez �o�u zaman �at��malara da neden olmaktad�r ��nk� her ne
kadar birbirlerini �ok sevseler de iki farkl� ki�ilik yan yana gelmektedir.
������� Bir di�er �nemli konu ise
a�k�n bitip bitmemesidir .Bilim a�k�n bir sonraki
safhas�n�n sevgi hormonu denilen oxitosin hormonuyla
ba�lad���n� s�yler.Oxitosin sar�lma kucakla�ma ve
g�venin kimyasal�d�r.Bu evrede insanlar a��klar�ndan de�il ruh e�lerinden s�z
eder.
������� Uzun zaman bir arada
ya�ay�p birbirine al��an �iftlerde oxitosin ve prolaktin seviyesi art��� klinik olarak g�zlemlenmi�tir.
Evli �iftler ilk g�nlerin heyecan�n� kaybetse de birbirleriyle daha �l�ml� ve
uyumlu hale geliyor birbirlerinin g�r�nt�s�ne al���yor.
�������� A�k her ne kadar uluslar
aras� bir dil ise de bizim toplumumuzda ba�ka dillerde var olmayan vuslat
kavram� vard�r ve kavu�ulmayan a�klar karasevdalar a�k�n tam kar��l��� olarak
toplumumuzda g�r�lm��t�r. Ayr�ca a�k bir se�im i�i de�il aniden ger�ekle�en
insan� s�r�kleyen,zorlayan bir olayd�r.�nsan�n iradesi
d���nda ger�ekle�ir ve �o�u zaman ger�ekle�mesi imkans�z ili�kilerin pe�inden
ko�ulur.
������� A�k�n geride b�rakt���
nerdeyse hi�bir izi eseri yoktur ancak edebiyat m�zik resim ve heykelt�ra�l�k
bunun d���ndad�r.Ge�mi� y�zy�llarda ya�ayan insanlar�n
eserlerinde a�k konusu i�lenmese biz onlar�n neler hisseti�ini,eskiden
nas�l a�klar ya�and���n� onlar�n mutluluk ve sevin�lerini asla bilemezdik.A�k�
t�m boyutlar�yla do�ru anlayan ki�i bizim edebiyat�m�zda Karacao�land�r.
Karacao�lan modern boyutlarda bir d���n�r�n kavrayaca�� �ekilde a�k� kavram��t�r.Ayr�ca yak�n d�nem �air ve yazarlar�ndan Orhan
Veli,Metin Ero�lu,Can Y�cel gibi isimler a�k� mizahla
birle�tirmi� a�ka ironiyi de kar��t�rarak a�k� anlatm��t�r.B�t�n �a�da�
�airlerimizde a�kla toplumun bir birle�imi vard�r.
���� ��A�k�n farkl� a�amalar� oldu�unu ilk kez eski
Yunanl�lar bulmu�tur.A�k�n zenginli�ini 4 farkl�
s�zc�kle ifade etmi�ler anne babaya duyulan a�k Storge
arkada�a duyulan ba�l�l�k Filia tensel tutku i�in
Eros ve tinsel a�k i�in Agape olarak
adland�rm��lard�r.Tensel a�k�n zamanla kay�p m� oldu�u yoksa tinsel a�ka m�
d�n��t��� y�zy�llard�r cevab� en �ok merak edilen edilen
sorulardan biridir.
��� ���A��k olup birlikte
ya�ayan insanlar veya evlenenler zamanla ilk g�nk� heyecanl� hallerini ve
�ocuksu davran��lar�n� kaybederler. �iftlere g�re bunun nedeni birbirine
al��mak veya g�nl�k ko�u�turmalar olabilir ancak kimyagerlere g�re g�re bu davran���n nedeni a�k�n sevgiye d�n��mesi sevgi
hormonu denilen endorfinin seviyesinin artmas� olabilir.Yine n�rofizyologlara
g�re ��evlilik a�k� �ld�rmez�� ancak fizyolojik olarak bak�l�rsa bunun sebebi testoteron seviyesindeki d����t�r.Yani ki�i kendine bir e�
bulmu� ve �ocuk sahibi olmu�tur art�k a�k�n pek bir fonksiyonu yoktur.
������ ����A�k�n kendisi kadar eski bir olay ise aldatmad�r.
Aldatman�n da alt�nda yatan nedenler aras�nda� biyolojik �s�re�ler de vard�r. Yurtd���ndaki bilim adamlar�
k�sa s�relide olsa a�k ya�ad�ktan sonra aldatan insanlarda testoteron
ve t�revlerinin seviyesinin y�ksek kald���n� ve bu nedenle ki�ilerin yeni bir
e� arad���n� g�zlemlemi�tir.Yine yurtd���ndaki bilim
adamlar�n�n yapt��� �al��malara g�re erkekler polygamiye
(�ok e�lilik) kad�nlar ise semi-monagamiye� yatk�n.Yani kad�nlar bir erkekten ayr�ld�ktan
sonra bir ba�ka erkekle a�k ya�amaya yatk�n.Ayr�ca polygam
a�k yoktur monogam a�k vard�r ayni bir insan ayn� anda sadece bir ki�iye a��k
olabilir.Ayr�ca g�n�m�zdeki aldatmalar t�ketim toplumu olmak ile� de alakal�d�r ve insanlar hep daha fazlas�n�
istemektedir.Yine g�n�m�zdeki kapitalist anlay�� da insanlar� her �eyin
yenisini aramaya y�neltmektedir.
��� �����G�n�m�zde ise a�k manas�n� yitirmi�
durumda ��nk� magazin k�lt�r� ile beslenen televizyon programlar� insanlara
ayda bir sevgili de�i�tiren s�zde sanat��lar� �rnek olarak g�steriyor ve en ufak
yak�nla�man�n ad� a�k oluyor. Gen�ler birbirine sar�l�yor ama kar��dakine niye
sar�ld���n� bilmiyor.
���������������������� A�a��daki
Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r
��������� 1-A�k
nedir? A�k�n tam bir tan�m� yap�labilir mi?
��������� 2-A�k
g�zlemlenebilen bir olay m�d�r?
��������� 3-A�k�n
kelime anlam� nedir?
��������� 4-�nsan a�k�
kalbinde mi ya�ar beyninde mi ya�ar?
��������� 5-A�k sadece
bireyle mi ili�kilidir?
��������� 6-A�k� ile ilgilenen bilim dallar� var m�d�r?
��������� 7-A�k�n belirtileri veya
bulgular� var m�d�r?
��������� 8-Eski devirde ya�anan
a�klar ile g�n�m�zdeki a�klar aras�nda fark var m�d�r?
��������� 9-A�k ba�ka duygulara
benzer mi?
�������� 10-A�ka neden olan
biyolojik fakt�rler var m�d�r?
�������� 11-Toplumumuzdaki a�k
kavram� ile yabanc� toplumlar�n a�k anlay��� ayn� m�d�r?
�������� 12-A�k�n izleri var
m�d�r? Varsa nelerde g�r�l�r?
�������� 13-A�k�n safhalar� var m�d�r?
�������� 14-A�k zamanla biter mi?
�������� 15-Aldatman�n nedenleri
nelerdir?
�������� 16-Kad�nlar�n aldatma
nedenleri ile erkeklerin aldatma nedenleri ayn�m�d�r?
�������� 17-G�n�m�zde �lkemizdeki
gen�ler a�k� nas�l ya��yor?��
�������������������������������������������������������������������������������������������������
������ ��������������������������������������������������������������������������������������������������Osman
Serkan Z�NC�R
����������������������������������������������������������������������������������������������
FEN B�LG�S� ��RETMENL��� 4.SINIF
�����������������������������������������������������������������������������������������������������������
8010004008